ادام ساۋداسىنا – اۋىر جازا

قىلمىستىق توپتىڭ جاس قىز­داردى قۇرىقتارىنا ءتۇسىرۋ ءتاسىلى وتە قاراپايىم. ول ءۇشىن اككىلەر الەۋمەتتىك جەلىنىڭ مۇمكىندىگىن جاقسى پايدالانعان. ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ «ۆكونتاكتەدە» ەلى­مىزدىڭ ءتۇرلى قالالارىنا جۇمىسقا قابىلداۋ ءجۇرىپ جاتقانى تۋرالى جارناما جاريالاپ وتىرعان. اسىرەسە بويجەتكەندەردى «وتە قولايلى ەڭبەك جاعدايى جاسالعان», «جالاقىسى جوعارى» دەگەن جارنامالارىمەن «باۋلاپ العان». وتىرىكتەرىنە سە­نىپ قالعان قىزداردىڭ الدىندا ءبىراز «ابىروي جيناپ العاننان» كەيىن قاسكويلەر قۇرباندارىنىڭ قۇجاتتارىن تارتىپ الىپ, وزدەرىن جەزوكشەلىكپەن اينالىسۋعا ماج­بۇرلەگەن. وسىلايشا, قىزداردى ءۇش قالانىڭ جالدامالى پاتەرلەرى, ساۋ­نالارى مەن قوناقۇيلەرىندە ساۋدالاعان توپ ء«تىرى تاۋارلارىن» ءبىر-بىرىمەن الماستىرىپ, تۇسكەن تابىستى ءوزارا ءبولىسىپ كەلگەن.

قارسىلىق تانىتىپ, ايتقان­دارىنا كونبەگەندەردى سوققىعا جى­­عىپ, زورلىق-زومبىلىق كور­سەت­كەندەرىمەن قويماي, بوپسالاپ, ويدان شىعارعان ايىپپۇلدارىن سالعان. مۇنىمەن شەكتەلمەگەن الگىلەر «مىنەز كورسەتكەن» قىزدار­دى ەسىرتكى قولدانۋعا دا ماجبۇرلە­گەن. قازىر جەڭگەتايلىقپەن اينا­لىسقانداردىڭ ءبارى قاماۋدا وتىر. بۇل جونىندە ءىىم رەسمي اقپارات تا جاريالادى. الايدا ءبىزدى جاع­دايى جاقسى جۇمىسقا تۇرىپ, جو­عارى جالاقى تابامىن دەپ ءجۇرىپ ءماجبۇرلى تۇردە جەزوكشەلىك جولعا تۇسكەن جاس قىزداردىڭ ەندىگى تاع­دىرى نە بولادى دەگەن سۇراق مازا­لايدى.

ءىىم-ءنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدە ادام ساۋ­داسىنا قاتىستى 51 قىلمىس تىر­كەلگەن ەكەن. ونىڭ ىشىندە 7 وقيعا قىلمىستىق كودەكستىڭ 128-بابى, ياعني ادام ساۋداسىنا قاتىستى بول­سا, 6 ءىس كامەلەتكە تولماعاندى جەز­وكشەلىكپەن اينالىسۋعا تارتۋ بو­يىنشا قوزعالعان.

ءىىم ۇيىمداسقان قىلمىسقا قار­سى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى, پوليتسيا پولكوۆنيگى قانات نۇرماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭ­عى سەگىز ايدا ىشكى ىستەر ورگاندارى قىلمىستىق كودەكستىڭ 135-بابى كامەلەتكە تولماعاندى ساتۋ بويىن­شا – 4, 308-باپ جەزوكشەلىك­­پەن اينالىسۋعا تارتۋعا قاتىستى – 5, 309-باپپەن, ياعني جەزوكشەلىكپەن اينالىسۋ ءۇشىن پريتوندار ۇيىم­داستىرۋ نەمەسە ۇستاۋ بويىنشا 27 وقيعا اشكەرەلەگەن.

«ەلىمىزدە ادام ساۋداسىنا, اسى­رەسە ايەلدەر مەن بالالاردى ساتۋ­دىڭ الدىن الۋعا ەرەكشە دەن قو­يى­لىپ وتىر», دەگەن پوليتسيا پول­كوۆنيگى بۇل باعىتتا قولعا الىن­عان ءىس-شارالاردى, ناقتى ايتقاندا زاڭ­نامالىق تۇرعىدان جاسالعان ناقتى قادامداردى اتاپ ءوتتى.

ءىىم وكىلىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازىرگى تاڭدا قازاقستان ادام قۇ­قىقتارى سالاسىنداعى 60-تان استام كوپجاقتى شارتتىڭ قاتىسۋشىسى. بۇل شارتتاردىڭ 13-ءى حالىقارا­لىق كونۆەنتسيا بولىپ سانالادى. «شارتتار مەن كەلىسىمدەردىڭ ماز­مۇنى قۇلدىقتىڭ قازىرگى زامانعى نىساندارىنا قارسى ءىس-قيمىلعا تىكە­لەي بايلانىستى. مۇنداي قۇ­جات­تاردىڭ ىشىندە بالالاردى ساۋ­دالاۋعا, بالالار جەزوكشەلىگىنە جانە بالالار پورنوگرافياسىنا قاتىستى بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاما, بۇۇ-نىڭ ادام ساۋداسىنا جانە ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ جەزوكشەلىكتى پايدالانۋىنا قار­سى كۇرەس جانە قۇلدىق تۋرالى, سون­داي-اق ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كونۆەنتسيالارى بار», دەيدى ق.نۇرماعامبەتوۆ.

پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ادام ساۋداسىنا قاتىستى قىلمىستاردىڭ ىشىندە ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان توپتاردىڭ زاڭسىزدىعىن اشكەرە­لەۋ, قۇلدىققا تۇسكەن قۇرباندار­دىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ايتارلىقتاي كۇش پەن كاسىبيلىكتى ءارى قاراجاتتى قا­جەت ەتەتىنىن جاسىرمايدى. «سەبەبى ترانسۇلتتىق ادام ساۋداسىنا بايلانىستى قىلمىستاردى اشۋدا شە­تەلدىك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. ول ءۇشىن, ارينە, ەڭ الدىمەن ۋاقىت جانە ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى رەگ­لامەنتتەيتىن ۇكىمەتارالىق جا­نە ۆەدوم­ستۆوارالىق كەلىسىمدەر قا­جەت», دەيدى دەپارتامەنت باسشىسى.

«جەدەل ىزدەستىرۋ, جەدەل انىق­تامالىق, كريميناليستيكالىق جانە مۇراعاتتىق اقپاراتپەن الماسۋ; سۇ­راۋ سالۋلار مەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ; پروكۋروردىڭ سانكتسيا­سىن تالاپ ەتپەيتىن جەدەل ىزدەستىرۋ ءى­س-شارالارى مەن تەرگەۋ ارەكەتتە­رىن, ءىرى اۋقىمدى جەدەل الدىن الۋ جانە ارنايى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋ – وسىلاردىڭ بارلىعى ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن تىڭعىلىقتى دا­يىن­­­دىقتى, كاسىبي بىلىكتىلىك پەن مىق­­تى زاڭنامالىق بازانى تا­لاپ ەتەدى. ماسەلەن, قىلمىسقا قار­سى كۇرەستە شەكارا ماڭىنداعى ەلدەر­دىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن ىن­تىماقتاستىق قولدانىستاعى كەلى­سىمدەر مەن قىلمىسقا قارسى كۇرەس­تىڭ 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتارالىق بىرلەسكەن شارالارى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. بىزدە ادام ساۋداسىنا قار­سى كۇرەستى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان زاڭ­­نامالىق بازا جەتكىلىكتى. بۇگىندە ادام ساۋداسى الەم ەلدەرىنىڭ وزەكتى ماسەلەسىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. سوندىقتان بۇل قىلمىستىڭ الدىن الۋدى جانە بولدىرماۋدى ماقسات تۇتقان مۇنداي بازا قاجەتتىگىنە قاراي جەتىلدىرىلىپ وتىرادى», دەدى ءىىم وكىلى.

ەستەرىڭىزدە بولسا, 2006 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل ما­سە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تو­­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. بۇل قۇجات – ەلى­­مىزدىڭ ادام ساۋداسىنا قارسى كۇ­رەس جونىندەگى حالىقارالىق مىن­دەتتەمەلەردى ورىنداۋ بويىنشا جا­ساعان العاشقى قادامىنىڭ ءبىرى. ال 2010 جىلى قىلمىستىق كو­دەكس­كە كامەلەتكە تولماعانداردى جەز­وكشەلىكپەن اينالىسۋعا تارتۋ تۋرالى جاڭا 134-باپ ەنگىزىلدى. سون­داي-اق زاڭناماعا ادامدى قا­ناۋ, ءماجبۇرلى ەڭبەك, ادامدى قا­يىر­شىلىقپەن اينالىسۋعا ماج­بۇرلەۋ, كوممەرتسيالىق ەمەس سەك­سۋالدىق قاناۋ, سونداي-اق كامە­لەتكە تولماعاندارعا قاتىستى ەڭ­بەك زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىك ۇعىمدارى ەنگىزىلدى.

ەڭبەك كودەكسىندە ادام ساۋداسىنا بايلانىستى, اتاپ ايتقاندا, كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى قىلمىسى ءۇشىن بۇرىن سوتتالعان ادامدارمەن ەڭبەك شارتىن جاساسۋعا شەكتەۋ قويىلدى. وسى زاڭنىڭ 26-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس ءبىلىم بەرۋ, تاربيەلەۋ جانە دامىتۋ, دەمالىستى ۇيىمداستىرۋ جانە ساۋىقتىرۋ, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت, مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتۋ, الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ, مادەنيەت جانە ونەر سالاسىنداعى ۇيىمداردا ادام ساۋداسى ءۇشىن سوتتالعاندارعا جۇمىس ىستەۋگە جول بەرىلمەيدى.

سونىمەن قاتار ادام ساۋداسى, كامەلەتكە تولماعاندى جەزوك­شەلىكپەن اينالىسۋعا تارتۋ, كامە­لەتكە تولماعانداردى ساتۋ, جەز­وكشەلىكپەن اينالىسۋعا تارتۋ جانە جەزوكشەلىكپەن اينالىسۋعا ار­نال­عان پريتوندار ۇيىمداستىرۋ نەمەسە ۇستاۋ جانە جەڭگەتايلىق بو­يىن­شا جازا كۇشەيتىلىپ, قوس تاراپتىڭ تاتۋلاسۋ مۇمكىندىگى مۇلدە الىنىپ تاستالدى. بۇگىندە ادام ساۋ­داسىنا بايلانىستى قىلمىستار ءۇشىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 8 بابىندا, اتاپ ايتقاندا 116, 125, 126, 128, 134, 135, 308-باپتارىندا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوز­دەلگەن. ەڭ اۋىر جازا مەرزىمى – 18 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جانە مۇلكىن تاركىلەۋ.

ق.نۇرماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىن­شا, ءىىم ب.بەيسەنوۆ اتىنداعى قا­راعاندى اكادەمياسى ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس بويىنشا جىل سايىن 200-گە جۋىق مامان دايارلاپ شىعارادى. بۇدان بولەك, جىل سايىن اكادەميا بازاسىندا وسىنشاما پوليتسيا قىزمەتكەرى, ونىڭ ىشىندە جەدەل ۋاكىلدەر, كوشى-قون, يۋۆەنالدىق پوليتسيا مەن كەزەكشى بولىمدەردىڭ ينسپەكتورلارى بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى.

«ەلىمىزدە ادام ساۋداسىنا باي­لانىستى قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ, بولدىرماۋ جانە ولارعا قار­سى كۇرەس جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى دايىندالعان. قۇجات شەڭ­بەرىندە ادامداردى زاڭسىز اكەتۋگە, اكەلۋگە جانە ساتۋعا قار­سى كۇرەس ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆە­دومستۆوارالىق كوميسسيا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سونداي-اق 2020 جىلدان بەرى وبلىستىق دەپارتامەنتتەر مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدار جاسالدى. جىل سا­يىن جۇيەلى وتكىزىلىپ تۇراتىن اكتسيالار تاعى بار. تىزبەلەپ وتىرعان بۇل جۇ­مىستاردىڭ بارلىعى ادام ساۋداسىن اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان شارۋالاردىڭ ءبىر پاراسى عانا. الايدا ايەلدەر­دىڭ السىزدى­گىن, جەتكىنشەكتەردىڭ قور­عانسىزدى­عى مەن قۇقىقتىق ساۋات­سىزدىعىن «ۇتىمدى» پايدالانىپ وتىرعان قىلمىسكەرلەر زامان تالابىنا ساي امال-ايلالارىن دا سان قۇبىلتىپ وتىر», دەيدى پوليتسيا پولكوۆنيگى.

ءتۇيىن. «ەڭ ۇيات قىلمىستاردىڭ ءبىرى» سانالاتىن ادام ساۋداسىنىڭ جاھاندىق ماسەلەگە اينالعانى قازىرگى تاڭدا بۇكىل الەمدى الاڭداتىپ وتىر. جىنىستىق قاناۋ مەن ءماجبۇرلى ەڭبەك جىل سايىن ميلليونداعان ادامنىڭ تاعدىرىن كۇيرەتىپ كەتەدى. ەڭ وكىنىشتىسى, ادام ساۋداسىنىڭ ءاربىر بەسىنشى قۇربانى – بالالار.