جاھاندىق قارجى جۇيەسى: داعدارىس تۋدىرعان دارمەنسىزدىك

استانا ەكونوميكالىق فورۋمى: 2-ءشى كۇن ەلوردادا ءوتىپ جاتقان استانا ەكونوميكالىق فورۋمى كەشەگى كۇنى ودان ءارى جالعاستى.  بۇل كۇنى دە وسى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى باسقوسۋ اياسىندا بىرقاتار كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمدار جانە سەسسيا­لار بولىپ ءوتتى. سولاردىڭ ماڭىزدى ءبىرى «الەمدىك ەكونوميكا بولاشاعى: قارجىلىق جاھاندانۋ نەمەسە قارجىلىق بولشەكتەنۋ» اتتى سەسسيا وتىرىسى بولدى. ونىڭ جۇمىسىنا اتتارى الەمگە تانى­مال قارجىگەرلەر مەن ساياسي قاي­راتكەرلەر قاتىستى. سەسسيا جۇمى­سىن برەتتون-ۆۋدستى جاڭعىرتۋ ءجونىن­دەگى كوميتەتىنىڭ اتقارۋشى ديرەك­تورى  مارك ۋزان جۇرگىزىپ وتىردى. فورۋمنىڭ كۇن تاقىرىبىندا كەلتىرىلگەنىندەي, حالىقارالىق قارجى جۇيەسى بولاشاقتا ءبىر-بىرىنە قايشى ەكى باعىتتا دامۋى مۇمكىن. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ۇلكەن ينتەگراتسيالانۋ باعىتى بولسا, ەكىنشىسى سەگمەنتتەلۋ نەمەسە ءوزارا تۇيىقتالۋ باعىتى بولماق. ۇلكەن ينتەگراتسيالانۋعا باعىتتالاتىن ءبىرىنشى جول نەعۇرلىم پايدالى بولىپ تابى­لادى, بىراق سونىمەن بىرگە, ۇلكەن مىندەتتەمەلەردى قاجەت ەتەدى. بۇل ينتەگراتسيالانۋ ءتۇرىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى كاپيتال­دى بولۋدەگى تيىمدىلىكتىڭ كوتە­رىلۋىمەن قاتار ەلدەر اراسىنداعى اركەلكى دامۋشىلىق كورىنىسى ازايا تۇسپەك. ال سەگمەنتتەلۋ جولى دامۋدىڭ مۇلدەم قارا­پاي­ىم­دالۋ كورىنىسى رەتىندە قاراس­تىرىلادى. وسىنداي قاۋىپ-قاتەر حالىقارالىق قارجى جۇيە­سىندە, اسىرەسە, ونىڭ بانك سەكتورىندا  قازىردىڭ وزىندە كورىنىس بەرۋدە. ازىرگە, سەگمەنتتەلۋ ۇدەرىسى الەم­دىك دامۋعا ءوز كولەڭكەسىن تيگى­زە باستايتىندىعىنا قانشا ۋاقىت كەتەتىندىگى تۇسىنىكسىز قال­پىندا قالىپ وتىر. اتالعان باس­قوسۋدا ءسوز العان عالىمدار مەن قارجىگەرلەر وسى ماسەلە ءتوڭى­رەگىندە وي ءوربىتتى. ماسەلەن, حالىقارالىق قارجى قورىنىڭ باتىس ەلدەرى بويىنشا دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دجون-ماريا ميلەزي-فەرەتتي دامۋشى رىنوكتاردى قازىرگى كۇنى ەكى ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەردىڭ كۇتىپ تۇرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. سونىڭ ءبىرىنشىسى ەلدەردىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان مونەتارلىق ساياساتىنا قاتىستى بولىپ وتىر. وسى ساياساتتىڭ ىقپالىمەن سوڭعى كەزدەرى دامۋشى رىنوكتارعا باعىتتالىپ كەلگەن كاپيتالدار مەن ينۆەستيتسيالار كولەمى ەداۋىر دارەجەدە ازايا ءتۇستى. دەمەك, دەدى  وسى ماسەلەگە باي­لا­نىستى شەشەن, دامىعان ەلدەر­دەگى جاعداي قايتا قالپىنا كەل­گەن­گە دەيىن دامۋشى ەلدەردىڭ ءبىر­قاتارىندا بايقالىپ وتىرعان ۇلتتىق ۆاليۋتا تۇراقسىزدىعى جويىلا قويماۋى مۇمكىن. مىنە, وسىنداي جاعدايدا بىرقاتار ەلدەر ءۇشىن جيناقتالعان زەينەتاقى قورلارى ينۆەستيتسيانىڭ جاڭا كوزدەرىنە اينالا باستاعاندىعى سەزىلەدى. ءتىپتى, كەيبىر ەلدەردىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارى قازىرگى كۇنى حالىقارالىق رىنوكتارعا دا شىعا باستادى. عالىم سوڭعى جىلدارى الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ اسەرىمەن سودان قورعانۋدىڭ ءبىر جولى رەتىندە وڭىرلىك دامۋ بانكتەرىنىڭ پايدا بولا باستاعاندىعىن دا اتاپ كورسەتتى. بىراق, ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءتاسىل داعدارىس سالدارىمەن كۇرەسۋدىڭ بەلسەندى قۇرالىنا اينالا المايدى. ويتكەنى, ولاردىڭ قۋاتتىلىق كولەمى حالىقارالىق قارجى اعىمدارىنا توتەپ بەرە المايدى. كەلەسى كەزەكتە ءسوز سويلەگەن ەكونوميكا پروفەسسورى, وس­نا­بريۋك ۋنيۆەرسيتەتى  حالىقارالىق ەكونوميكالىق ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى  فرانك ۆەستەرمانن, وڭتۇستىك كاليفورنيا ۋنيۆەر­سي­تە­تىندەگى ەكونوميكا جانە حالىق­ارالىق قاتىناستار جونىندەگى دوكسون فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى  دجو­شۋا ايزەنمان, Global Sovereiqn Markets, UBS Global Asset Manaqemment اعا ستراتەگى  ماسسيميلليانو كاستەللي, يتاليا­نىڭ بۇرىنعى پرەمەر-مي­نيسترى رومانو پرودي, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى كريستوفەر پيسساريدەس, اۆستريانىڭ بۇرىنعى كانتسلەرى الفرەد گۋزەنباۋەر, قحر قارجى ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى دجين جونگسيا ءسوز الىپ, الەمدىك قارجى جۇيەسىن سەنىمدى تۇردە قايتا قالىپتاستىرۋ جولدارى تۋرالى ءوز وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.  بۇل باسقوسۋ بىلىكتى ساراپشىلاردىڭ كوزقاراستارىنا نەگىزدەلگەن تارتىمدىلىعىمەن ەرەكشەلەندى. * * * VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى شەڭبەرىندە «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى ءرولى» اتتى پلەنارلىق سەسسياسى بولىپ ءوتتى. ونى «بايتەرەك» ۇبح» اق دي­رەكتورلار كەڭەسىنىڭ تاۋەلسىز دي­رەكتورى كلاۋس مانگولد مودە­راتور رەتىندە جۇرگىزىپ وتىردى. ەكونوميكا جانە قارجى سالا­سىنىڭ ماماندارى مەن ساراپ­شى­لارىنىڭ ەرەكشە قىزىعۋ­شى­لىعىن تۋعىزعان بۇل ماڭىزدى سەسسيانىڭ كۇن ءتارتىبى بويىنشا «قازاقستاننىڭ جاڭا دامۋ بانكى – تەڭگەمەن قارجىلاندىراتىن ۇزدىك بانك», «بايتەرەك» ۇبح» اق ەنشىلەس ۇيىمدارمەن وتاندىق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ قۇرالدارى, «بايتەرەك» ۇبح» اق ەنشىلەس ۇيىمدارىمەن قازاقستاندا ىسكە اسىرىلاتىن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قول­داۋى» اتتى تاقىرىپتار جان-جاقتى تالقىلاندى. سەس­سيا جۇ­مىسىنا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىن­باسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەح­نولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسە­كەشەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسا­رى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇل­تانوۆ, ەكونوميكا جانە بيۋد­جەت­تىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەر­بولات دوساەۆ, «بايتەرەك» ۇبح» اق باسقارما توراعاسى قۋان­دىق بيشىمباەۆ, پارلامەنت دەپۋ­تاتتارى جانە شەتەلدىك قارجى ينستيتۋتتارى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن ايقىنداپ, ەلىمىزدىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى  دامىعان 30 ەلىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ مىندەتىن قويدى. بۇگىنگى وركەنيەت ۇردىسىنە نىق قادام باسقان قازاقستان ەكونوميكالىق دامۋدىڭ سارا جولىندا ينتەگراتسيالىق بايلانىستارعا باسىمدىق بەرۋدە, دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىن­باسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەح­نولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسە­كەشەۆ سەسسيادا سويلەگەن سوزىندە. ەندى ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ەلىمىز كەدەن وداعى قۇرامىن­داعى رەسەي فەدەراتسياسى جانە بەلا­رۋس رەسپۋبليكاسىمەن ەۋرازيا­لىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى شارتقا قول قويادى. ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىز بۇكىل­­الەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا ءمۇ­شەلىككە قابىلدانباق. مىنە, وسى ينتە­گرا­تسيالىق ۇدەرىستەر قا­زاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەر­پىن بەرىپ, تىڭ بەلەستەرگە باستاماق. ەكونوميكامىزدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلى­مىزدە قاجەتتى جاعدايلاردىڭ جاسا­­لىپ جاتقانىنا توقتالا كەلىپ, اسەت يسەكەشەۆ قازاق­ستان­دا جەكە­شەلەندىرۋدىڭ ەكىن­شى تولقىنى جاريالانىپ, جەكە مەنشىك سالا­نىڭ دامۋىنا داڭ­عىل جول اشىل­عاندىعىن اتاپ كور­سەتتى. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ قار­جى سالاسىن دامىتۋعا ايرىق­شا باسىمدىق بەرىپ وتىر. قازاق­ستان ەكونوميكاسى ءوزىنىڭ دامۋ ۇردىسىندە جەكەمەنشىك ءجا­نە شە­تەلدىك ينۆەستيتسيالاردى قا­جەت ەتەدى. ەكونوميكانى يندۋس­تريا­لاندىرۋدىڭ سارا جولىنا سالۋ ءۇشىن سەنىمدى قارجى ينستيتۋتتارى قاجەت. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ ەكو­نوميكاسىن ودان ءارى دامىتۋدا «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اكتسيونەرلىك قوعامىنا جۇكتەلىپ وتىرعان جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اسا زور, دەدى ول. ەكونوميكامىزدىڭ باسىم سا­لالارىن قارجىلاندىرۋ جانە قولداۋ ارقىلى قازاقستان ەكونو­مي­كاسىن تۇراقتى دامۋعا باستاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان «بايتەرەك» حولدينگىن بەس ستراتەگيالىق باعىت بويىنشا دامىتۋ كوزدەلىنگەن. ولار ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىن قارجىلاندىرۋ جانە قولداۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋىنا كومەكتەسۋ; شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قول­داۋ; ەكونوميكانىڭ يننو­ۆا­­تسيا­لىق سالالارىن دامىتۋ; قازاق­­ستاندىق كومپانيالاردىڭ ەكس­پورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ; مەم­لەكەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى با­سىم مىندەتتەرىن شەشۋ بولىپ تا­بى­لادى. ەكونوميكانىڭ باسىم سەك­تورلارىنا ءتيىمدى قارجىلىق قول­داۋ كورسەتۋ ماقساتىندا حولدينگ قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى, قازاق­ستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق قورى جانە «قازىنا كاپيتال مەنەد­ج­مەنت» سەكىلدى ءوزىنىڭ ەنشى­لەس ۇيىم­دارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قىز­مەتىن بارىنشا جانداندىردى. ءبىرىنشى كەزەكتە حولدينگ ءۇيد مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ ماقساتىندا ينۆەس­تيتسيا تارتۋعا باسىمدىق بەردى. 2014 جىلى حولدينگ جالپى قۇنى 3,7 ميلليارد دوللاردان استام 13 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە قو­سىپ 8 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن بىرگە, 2014-2015 جىل­دارى جالپى قۇنى 8 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن 20 ينۆەس­تيتسيالىق جوبانى قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعان. وسى جوبالار شەڭ­بەرىندە 6 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قول­داۋ اياسىندا بىرقاتار تابىستارعا دا قول جەتكىزىلىپ وتىر. 2013 جىلدىڭ قورىتىندىسى بوي­ىن­شا شاعىن جانە ورتا بيزنەس­تى قولداۋعا بولىنگەن 236 ميل­ليارد تەڭگەنى 2023 جىلى 583 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ بەل­گىلەنگەن. ەكونوميكانىڭ جاڭا, قازىرگى زامانعى سالالارىن قولداۋ جانە يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە حولدينگ مىنانداي ماقساتتى ينديكاتورلاردى ايقىنداپ وتىر.ماسەلەن, يننوۆاتسيالىق سالادا وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ جىل سايىنعى كولەمى 2014 جىلعى 8 ميلليارد تەڭگەدەن 2023 جىلى 13 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ارتتىرىلماق. تەحنولوگيالار ترانسفەرتىن ىسكە اسىرعان كاسىپورىندار سانىن 2014 جىلعى 12 پايىزدان 2023 جىلى 70 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلىنگەن. قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن قولداۋ ماق­ساتىندا بىرقاتار كەشەندى شارالار بەلگىلەنۋدە. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قولداۋ قۇرالدارى ارقىلى ءىس جۇزىنە اسىرىلعان جوبالار نەگىزىندە ەكسپورتتالاتىن ءونىم كولەمىن 2013 جىلعى 7,7 ميلليارد تەڭگەدەن 2023 جىلى 13 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا. مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك با­عىتتاعى مىندەتتەرىن شەشۋگە كو­مەك­تەسۋ ماقساتىندا حولدينگ «قا­زاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىس جيناق بانكى» اق جانە «قازاق­ستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى» اق سياقتى سەرىكتەستەرىنىڭ جۇ­مى­سىنا باسىمدىق بەرمەك. بۇل كوم­پانيالار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن قارجى جيناقتاۋ جۇيەسىن ودان ءارى دامىتىپ, يپوتەكالىق نارىقتى قولداي وتىرىپ ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن ارەندالىق باسپانا جۇيەسىن كەڭەيتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وسىعان بايلانىستى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناق جۇيەسىنە قاتىسۋشى ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ ۇلەس سالماعىن 2013 جىلعى 4 پايىزدان 2023 جىلى 17 پايىزعا دەيىن ۇلعايتىلادى. حولدينگ نارىقتاعى باسپانا سا­لۋعا جانە ساتىپ الۋعا بەرەتىن نە­سيە­لەرىنىڭ ۇلەسىن 2013 جىلعى 13,8 پايىزدان 2023 جىلى 25 پاي­ىز­عا دەيىن ۇلعايتۋدى كوزدەپ وتىر. ەلىمىزدە ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ جاتقان ءۇيد باعدارلاماسىنىڭ ەكىن­شى بەس جىلدىعىندا, ياعني 2015-2019 جىلدارى اتقاراتىن ين­­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ءمىن­­دەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا «ءباي­تەرەك» حولدينگى نەگىزگى قارجى اگەنتى بولىپ بەلگىلەندى. ەكىنشى بەس­­جىلدىق باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قارجى ينستيتۋت­تا­رىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا حول­دينگ دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇ­مى­سىن قايتا قاراپ, جاڭا ءمىن­دەت­تەر بەلگىلەدى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى نەسيەلەۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 100 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل ەلىمىزدەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرمەك. مىنە, وسىنداي كەلەلى مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ارقىلى «بايتەرەك» حولدينگى 2023 جىلعا قاراي ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ مەن مودەرنيزاتسيالاۋدى ويداعىداي ءىس جۇزىنە اسىرىپ, تۇراقتى دامۋ ءۇردىسىن قامتاماسىز ەتپەك. سەسسيا جۇمىسىنا قازاق-بريتان ساۋدا-ونەركاسىپ كەڭەسىنىڭ تەڭ توراعاسى دەۆيد ۆۋتتون, McKinsy&Company كومپانياسىنىڭ سەرىكتەس-كەڭەس­شىسى پيتەر كرالچيك, ىعس (حا­لىق­ارالىق قارجى كورپوراتسياسى) ورتالىق ازيا ەلدەرى بويىنشا ايماقتىق مەنەدجەرى مواززام ا.مەكان جانە باسقالار قاتىسىپ, كۇن تارتىبىندەگى كەلەلى ماسەلەلەردى بەلسەندى تالقىلادى. * * * VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى شەڭبەرىندە ەۋرازەق باس حاتشىسى تايىر مانسۇروۆتىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ومىردە جۇزەگە اسقان ەۋرازيالىق جوباسى. ەۋرازيالىق جوبانىڭ 20 جىلدىعىنا وراي» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. بۇل كىتاپ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1994 جىلدىڭ ناۋ­رىز ايىندا م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سيتەتىندە سويلەگەن سوزىندە العاش رەت ۇسىنعان «مەملە­كەت­تەردىڭ ەۋرازيالىق وداعىن قۇرۋ تۋرالى» يدەياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي جارىق كورىپ وتىر. ونىڭ اۆتورى – قازاقستاندىق تانىمال ساياساتكەر جانە ديپلومات, ەۋرازەق باس حاتشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى تايىر مانسۇروۆ پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ الدىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن كەمەل كەلەشەكتى اشاتىن ەۋرازيالىق جوبانىڭ تاريحي ءرولىن ءتيىمدى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋدىڭ باستى قۇرالى رەتىندە جۇيەلى تۇردە تالداپ كورسەتكەن. با­سى­لىم قالىڭ وقىرمانعا, عالىم­دارعا, مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە حالىقارالىق قاتىناستار سالا­سى­نىڭ ماماندارىنا, سونىمەن قاتار, قازىرگى زامانعى تاريحپەن اينالىساتىن وقىرماندارعا ارنالعان. * * * كەشە VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ شەڭبەرىندە حالىق­ارالىق ايەلدەر فورۋمى «G-GLOBAL: جاڭا ەكونوميكاداعى ايەلدەر ءرولى» دەگەن تاقىرىپتا جۇمى­سىن باستادى. جيىندى قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋ­ىمداستىعى, قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر وداعى, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتى جانىن­داعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتبا­سى­لىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسىنىڭ  قولداۋىمەن ۇيىمداستىرعان. فورۋم قاتىسۋشىلارى جينالعان زالعا كەلۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعى زور بولعان سەكىلدى, فورۋم باستالاردا ءبىر-ءبىرىن قۇتتىقتاپ, تانىسىپ جاتقاندار, پىكىر الىسىپ جۇرگەن ايەل زاتىنان كوز ءسۇرىندى. ءبىردى-ەكىلى ازاماتتىڭ تارىداي شاشىراپ وتىرعانىن كورگەندە فورۋم جۇمىسىنىڭ شىنىمەن ناتيجەلى بولاتىنىن اڭعارتقانداي ەدى. جيىننىڭ نەگىزگى تاقى­رى­بى ايەلدەردىڭ ساياسي كوشباس­شى­لىعى, تابىستى بولۋ ءۇشىن قان­داي قاسيەتتەردى جەتىلدىرۋ قاجەت­تىلىگى, جالپى, كوشباسشىلىق قاسيەتىن ادام كاپيتالىن دامىتۋ قۇرالى رەتىندە قاراستىرۋعا بولا ما دەگەن اڭگىمە توڭىرەگىندە ءوربىدى. باسقوسۋدىڭ اشىلۋ سال­تاناتىنا قازاقستان پرە­مەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا, قازاق­ستان پرەزيدەنتى جانىنداعى  ايەل­دەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا ءتورايىمى ماحاببات بەكبوسىنوۆا, اۋ­عان­ستان­نىڭ ايەلدەر ىستەرى جونىندەگى ءمينيسترى حۋسن بانۋ گازانفار, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەلەنا باحمۋتوۆا, شۆە­تسيا­لىق  «TeliaSonera Eurasia» كومپانياسىنىڭ كورپوراتيۆتىك بايلانىستارى بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى الەكساندرا اككيرمان, كانادا سىرتقى ىستەر كونسۋلدىق ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك ءمينيسترى لينن ەليچ جانە باسقالار قاتىسىپ, قۇتتىقتاۋلارىن جەت­كىزدى. تالاپ-تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ, فورۋم جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. گ.ابدىقالىقوۆا ەلباسى­مىزدىڭ «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسىندا ايەلدىڭ وتباسى تىرەگى ەكەندىگى, ياعني مەملە­كەت­تىڭ دە تىرەگى ەكەندىگىن باسا كورسەتكەندىگىن جەتكىزگەنىن ايتسا, ح.ب.گازانفار بۇگىندە ءوز ەلىندە ايەلدەردىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقانىن كوتەرىڭكى كوڭىلمەن مالىمدەدى. ال ا.اككيرمان ءوز ەلىندە ايەلدەردىڭ قاي سالادا بولسا دا ۇلەس سالماعى جوعارى ەكەنىن اتاپ كورسەتسە,  ل.ەليچ ءوز ەلىندە 1,5 ملن. ايەلدىڭ بيزنەسپەن اينالىساتىنىن كولدەنەڭ تارتتى. ***

استاناعا فرانتسيادان ينۆەستيتسيا تارتىلدى

VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا V «Astana Invest 2014» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋم وتۋدە. كەشە وسى فورۋم اياسىندا استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى مەن «EIFFAGE – EGIS – GDFSUEZ» كونسورتسيۋمى اراسىندا ASTAINABLE جوباسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. مەموراندۋمعا ەلوردا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ جانە فرانتسيا مەملەكەتىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى فرانس ەتەن قول قويدى. استاناعا ASTAINABLE جوباسى اياسىندا ۇسىنىلعان قالالىق جوبالاۋ تەتىگى – قالانى دامىتۋ جوسپارىنداعى بىرقاتار جوبالاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «استانا Innovations» اق باسقارما توراعاسى تالعات ءاشىمنىڭ ايتۋىنشا, اتالمىش 3D ۇلگىسى قالا نىساندارىن 3D كارتاعا بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتالمىش كارتا ارقىلى قالا اۋقىمىندا بولىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعالاردى مودەلدەۋگە بولادى. ماسەلەن, جولداردىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىكتەرىن ناقتى ەسەپتەۋگە بولادى. بۇرىن بۇل كارتالار 2D فورماتىندا جانە شاشىراڭقى بولاتىن. ەندى بۇل جوبا بارلىعىن ءبىرتۇتاس ەتىپ بىرىكتىرەدى. جوبا قۇنى – 3 ملن. ەۋرو. بۇل قارجى فرانتسيا مەملەكەتىنەن ينۆەستيتسياسى رەتىندە تارتىلماق. استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى اتالمىش جوبانىڭ تەك جۇزەگە اسىرىلۋىن قاداعالاپ قولداۋ كورسەتەتىن بولادى. «قالانىڭ تۇراقتى دامۋىنا ارنالعان 3D-ىنتالاندىرۋشى» جوباسى «Smart اstana» جوباسىنىڭ نەگىزگى قۇرامىنا جاتادى. ***

ەل بەدەلىن اسقاقتاتۋ ءۇشىن

VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اشىلعان كۇنى «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الاڭىندا وتاندىق G-Global جانە «استانا ەكسپو-2017» مەگاجوبالارىن قولداۋ ماقساتىندا «كەرۋەن» اتتى موتوشەرۋ باس­تاۋ الدى. شەرۋ بارىسىندا التى قازاقستاندىق ەۋروپا مەن  ازيا تۇرعىندارىن وسىناۋ مەگاجوبالارمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا الەمنىڭ 20 مەملەكەتىن ارالاپ شىقپاق. موتوشەرۋگە قاتىسۋشىلار رەسەي, فينليانديا, شۆەتسيا, نورۆەگيا, فرانتسيا, يتاليا, تۇركيا ەلدەرىن ارالاپ, شىلدەنىڭ 6 كۇنى, ياعني ەلىمىزدەگى قالا كۇنى مەرەكەسىنە وراي استاناعا ورالماق. ساپار بارىسىندا وتانداستارىمىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلعان G-Global جاھاندىق ۇنقاتىسۋ الاڭىمەن «استانا ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسى تۋرالى جان-جاقتى ناسيحاتتاپ, شەتەلدىكتەرگە بۇل جوبالاردىڭ ارتىقشىلىعىن پاش ەتپەك. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, «عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كلۋبى» قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيلەستىرۋ كوميتەتىنىڭ تەڭ توراعاسى سەرىك نوگەربەكوۆ موتوشەرۋگە قاتىسۋشىلارعا ءسات ساپار تىلەدى. سۇڭعات ءالىپباي, جىلقىباي جاعىپار ۇلى, ۆەنەرا تۇگەلباي, «ەگەمەن قازاقستان».