شاڭىراعىنا شۋاق شومىپ, شاتتىق ۇيالاعان, بەرەكەتتى تىرلىگىن كۇيتتەپ, پاراساتتى پەرزەنت تاربيەلەۋدى ماقسات ەتكەن وتباسى – التىن ۇيا. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ» دەگەندەي, ۇل مەن قىزدىڭ تاربيەلى, ەلجاندى, كورگەندى بولىپ ءوسۋى, ەل مەن جەرگە قىزمەت ەتۋى وتباسى, اكە-شەشەدەن العان تاربيەدەن تامىر الادى.
قازاق دالاسىنداعى بىرلىگى بەكەم, ءتالىمى تەرەڭ بەرەكەلى دە بازارلى وتباسىلاردى تاۋىپ, ولاردى مەرەيلەندىرە ماراپاتتاۋ, ەلگە تانىتۋ, ۇلگى ەتۋدىڭ ماڭىزى زور. قازىر ءتۇرلى سەبەپتى سىلتاۋ ەتىپ, تۇرمىستىق قيىندىققا توتەپ بەرە الماي, مىنەزدەگى مىنمەن كەلەڭسىز جاعدايلارعا, قايعىلى وقيعالارعا جول بەرىپ قويىپ جاتقان وتباسىلار از ەمەس. سونىڭ سالدارىنان بالالار دا زارداپ شەگۋدە. وسى ورايدا وتباسى ينستيتۋتىن, ادامگەرشىلىكتى, رۋحانيلىقتى نىعايتۋ, ەرلى-زايىپتىلىقتىڭ ماڭىزىن تانۋ, اتا-انالاردىڭ بالا تاربيەلەۋدەگى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى, كامەلەتكە تولعان بالالارىنىڭ ەڭبەككە قابىلەتسىز جانە ەگدە جاستاعى اتا-انالارىنا قامقور بولۋىن دارىپتەۋ جانە قازاقستاندىق وتباسىنىڭ جاعىمدى ءيميدجىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىنداعى «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنىڭ ورنى ەرەكشە.
ماڭعىستاۋدا جىل سايىن اتالعان بايقاۋعا قاتىسۋعا نيەتتىلەر سانى ارتىپ كەلەدى. بۇل – جاقسىلىقتىڭ نىشانى. بيىل سەگىزىنشى رەت وتكەن وڭىرلىك بايقاۋعا وبلىستىڭ اۋداندارى مەن قالالارىنان مۇناي-گاز, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ونەر, كاسىپكەرلىك جانە وزگە دە سالالاردان 59 وتباسى ءوتىنىم بەردى. بايقاۋعا كوپبالالى وتباسىلار مەن جاس وتباسىلار بەلسەندى قاتىستى. وسىلايشا, بايقاۋدىڭ وبلىستىق كەزەڭىنە 14 وتباسى جولداما الدى. ولاردىڭ ىشىندە ۇستازدار ديناستياسى, ونەرلى اۋلەتتەر, كاسىپكەر وتباسىلار, اتا كاسىبىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا ميراس ەتكەن ەڭبەك اۋلەتتەرى بار.
وبلىستىق كەزەڭگە وتكەن اقتاۋ قالاسىنان – ەشمۇحانوۆتار, كوشكىنباەۆتار جانە توقسانوۆتار وتباسى, بەينەۋ اۋدانىنان – سەبەپباەۆتار مەن وتەجانوۆتار, قاراقيا اۋدانىنان – بەگنيازوۆتار مەن قوناي ۇلى وتباسى, ماڭعىستاۋ اۋدانىنان – ۇزاقباەۆتار مەن تۇڭعاتاروۆتار وتباسى, مۇنايلى اۋدانىنان – ىزتىلەۋوۆتەر مەن موتىەۆتار وتباسى, تۇپقاراعان اۋدانىنان – جاميەۆتەر, ۋرازاليەۆتەر جانە جاۋىنوۆتار وتباسى – بارلىعى دا ءوز وڭىرلەرىنە ۇلگىلى ۇيەلمەن رەتىندە تانىمال. سوندىقتان وزدەرىن ۇلتتىق وتباسىلىق بايقاۋدان كورۋگە سەنىمدى بولعانى انىق.
الايدا جۇلدە ساناۋلى. «مەرەيلى وتباسى-2022» ۇلتتىق بايقاۋىنىڭ وبلىستىق جەڭىمپازدارىن انىقتاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيانىڭ شەشىمىنە سايكەس 1-ورىندى – بەينەۋلىك سەبەپباەۆتار وتباسى, 2-ورىندى – ماڭعىستاۋ اۋدانىنان قاتىسقان تۇڭعاتاروۆتار وتباسى جانە 3-ورىندى تۇپقاراعان اۋدانىنان كەلگەن جاۋىنوۆتار وتباسى يەلەندى. سونداي-اق سايىستىڭ وبلىستىق كەزەڭىنە قاتىسقان 11 وتباسىنا لاۋرەات اتاعى بەرىلىپ, جەڭىمپاز وتباسىلار باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. رەسپۋبليكالىق كەزەڭدە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ وتباسىلىق مەرەيىن كوتەرىپ, مارتەبەسىن ارتتىرۋ سەبەپباەۆتار وتباسىنا بۇيىردى.
اۋلەتتىڭ ۇلكەنى لەسباي سەبەپباەۆ 1935 جىلى ماڭعىستاۋ اۋدانى, جىڭعىلدى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. 1983 جىلى قاراكول قويىن وسىرەتىن كەڭشار ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى قۇرىلعان سىڭعىرلاۋ كەڭشارىندا باس ينجەنەر, كەيىن ۇزاق جىلدار ءبىلىم اعارتۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ, سىڭعىرلاۋ اۋىلدىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى. لەسباي سەبەپباەۆ 71 جاسىندا ومىردەن وزدى. وتاناسى كۇلاش تۇيەشيەۆا 1940 جىلى ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ جىڭعىلدى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. «باتىر انا», ون ساۋساعىنان ونەر تامعان ىسمەر, قازاقتىڭ قولونەرىن قاستەرلەگەن قولونەر شەبەرى. زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن دە قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىن تىگۋدى قولعا الىپ, تىگىنشىلىكپەن اينالىسىپ كەلەدى. وتاعاسىمەن بىرگە 11 بالانى ءوسىرىپ, بۇگىندە 41 نەمەرە, 46 شوبەرە كورىپ وتىرعان ەڭبەكقور ۇلگىلى وتباسى. وتباسىنان وربىگەن بالالارى اراسىندا مۇناي سالاسىنىڭ شەبەرلەرى بار, ءبىلىم سالاسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ قۇرمەت گراموتاسى جانە العىسحاتتارىمەن, «ى.التىنسارين» توسبەلگىسىمەن, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان تاجىريبەلى ۇستازدار بار. ەندى ءبىرى – مادەنيەت سالاسىنىڭ كاسىبي مامانى رەتىندە ءوڭىرىمىزدىڭ تاريحى مەن ەتنوگرافياسىن زەرتتەۋگە, ناسيحاتتاۋعا اتسالىسىپ جۇرگەن ۇزدىك قىزمەتكەر. سەبەپباەۆتار وتباسى – 11 بالا, 41 نەمەرە, 46 شوبەرە تاربيەلەپ ءوسىرىپ وتىرعان, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ سانى 100-گە جەتكەن ۇلكەن قاراشاڭىراق. اۋلەتتەن 16 مۇعالىم, 11 جەكە كاسىپكەر, 7 مۇنايشى, 5 ەكولوگ, 3 كىتاپحاناشى, 4 مەملەكەتتىك قىزمەتكەر, 2 «التىن بەلگى», 5 «ۇزدىك اتتەستات» يەگەرى شىققان. قازىرگى تاڭدا نەمەرەنىڭ ۇلكەنى 35 جاستاعى جەكە كاسىپكەر بولسا, شوبەرەنىڭ الدى – 18 جاستاعى ستۋدەنت.
«بالاڭدى ءوز تاربيەڭمەن تاربيەلەمە, ۇلتىڭنىڭ تاربيەسىمەن تاربيەلە» دەگەن ءتامسىلدى ۇستانىم ەتكەن وتباسى ۇلكەندەردى قۇرمەتتەۋ جانە سىيلاۋ, ادامگەرشىلىكتى جوعارى قويۋ, ادال ەڭبەك ەتۋدى نەگىزگى باعىت ەتىپ العان.
ماڭعىستاۋلىقتار ىنتىماعى ۇيىعان سەبەپباەۆتار وتباسىنىڭ رەسپۋبليكادان جۇلدەلى ورالۋىن كۇتۋدە. بەرەكەلى وتباسى – ۇلت بايلىعى, مەملەكەت تىرەگى. «مەرەيلى وتباسى» بايقاۋىنا قاتىساتىن وتباسىلار سانىنىڭ ازايماۋى كوڭىل قۋانتادى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى