قاسيەتتى قارا ولەڭنىڭ قادىرىنە جەتكەن, سول ارقىلى تالايدىڭ جۇرەگىنە ساۋلە ءتۇسىرىپ, جان دۇنيەسىن ەلجىرەتكەن اقىندارىمىزدىڭ ءبىرى ەسەنباي دۇيسەنباي ۇلى. قازاق ادەبيەتى الەمىنەن وزىندىك ورنىن تاپقان, پوەزيا جانرىنىڭ بۇلكىلدەي سوققان تامىرىن ءدوپ باسىپ, ءومىر قۇبىلىستارىنىڭ, ونىڭ قالتارىس-بۇلتارىستارىنىڭ, تەرەڭ سىرلارىنىڭ قۇپياسىن ولەڭىمەن اشقان ە.دۇيسەنباي ۇلىنىڭ شىعارمالارى ءسوزسىز قازاقتىڭ ولجاسى.
اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن قازاقتىڭ جانىن, مۇڭىن, قۋانىشىن, بولمىسىن تانيسىز, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى ارمانىن ۇعاسىز.
«ابايعا مۇڭ شاعۋ» اتتى ولەڭىندە اقىن:
«الاشىم دەپ ارمان-مۇڭ, قيال ءانىم,
اباي اعا, اق قاعاز سيالادىم.
جارلى ەمەسپىن, زارلىمىن مەن دە سەندەي,
ۇلتىم دەۋگە جات جۇرتتان ۇيالامىن.
عاسىردا دا ەل بوستان, ازات دالا,
قالار ەمەس قاشانعى مازاق-تابا.
اۋزى تۇكتى كاۋىرگە قۇلدىق ۇرىپ,
ايرىلمايتىن قامىتتان قازاق قانا», دەپ ابايعا عانا ەمەس بۇكىل قازاعىنا مۇڭىن شاعادى. ودان ءارى اقىن:
«...نالاسى مول نامىستىڭ زارلاپ ءانىن,
جىر جازباسقا ابايشا بار ما امالىم؟!
وزگە جۇرتتان ۇيالىپ مەن دە بۇگىن,
جۇرتىم دەۋگە ارلىمىن, ارلانامىن.
نە اكەلەدى الداعى زامان كۇتكەن؟
تايعاق بوپ تۇر ءبۇرى جوق تابان بىتكەن.
الىسادى بۇل عاسىر ابايلارى,
اقىلدى ءھام وقىعان ناداندىقپەن», دەگەن اقىن حاكىم اباي سىندى ۇلتىنىڭ نامىسىن قايرايدى, قازاقتىڭ وزگە جۇرتپەن تەرەزە تەڭەستىرىپ, ءوز ۇلەسىنەن قاعىلماي, بابا جولىنان تايماي, ۋاقىت كوشىنەن قالماي وركەنيەت ورىنە قاراي ۇمتىلۋداعى شاباندىعىنا ناليدى, جانى كۇيەدى. ءوز ەلى ءۇشىن جانى شىرىلدامايتىن اقىن اقىن با؟!
اركىمگە تۋعان جەرى قىمبات. اقىن ءوزىنىڭ «ەسكى جۇرت» دەگەن ولەڭى ارقىلى كىندىك قانى تامعان جەردى, ءوزى سان جۇگىرگەن ساعىمدى بەلدى اڭسايدى.
«قانت تۇگىل, قارا سۋىن بالداي دەپپىن,
مەن اقىن بالاسى ەدىم قالدايبەكتىڭ.
ارماننىڭ ايلى ءتۇنى اداستىرىپ,
ات ءىزىن سول اۋىلعا سالماي كەتتىم». قالدايبەك – اقتوبە وڭىرىندە شالعاي جاتقان اۋىل. سول اۋىلدا ەسەنباي اقىن دۇنيە ەسىگىن اشقان.
«ەكى-اق ءۇي ەكىنشى اۋىل ەلدەي مەكەن,
ەرتتەسەم جەلمايامدى, جەلمەي جەتەم.
الدە مەن ەتەگى ەلپى, جەڭى جەلپى
جىلدارعا قايتا ورالعىم
كەلمەي مە ەكەن؟
دۇنيە بولىپ ەدى تار ماعان دا…
اپىرماي, ەسكى جۇرتقا بارماعاندا —
ەسەنباي دەيتىن سول ءبىر كەدەي جايلى
ەستەلىك تىرىلتۋگە ارلانام با؟..
...جىردى دا, جيناپ قويىپ شارۋانى دا,
بارىپ ءبىر قايتسام دەيمىن قالدايبەككە,
اجەمنىڭ سالەم بەرىپ ارۋاعىنا!»
دەيدى اقىن. «ەسكى جۇرتتى» وقىپ وتىرىپ, اقىن تۋعان ولكەنى جاقىن تارتىپ, ءوزىڭىزدى سول ماڭنىڭ ءتول بالاسىنداي سەزىنەسىز. جوقشىلىقپەن, تارشىلىقپەن, يتجىعىسپەن وتكەن بالالىق شاعىنىڭ كۋاسى قالدايبەك اۋىلى اقىن ءۇشىن ءبارىبىر قىمبات, ىستىق. ول الاتاۋدىڭ اقباس شىڭىنان قاراپ تۇرسا دا ءوزىنىڭ قالدايبەگى, سونداعى ەسكى جۇرتى ومىرگە دەگەن كوزقاراسىن قالىپتاستىرعان, بولمىس-ءبىتىمىن تاربيەلەگەن التىن ۇياسى, باستاۋ-بۇلاعى ەكەنىن ۇمىتپايدى, ونى بارىنەن بيىك قويادى. بالالىق شاعى قالعان قالدايبەك اقىننىڭ كەۋدەسىنە ولەڭ قۇيعان كيەلى مەكەن. وسىنداي كيەلى مەكەندە ومىرگە كەلۋ اقىنعا اللا بەرگەن ۇلكەن نىعمەت.
«...قىزىل تىلگە ەرىك بەرسەم – قىزىنىپ,
ىنجىقتانىپ تۇرماۋشى ەدىم ىزىلىپ...
قازتۋعاندار قاتارىندا بارمىن با,
قالدىم با الدە سىزىلىپ؟!»
دەپتى اقىن «تۋعان كۇنگى تولعانىس» دەگەن ولەڭىندە. ەرتەڭىنە, دۇرىسى ولەڭىنىڭ ەرتەڭىنە الاڭداعان اقىن قازاقتىڭ جىر كەرۋەنىن سەرپىلتكەن قازتۋعان سىندى جۇيرىكتەردىڭ كوشىنە ىلەسە الماي قالامىن با دەگەن قاۋپىن وسىلايشا جەتكىزىپتى. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان «ەسەنباي اعا, ءسىز قازتۋعاندار باستاعان ۇلى كوشپەن بىرگەسىز», دەگىمىز كەلەدى.