نۇرجان قابدولدانوۆ: قالدىقتى وڭدەۋ قالپىنا تۇسە باستادى

– نۇرجان كەڭەسباي ۇلى, بىردەن كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ساۋالدان باس­تاساق. ەسكى اۋىلشارۋاشىلىق تەحني­كاسىن جەڭىلدىك سەرتيفيكاتىنا الماس­تىرعاندار كەيىن سول سەرتيفيكاتىن كادەگە جاراتا الماي, اۆتو­سالوندار قا­بىلد­امادى. وسى ماسەلە شەشىلدى مە؟

– بۇگىنگى تاڭدا «جاسىل دامۋ» اق ۇكىمەتتىڭ 2022 جىلعى 18 قاڭتارداعى №20 قاۋلىسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە «وكم وپەراتورى» سەرىكتەستىگىنىڭ كادەگە جاراتۋعا تاپسىرىلعان ەسكى كولىكتەر مەن اگروتەحنيكالارعا اقشالاي وتەماقى تولەۋ جانە جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىن وتەۋ تۋرالى قۇقىقتىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ جۇمىسىن تولىعىمەن اياقتادى دەپ ايتۋعا بولادى. ارينە, بۇل ءبىر-ەكى ايدىڭ ىشىندە بىتە قالاتىن جۇمىس بولعان جوق. ويتكەنى «وكم وپەراتورى» قىزمەت ەتكەن ۋاقىتتاعى جۇمىستارعا اۋديتورلىق تەكسەرىستەردەن بولەك, قۇ­زىرلى ورگان تاراپىنان تەرگەۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلدى. وسى پروتسەستەرگە بايلانىستى جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىن قارجىلاندىرۋ ۋاقىتشا توقتاتىلعان ەدى. قازىرگى تاڭدا «جاسىل دامۋ» اق وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەردەن اگروتەحنيكا مەن كولىك قۇرالدارىن ساتىپ الۋ ءۇشىن «وكم وپەراتورى» بەرگەن جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىن قارجىلاندىرۋدى قاي­تا باستادى. ناتيجەسىندە, 8 بىردەي ءاۆتو­وندىرۋشى 176 اۆتوكولىك مودەلىن جە­ڭىلدىك سەرتيفيكاتى ارقىلى ساتىپ الۋدى ۇسىنىپ وتىر. ەندى قولدانىستاعى جە­ڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىنىڭ يەلەرى جاڭا كولىك قۇرالدارىن, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ ءۇشىن وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەرگە جۇگىنۋىنە مۇم­كىندىك بار. وندىرۋشىلەر مەن كولىك مودەل­دەرىنىڭ ءتىزىمى «جاسىل دامۋ» كوم­پانياسىنىڭ رەسمي سايتىندا تۇر. ال ەسكى كولىكتەرىن اقشالاي وتەماقىعا تاپسىرعاندار دا ءتيىستى تولەمىن الا الادى. بۇگىنگى تاڭدا ولار وزدە­رىنىڭ وتىنىشتەرىن جولداپ, بانكتىك دەرەك­تەمەلەرىن ۇسىندى. تولەم جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق مەرزىمى وتكەن جەڭىلدىك سەرتيفيكاتتارىن پايدالانۋ ماسەلەسى بار. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز اۆتووندىرۋشىلەردى ىن­تا­لاندىرۋ قاعيدالارىنا ءتيىستى وزگەرىس­تەر ەنگىزۋدى جۇرگىزىپ جاتىرمىز. سول جۇمىس­تار اياقتالعاننان كەيىن مەرزىمى وتكەن سەرتيفاتتاردى پايدالانۋ مۇمكىن بولادى. سوندىقتان ەسكى كولىگىن تاپسىرعان ازاماتتاردىڭ الاڭداۋىنا ەش نەگىز جوق.

– مامىر ايىندا سىرتتان اكەلى­نەتىن كولىكتەرگە ۋتيليزاتسيالىق الىم 50 پايىزعا تومەندەتىلدى. جاڭا مول­شەر­لەمە ىسكە قوسىلعان ۋاقىتتان بەرى ەلى­مىزگە قانشا كولىك اكەلىندى جانە ولار­دان تۇسكەن قاراجات مولشەرى قان­شا؟

– سىرتتان اكەلەتىن تەحنيكالارعا ۋتيليزاتسيالىق تولەمدى تومەندەتۋ بو­يىن­شا جىل باسىندا پرەزيدەنت تاپسىرما جۇكتەدى. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋستار مينيسترلىگى ارنايى جۇ­مىس توبىن قۇرىپ, ونىڭ قۇرامىندا يندۋس­تريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى, قوعام بەلسەندىلەرى, ەكو­لوگ­تەر, اۆتووندىرۋشىلەر مەن سا­لا ساراپ­­شىلارى قىزۋ تالقى جاسادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۋتيلي­زا­تسيا­لىق الىم مولشەرى 50 پايىزعا تو­مەن­دەتىلدى. سونىمەن قاتار حالىق­ارالىق تاسىمالدارعا قاتىساتىن ەر­شىكتى تارتقىش تەحنيكالار كادەگە جا­راتۋ الىمىنان بوساتىلدى. جاڭا مولشەرلەمە ەنگىزىلگەن كۇننەن باستاپ (2022 جىلدىڭ 14 مامىر) بۇگىنگە دەيىن وتاندىق اۆتووندىرۋشىلەر مەن سىرتتان اكەلىنگەن كولىك قۇرالدارىنا كادەگە جاراتۋ تولەمى ءۇشىن 71 ملرد تەڭگە قاراجات تولەندى. بۇل 67 410 جەڭىل اۆتوكولىك, 1 293 اۆتوبۋس, 9 350 جۇك كولىگى, 4 082 اگروتەحنيكا (كومباين-تراكتور) بولدى.

– ۋتيليزاتسيالىق الىمنان ءتۇسىپ جاتقان قاراجات قانداي باعىتتارعا جۇمسالىپ وتىر؟

– كادەگە جاراتۋ تولەمىنەن تۇسكەن قاراجات ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 388-با­بىنا سايكەس كورسەتىلگەن باعىت­تارعا جۇم­سالادى. ياعني قاپتاما قالدىق­تارىنان باس­تاپ, اۆتوكومپونەنت قالدىق­تارىن جي­­­ناۋ, قايتا وڭدەۋ, كادەگە جا­راتۋ, زاڭ­­سىز قوقىس الاڭدارىن جويۋ, قاۋىپتى قال­دىقتاردى باسقارۋ جۇ­مىس­­تارىنا باعىتتالادى. سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق تازا اۆتوكولىك وندىرۋشى­لەردى قارجىلاي ىنتالاندىرۋ قاراس­تىرىلعان. اتالعان باعىت بويىنشا «جاسىل دامۋ» اق ەكو­لوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى جانە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق-مەن بىرلەسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ليزينگكە ساتىپ الۋعا جەڭىل­دەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. جەڭىل كولىك پەن اۋىل شارۋا­شى­لىعى تەحنيكاسىن جەڭىلدەتىلگەن ليزينگ­كە بەرۋ باعدارلاماسىنا «جاسىل دامۋ» اق ەسەبىنەن بيىل 130 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. سونىمەن قاتار قالدىق باسقارۋدىڭ جۇيەسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلادى.

– ۇيىمنىڭ نەگىزگى باعىتىنىڭ ءبىر تارماعى – تۇرمىستىق قالدىقتى رەتتەۋ, قالدىق وڭدەۋگە قاجەتتى ينفرا­قۇ­رىلىمدى جاساقتاۋ. بۇگىنگى تاڭدا قال­دىقتى كادەگە جاراتۋعا قانداي جاع­داي جاسالىپ جاتىر؟

– قازاقستان «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىمدامانىڭ نىسانالى ينديكاتورلارىنا سايكەس 2030 جىلعا قاراي قايتا وڭدەلگەن قالدىق ۇلەسىن 40%-عا, 2050 جىلى 50%-عا جەتكىزۋ مەجەسى قويىلعان. بۇگىنگى دەرەك بويىنشا وڭدەلىپ جاتقان تۇرمىستىق قالدىق ۇلەسى 21 پايىزدان اسىپ وتىر. ارينە, بۇل – كوڭىل كونشىتەتىن ناتيجە ەمەس. دەگەنمەن دە ىلگەرى باسۋ بار. 2017 جىلى قالدىق وڭدەۋ كولەمى 9 پايىز ەدى. جىلدان جىلعا ونىڭ كولەمى ارتىپ كەلەدى. قازىر قايتالاما شيكىزاتتى وڭدەيتىن كاسىپورىنداردىڭ سانى دا ءوسىپ وتىر. سونىمەن قاتار تۇرمىستىق قالدىقتى جينايتىن شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى دە كوبەيدى. جاقىندا وسكەمەن قالاسىندا وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 100 مىڭ توننا تۇرمىستىق قالدىقتى سۇرىپتاي الاتىن اۆتوماتتى كەشەن ىسكە قوسىلدى. سۇرىپتاۋ جەلىسىن گرەك كومپانياسى ورناتتى. مۇنداي اۆتوماتتاندىرىلعان كەشەن ازىرگە قازاقستاننىڭ ەشبىر اي­ما­عىندا جوق. ءدال وسىنداي كەشەن ال­داعى ۋاقىتتا سەمەي قالاسىندا دا ىسكە قوسىلادى. بۇعان قوسا اقتوبە قالاسىندا دا جارتىلاي اۆتوماتتاندىرىلعان كەشەن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا قاجەتتى قۇرىلعىلار اتالعان قالالارعا جەت­كىزىلگەن. ەندى جەرگىلىكتى اكىمدىك نىسان قابىرعاسىن تۇرعىزىپ بەرسە بولدى. اتالعان ءۇش قالاعا سۇرىپتاۋ جەلىسى سا­لىنباس بۇرىن قوقىس كونتەينەرلەرى مەن ارنايى تەحنيكالار ساتىپ اپەرىلدى. ناتيجەسىندە, قالدىق سۇرىپتاۋ جۇيەسىنە قالا حالقى بەيىمدەلە باستادى. جالپى, قالدىقتىڭ جۇيەلى باسقارىلۋى ءۇشىن وزگە قالالاردى دا قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن جابدىقتاۋ كەزەك-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرۋ جاعى قاراستىرىلۋدا. جوعارىدا ايتقان وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ جۇمىسى – ءبىر ايدىڭ نەمەسە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە قول جەتكىزەتىن ناتيجە ەمەس. بارلىق قادام جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلادى.

– قولداۋ دەمەكشى, «وكم وپەرا­تورى» جۇمىسىن توقتاتقاننان كەيىن قاپ­تاما قالدىعىن جينايتىن, وڭ­دەيتىن كاسىپورىندارعا قولداۋ كورسەتۋ جا­عىندا وزگەرىستەر بولدى ما؟

– «وكم وپەراتورى» كەزىندە قاپتاما قالدىعىن جينايتىن, تاسىمالدايتىن جانە وڭدەيتىن كاسىپورىنداردى قار­جى­لاندىراتىن «EcoQolday» باعدارلاماسى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەدى. وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرىنىڭ وپەراتورى جەكەدەن مەملەكەتتىك مەكەمەگە وت­كەننەن كەيىن, اتالعان جۇيەنىڭ جۇ­مىسى قايتا قارالۋدا. ياعني «جاسىل دامۋ» اتالعان باعدارلامانىڭ جۇيەسىن اقپا­رات­تىق قاۋىپسىزدىك جاعىنان سىناقتان وتكىزۋگە تەحنيكالىق قۇجاتتاما ازىرلەپ جا­تىر. اقپارتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى زاڭناماعا ساي كەلەتىن بولسا, وعان زيات­كەرلىك مەنشىك قۇقىعىن راسىمدەۋ قاجەت. وسىمەن قاتار قولدانىستاعى زاڭ­ناماعا قوسىمشا وزگەرتۋلەر مەن تولىق­­تىرۋلار ەنگىزىلۋى شارت. جالپى العاندا «جاسىل دامۋ» وزىنە جۇكتەلگەن مىندەت­تەمەلەردى تولىعىمەن ورىندايدى. قاپتاما قالدىعىن جيناپ, ونى كادەگە جاراتۋشى كاسىپورىندار الدىنداعى «وكم وپەراتورى» بەرەشەگى بۇگىنگى تاڭدا قايتارىلىپ جاتىر. قايتا وڭدەۋگە تاپسىرىلعان شيكىزات پەن وڭدەلگەن ءونىم كولەمىن راستاعان كاسىپورىندارعا 196 ملن تەڭگە قاراجات تولەندى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

ورىنبەك وتەمۇرات,

«Egemen Qazaqstan»