كارتوپ باعاسى قويمالارعا تاۋەلدى

ەگىس دالاسىندا كۇنى-ءتۇنى دامىل تاپپاي جۇرگەن ەرتىس ءوڭىرىنىڭ ديقاندارى كەلەسى اپتادا جيىن-تەرىم جۇمىستارى اياقتالادى دەپ بولجاپ وتىر. جالپى, قازىرگە دەيىن جوسپاردىڭ 96 پايىزى ورىندالدى. وبلىس­تىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەرى 1 ملن 351,3 مىڭ گەكتاردان ءداندى داقىلدار مەن كوكونىس تۇرلەرىن جيناۋدا. بۇل وتكەن جىلعىدان 138,3 مىڭ گەك­تارعا ارتىق. بارلىق ەگىستىڭ باسىم بولىگىن استىقتى داقىلداردى قۇ­راي­دى – 951,5 مىڭ گەكتار. ماي­لى داقىلدار – 288 مىڭ, كار­توپ – 24,9 مىڭ, كوكونىستەر مەن باقشا داقىلدارى – 9,3 مىڭ,  جەمشوپ داقىلدارى – 77,6 مىڭ گەكتار. گەكتارىنان ورتاشا ال­عان­­دا 9,8 تسەنتنەر ونىمدىلىكتى كور­­سەتكەن ءداندى داقىلدار كولەمى ناۋقان ناتيجەسىندە شامامەن 1 ملن 17 مىڭ تونناعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. وزگە دە ونىمدەر بويىن­شا ءتۇسىم وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىن­دەگىدەي. استىق جيناۋدا ۋسپەن, ەرتىس جانە جەلەزين اۋداندارىندا ونىمدىلىك جوعارى, گەكتارىنان 10-11 تسەنتنەردەن اينالىپ وتىر.

شارۋاشىلىقتاردىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, كارتوپ جىلداعىداي رەكوردىق كولەمدە الىنادى. وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ سۇرانىسىنان 11 ەسەگە كوپ جينالاتىن «ەكىنشى ناننىڭ» تىم بولماسا وننان ءبىر بولىگىن كەلەر جىلدىڭ جازىنا دەيىن ساقتاۋ ازىرشە مۇمكىن بولماي تۇر. قويماعا سالىنعان ءوزىمىزدىڭ كارتوپ مامىر ايىندا تاۋسىلىپ, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنەن قىمبات باعاعا ساتىپ الا باس­تايمىز. بۇل جىلما-جىل قاي­تالاناتىن قۇبىلىس. وسى جىلدان ايماعىمىز ءونىمنىڭ بۇل ءتۇرىن توڭازىتقىشتا ساقتاۋدىڭ تاجىريبەسىن ەنگىزگەن ەدى. الاي­دا سالقىنداتقىش قۇرىل­عىلاردىڭ ازدىعىنان جەرگىلىكتى تۇتىنۋ­شىلاردى تولىق قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس.

وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇر­بولات ماقاشەۆ شارۋاشى­لىقتاردا قازىرگى كۇنى جالپى سىيىمدىلىعى 413 مىڭ توننا بولاتىن 140 كوكونىس قويماسى بارىن ايتادى. ونىڭ 88 پايىزى زامانعا ساي جابدىقتارمەن جاراقتالعان. سالقىنداتقىشپەن جابدىقتالعان قويمالاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى سۋبسيديا ءبولۋدى قاراستىرۋدا.

– كوكونىس وسىرۋشىلەردىڭ دەنى كارتوپتى بىردەن سىرتقا ساتىپ جىبەرۋگە داعدىلانعان. قازىر كوبى ءونىمدى ەگىس دالالارىنان تيەپ قويا بەرەدى. وندا كارتوپتىڭ كيلوسى 90-100 تەڭگە, ءسابىز 60-70 تەڭگەدەن بوساتىلۋدا. بۇل – ارينە, وتە ارزان باعا. ەگەر قويمامىز جەتكىلىكتى بولسا, شارۋالار ءونىمدى ۇزاق ۋاقىت­قا ساقتاپ, وڭتايلى كەزەڭدە ءتيىم­دى باعاعا ساتار ەدى. بيىل دا رەكوردىق كولەمدە كارتوپ الامىز, ونىڭ باسىم بولىگى سۋارمالى جەرلەردەن جينالۋدا. كەيبىر شارۋاشىلىقتار گەكتارىنان 330-335 تسەنتنەردەن الىپ جاتقانىن حابارلادى. ايماقتىڭ كارتوپ وسىرۋشىلەرىمەن جىلداعىداي مەموراندۋم جاسالىپ, قىستا جانە كوكتەمدە ونى ارزان باعادا ساتۋ مۇمكىن بولادى. جارمەڭكەلەردە كيلوسى 100 تەڭگەدەن ساتىلۋدا, – دەيدى ول.

ەكىنشى جاعىنان العاندا وڭىر­دە كارتوپتى قايتا وڭدەۋ كا­سىپ­ورىندارى مۇلدە جوق. كراح­مال شىعاراتىن زاۋىت سالۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلگەلى ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. جوبا سوزبۇيداعا سا­لى­نىپ, سوزىلىپ كەتتى. بۇعان دە­يىن كارتوپ چيپسىلارىن شىعا­را­­تىن ءوندىرىس تە اشىلادى دەپ كۇتىل­گەن. الايدا شەتەلدىك ينۆەس­تور­لار قارجى سالۋعا جۇرەكسىنىپ وتىر. سوندىقتان پاۆلودارلىق كارتوپ­تىڭ ازىرشە باعى اشىلماي تۇر.

تاعى ءبىر ماسەلە, ەرتىس-بايان ءوڭىرى ديقاندارىنىڭ «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» بيدايعا بەلگىلەگەن باعاعا كوڭىل­دەرى تولماي وتىر. ماسەلەن, 3-كلاستى بيدايعا فورۆاردتىق ساتىپ الۋلار قازىرگى كۇنى تونناسىنا 120-125 مىڭ تەڭگە دەپ بەلگى­لەن­گەن. بۇل باعا جاڭا جىلعا دەيىن ساقتالىپ تۇراتىنى انىق. «اباي» اتىنداعى جشس باسشىسى ني­كولاي ميللەردىڭ پىكىرىنشە, بيىل بي­دايدىڭ باعاسى كەمىندە 150 مىڭ تەڭگەدەن باستالۋى كەرەك.

جازدىڭ قۇرعاق بولۋىنا بايلانىستى كەرەكۋلىك بيدايدىڭ قامىرلىلىق كورسەتكىشى ورتاشا العاندا 25-26 پايىزدى قۇراپ وتىر. بىلتىر بۇل شامامەن 23,6 پايىزدى كورسەتكەن. ىلعالدىلىق كورسەتكىشتەرى دە جاقسى. سوندىقتان باعا جوعارى بولۋعا ءتيىس.

«كوكتەمدە تۇقىم باعاسى, تىڭايتقىشتار مەن گەربيتسيدتەر, تەحنيكا سايمانى شارىقتاپ شىعا كەلگەنى ءمالىم. ەگىننىڭ ءار گەكتارىنا شاققاندا بيىل استىقتىڭ وزىندىك قۇنى قىمباتقا ءتۇستى. ءارى جازدا جاۋىن-شاشىننىڭ از بولۋىنان ءتۇسىم دە ونشا ەمەس. الا جازداي تەر توككەن ەڭبەگىمىزدىڭ جەمىسىن ءتيىمدى باعاعا ساتقىمىز كەلەدى. قازىر نارىقتا بيداي كوپ بولۋىنا بايلانىستى باعا دا ارزان. «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» ۇستانىپ وتىر­عان باعا ستارتتىق باعا ەكەنىن تۇسىنەمىز. مەنىڭ ويىمشا, قازىرگى جاعدايدا جۇمساق بيدايدىڭ تونناسى – 150 مىڭ, قاتتى بيدايدىڭ قۇنى 200 مىڭ تەڭگەدەن باستالۋى كەرەك», دەيدى فەرمەر.

ارينە «اباي» سىندى ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ بيدايدى ءبىراز ۋاقىتقا ساقتاپ, باعا قىمباتتاعانشا ۇستاپ تۇراتىنداي مۇمكىندىگى مول. ماسەلە, استىقتى جيناعان سوڭ بىردەن ساتىپ جىبەرۋگە بەيىل ۇساق شارۋا قوجالىقتارىنا قاتىستى. ولار ىلعال جاپقاننان باستاپ وراق جۇرگىزگەنگە دەيىن اس­تىق ءوسىرۋ شارالارىنا وتە كوپ شى­عىن­دالادى. قولداعى بار قارجى­سىن جۇمساپ قويعانى سەبەپتى كۇزدە تابىسقا بىردەن كەنەلۋدى ويلايتىندار ارزان باعانى قومسىنبايدى. سوندىقتان العاشقى بەتتە نارىقتا زارداپ شەگەتىن دە سولار.

ساراپشىلار قارجىسى بار ىرگەلى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار قازىرگى باعامەن بيداي ساتپايتىنى انىق دەيدى. سەبەبى استىقتىڭ وزىندىك قۇنى وسكەنىمەن قويماي, ونى تاسىمالداۋ شىعىندارى دا ارتقان. سوعان وراي ءونىمنىڭ قىمباتتاعانىن بارلىعى اسىعا كۇتەدى. استىق باعاسى جىل سوڭىنا دەيىن ءبىراز قۇبىلعانىمەن, ول اسا قىمباتتاي قويادى دەۋ كۇماندى. ال تونناسىنا 150 مىڭ تەڭگەدەن باستالاتىن ءتيىمدى باعا تەك كەلەر جىلدىڭ باسىندا, نارىقتا بيداي ازايعاندا بوي كورسەتۋى مۇمكىن.

پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋماعىن­دا بۇگىندە جالپى ساقتاۋ سى­يىم­دىلىعى 277,3 مىڭ توننا بولاتىن ليتسەنزيالانعان 6 استىق قابىلداۋ كاسىپورنى بار. ولار – «جولقۇدىق ەلەۆاتورى» جشس, «شارباقتى ەلەۆاتورى اتو» جشس, «پاۆلودار نيۆا» جشس, «ارگو» فيرماسى جشس, «ەرتىس اگرو» اكك جشس, «Group KSM» جشس. بارلىق ەلەۆاتور جاڭا ەگىننىڭ استىعىن قابىلداۋعا دايىن. قازىردىڭ وزىندە استىق قابىلداۋ ورىندارىندا 50,8 مىڭ توننا استىق بار دەلىنىپ وتىر.

ءوڭىر كارتوپ, ءسابىز, ەت, ءسۇت ونىمدەرى, ۇن, قاراقۇمىق جارماسى, ماكارون ونىمدەرىمەن ءوزىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى.

پاۆلودار وبلىسى