وتاندىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بارلىق رەفورما مەن وزگەرىستى باستان اياق وتكەرگەندەردىڭ دەنى اۋىل مۇعالىمدەرى دەسەك, سونىڭ ءبىرى – باقىتگۇل احمەتوۆا. باياناۋىلداعى س.تورايعىروۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە شاكىرت تاربيەلەيتىن ۇستازدىڭ ەڭبەك جولى ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتقان جىلى باستالدى.
جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىندا قازاقتىڭ وتكەن تاريحىن قالىپتاستىرۋ, كەشەگى كۇننىڭ ەنشىسىندە قالعان ۇلى كەزەڭدەردى جاڭاشا مازمۇندا بايانداۋ – قازىرگى تاريح مۇعالىمدەرىنە امانات ەتىلىپ وتىرعان مارتەبەلى مىندەت. باقىتگۇل بايجانقىزى – 1991 جىلى مەكتەپكە العاش جاس مامان بولىپ كىرگەن ۋاقىتتان باستاپ ماماندىعىنا دەگەن ادالدىق ولشەمىن جوعارى ۇستاعان جان. الدىنان مىڭداعان شاكىرتتى تۇلەتىپ, ارقايسىسىنىڭ كوكىرەگىندە ءبىلىم شىراعىن جاقتى. قازىر ول وقۋ ورنىندا تاريح پانىنەن ساباق بەرەدى ءارى مەكتەپ ىشىنەن «اتامەكەن» ەتنوگرافيالىق-ولكەتانۋ ورتالىعىن ۇيىمداستىرىپ, جاس ۇرپاقتى تۋعان جەردىڭ قۇپيالارىن كەڭىرەك تانىپ بىلۋگە ىنتالاندىرىپ وتىر. باياناۋىل, تورايعىر جەرلەرىنەن قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ۇلى تۇلعالار, ۇلت قايماقتارى شىققان. كەشەگى وتكەن شوڭ مەن تورايعىر بيلەر, قازاقتىڭ تۇڭعىش كينورەجيسسەرى شاكەن ايمانوۆ وسى جەردىڭ تۋمالارى.
– قازىرگى زاماننىڭ بالالارى ىزدەنگىش, بىلمەگەن دۇنيەسىنە تالاپتانىپ تۇرادى. وقۋشى ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ تەك 20-30 پايىزىن ساباق ۇستىندە, وزگە 70 پايىزىن وتباسى مەن ءوزىنىڭ ارالاساتىن ورتاسىنان الادى. پرەزيدەنتىمىز جاس ۇرپاق تاربيەسىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ءمان بەرۋدى تاپسىرعان. «اتامەكەن» ورتالىعىنىڭ جۇمىسى دا وسىعان نەگىزدەلىپ قۇرىلدى. ورتالىق مۇشەلەرى ءتورت باعىتتا ىزدەنەدى: اقپارات جيناۋ توبى, زەرتتەۋشىلەر توبى, ۇلتتىق بۇيىمداردى جاڭعىرتۋ – شەبەرلەر توبى جانە ۆولونتەرلىك توپ بار. اۋىلىمىزعا كەڭجولاقتى ينتەرنەت جۋىقتا عانا قوسىلدى. ينتەرنەت جوق ۋاقىتتا شەبەرلەر توبى كورنەكى قۇرالداردى وزدەرى كەسكىندەپ, بارلىعىن قولدان جاسادى. ۆولونتەرلىك توبىمىز جاسىباي مەن تورايعىر ايماقتارىنا جازدا كەلىپ دەمالاتىن تۋريستەردىڭ مادەنيەتىن ارتتىرۋ باعىتىندا ەڭبەكتەنىپ ءجۇر. تاۋلى ولكەگە كەلەتىندەر تاستارعا ەسىمىن جازىپ ءبۇلدىرىپ كەتەدى. ءبىز باياناۋىل ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ورمانشى-ينسپەكتورلارىمەن بىرلەسىپ, الگى جازۋلاردى ءوشىرۋ ادىستەرىن مەڭگەرۋ ۇستىندەمىز. كوپ جازۋلاردى وشىردىك. ايتسە دە تۋريستەردىڭ مادەنيەتسىزدىگى قىنجىلتادى. جىل سايىن ولاردىڭ سوڭىنان ءبىزدىڭ بالالار جيناستىرىپ, تابيعي بايلىقتى ساقتاۋعا از دا بولسا ۇلەستەرىن قوسۋعا تالپىنادى, – دەيدى ۇستاز.
باقىتگۇل العاش جاس مامان رەتىندە ماي اۋدانىنداعى اقشيمان مەكتەبىنە ورنالاسقاندا ءتول تاريحتى ازاتتىقتىڭ لەبىنە ىلەستىرىپ جاڭاشا وقىتۋدا قيىندىقتار بولعانىن جاسىرمايدى. وقۋلىق از, ەتنوگرافيالىق كىتاپتار تاپشى. سونداي كەزەڭدە اۋىلداعى قازىنالى قاريالار كومەككە كەلگەن. تۋعان ولكەدەگى تاريحي وقيعالار مەن حالقىمىزدىڭ ۇمىتىلعان سالت-ءداستۇرى جايلى اتا-اجەلەردەن جازىپ الىپ, وقۋلىقتاعىدان بولەك قوسىمشا تانىمدىق ءبىلىم بەردى.
«بۇرىن جەرگىلىكتى قاريالارىمىز شوشاق بورىك كيەتىن. ابىلاي مەن كەنەسارى حانداردىڭ قولىندا ءمورى بار جۇزىكتەرى بولعانىن تاريحشىلارىمىز دالەلدەدى. انالارىمىز بەن اجەلەرىمىزدىڭ قولىنان نەبىر ۇلتتىق مانەردە زەرلەنگەن جۇزىك, ساقينالار كورەتىن ەدىك. ماسەلەن, ءبىر جاعى جۇمىر, ەكىنشى جاعى قۇستۇمسىق ساقينالاردى تۇرمىسقا شىقپاعان قىزدار تاعۋعا ءتيىس دەيتىن ۇلكەندەرىمىز. قازىر وسى ۇلتتىق بۇيىمدارىمىزدى ورنىمەن قولدانۋ ۇمىت بولىپ بارا جاتىر. كونەدەن قالعان سالت-داستۇرلەردى زامانعا ساي جاڭعىرتۋ – ورتالىعىمىزدىڭ ماقساتى», دەيدى باقىتگۇل بايجانقىزى.
بيىلعى ناۋرىز ايىندا پەتروپاۆل قالاسىندا ەلىمىزدەگى تاريح ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ سەزى وتكەنى ءمالىم. سول جيىنعا اۋىل ۇستازى دا وڭىردەگى ارىپتەستەرىمەن ءبىر دەلەگاتسيا قۇرامىندا قاتىسىپ, مول تاجىريبە جيناقتاپ قايتقان. سەزدە ورتا عاسىرلارداعى قازاق تاريحىن مەكتەپتە تەرەڭدەتىپ وقىتۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ, ناتيجەسىندە 2025 جىلى قازاقستان تاريحى وقۋلىقتارى جاڭاشا جازىلىپ شىعاتىنى بەلگىلى بولعان. مۇنداي بەتبۇرىس تاريح ءپانىنىڭ ۇستازدارىن شابىتتاندىراتىنى شىن.
باقىتگۇل احمەتوۆا 1-دەڭگەيلى ترەنەر رەتىندە مەكتەبىندەگى تاجىريبەسى ەندى تولىسىپ كەلە جاتقان پەداگوگتەرگە دە بار بىلگەنىن ۇيرەتۋدەن جالىققان ەمەس. اتالعان ءبىلىم وشاعىندا 6 ترەنەر بار. وسىنشاما جوعارى بىلىكتى مامانداردىڭ ءبىر جەرگە شوعىرلانۋى اۋىل مەكتەبىنىڭ بيىك دەڭگەيىن كورسەتسە كەرەك. ايتۋىنشا, كەزىندە الدىنان وقىپ شىققان نۇرجان يمانباەۆ, گۇلدانا ابىشەۆا, مەيرامگۇل احمەتوۆا, ايگەرىم مەدەت سىندى وقۋشىلارى بۇگىندە ۇستازىنىڭ جولىن قۋىپ, ءبىلىم بەرۋ, تاريح سالالارىن تاڭداعان. قانشاما شاكىرتى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق ءبىلىم دودالارىنان جۇلدەلى ورالدى.
– ەڭبەك جولىم ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمەن قاتار ءورىلىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. ۇلت ۇستازى ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ: «ۇستاز ۇزدىكسىز ىزدەنگەندە عانا شاكىرت جانىنا نۇر قۇيا الادى» دەگەن ناقىلىن ءاردايىم كوكەيىمدە ءتۇيىپ جۇرەمىن. ءار وقۋشى ءوزىنىڭ تۋعان توپىراعىن, ءمولدىر تازا سۋىن, اتا-باباسى مەكەن ەتكەن جەرىن قۇرمەتتەپ, ەلىنىڭ پاتريوت ازاماتى بولىپ ءوسۋى كەرەك. ال بۇل ۇعىمداردى ولاردىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن ۇستازداردىڭ تالماي جۇمىس ىستەگەنى ابزال, – دەيدى ۇلاعاتتى ۇستاز.
باياناۋىلداي قابىرعالى ەلگە ءسىڭىسىپ, ارداقتى ۇستاز, اياۋلى انا اتانىپ وتىرعان باقىتگۇل بايجانقىزىن كاسىبي مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, ۇرپاق تاربيەسىندەگى قاجىرلى ەڭبەگىنە جەمىس تىلەيمىز.
پاۆلودار وبلىسى,
باياناۋىل اۋدانى