مەملەكەت سوڭعى جىلدارى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلە جاتىر. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا, 2021 جىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى ايەلدەر ۇلەسى 43,3 پايىزعا جەتكەن. بۇل كورسەتكىش 2010 جىلى 26 پايىز بولىپتى.
بۇل تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى باۋىرجان وماربەكوۆ استانادا وتكەن «ASMAR – بىرلىك داستۇرلەرى» ايەلدەر كاسىپكەرلىگىنىڭ حالىقارالىق كونگرەسىندە ايتتى. قاتىسۋشىلار قازاقستانداعى ايەلدەر بيزنەسىن قولداۋ جانە تۇراقتى دامۋ ماسەلەلەرىن, ىسكەرلىك ورتانى قالىپتاستىرۋداعى جاڭا تاسىلدەر مەن ترەندتەردى تالقىلادى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى قولداۋ ماقساتىندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارى ۇسىنىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قولداۋ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جانە «دامۋ» كدق» اق-نىڭ ءتۇرلى باعدارلامالارى ارقىلى دا جۇزەگە اسىرىلادى.
«2021 جىلى سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ قۇرالى بويىنشا كاسىپكەر ايەلدەردىڭ شامامەن 10 مىڭ جوباسى قولداۋ تاپتى, كرەديتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قۇرالى بويىنشا 7 مىڭ جوبا قولداۋ تاپتى. وتكەن جىلى اقپاراتتىق-قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ايەلدەرگە 84 مىڭعا جۋىق كونسۋلتاتسيا, ال سەرۆيستىك قولداۋ بويىنشا 17 مىڭنان استام كونسۋلتاتسيا كورسەتىلدى. سونداي-اق بۇگىندە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋدىڭ 17 ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. ماقسات – ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋ. كەلەسى جىلى جاڭادان قۇرىلعان وبلىستاردا ورتالىقتار اشۋ جوسپارلانۋدا. بۇگىنگە دەيىن ورتالىقتاردا 7 مىڭنان استام ايەلگە قىزمەت كورسەتىلدى. ولاردىڭ 30 پايىزى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جاتادى», دەپ اتاپ ءوتتى ب.وماربەكوۆ.
ەكونوميكاعا تىكەلەي جاۋاپتى ۆەدومستۆو ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن بىرلەسىپ كاسىپورىندارعا تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ, سونداي-اق قارجىلىق قولداۋ ارقىلى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «بيزنەستەگى ايەلدەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. بۇدان بولەك, ەل وڭىرلەرىندە (جامبىل, باتىس قازاقستان, قوستاناي جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا) ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» قاناتقاقتى جوباسى ەنگىزىلگەن.
ء«بىز كاسىپكەر ايەلدەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ تۇتاستاي العاندا ەلدىڭ ينكليۋزيۆتى, ومىرگە قابىلەتتى جانە ورنىقتى ەكونوميكاسىنىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىز», دەيدى ۆەدومستۆو وكىلى.
ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ كونگرەسس دەلەگاتتارىنا جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىندا ەلدەگى جۇمىس كۇشىنىڭ 50 پايىزىن ايەل ازاماتتار قۇرايتىنىن, ايەلدەر باسقاراتىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ سانى وتكەن جىلى 9 پايىزدان اسىپ, 2021 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 625 100-گە جەتكەنىن ايتتى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ايەلدەر كاسىپكەرلىگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 40 پايىزىن تولتىرىپ وتىر.
دەگەنمەن جالپى ەكونوميكاعا تونگەن قاتەر ايەلدەر باستامالارىنا دا تاۋەكەل تۋدىرادى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ءلاززات رامازانوۆا وسى ماسەلەگە كوڭىل اۋداردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, الىس ەلدى مەكەندە تۇراتىن ايەلدەردىڭ ءىسىن قولداۋ تىم باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. ول مۇنىڭ سەبەبىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن دامۋ ينستيتۋتتارى تاراپىنان ءتيىستى ءيمپۋلستىڭ بولماۋىمەن بايلانىستىرادى. «سوندىقتان ولاردىڭ نەسيە نەمەسە گرانتتى جەڭىل يەلەنۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن شارالار كەشەنىن ازىرلەۋ قاجەت, اۋىل ايەلىنە كومەكتەسكەنىمىز – بۇكىل ەلگە قول ۇشىن بەرگەنىمىز», دەدى ل.رامازانوۆا.
«اتامەكەن» ۇكپ باسشىسى رايىمبەك باتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, تورالقا جانىنداعى ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنىڭ قولداۋىمەن ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا اياسىندا 3 مىڭعا جۋىق ايەل ءبىلىم العان. بيىل ناۋرىزدا «اتامەكەن» بازاسىندا ەلدىڭ بارلىق وڭىرىندە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ جونىندە 17 ورتالىق اشىلعان. اتالعان ورتالىقتار ايەلدەرگە قارجىلاي ەمەس قولداۋ كورسەتەدى.
«بىزدە ايەلدەر كاسىپكەرلىگى وتە بەلسەندى دامىپ كەلەدى. مەن 30 جىل بويى بيزنەستە ءجۇرمىن جانە سەنىمدى سەرىكتەستەرىمنىڭ ءبىرى – ايەلدەر. ەگەر 3 مىڭعا جۋىق ايەلدى ليدەرلىككە, ايەلدەردىڭ ءوز قابىلەتتەرىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا ۇيرەتۋ مۇمكىن بولسا جانە ولاردىڭ ءبىر بولىگى قادام باسىپ, شەشىمىن تاپسا, دەمەك باعدارلاما ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتكەنى. وقىتۋدى جالعاستىرامىز, ايەلدەر وقىتۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىراتىن بولادى. ءبىز ورتالىقتاردىڭ ءتيىمدى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز جانە ءارى قاراي دا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك», دەدى «اتامەكەن» ۇكپ تورالقا توراعاسى رايىمبەك باتالوۆ.
ول سونداي-اق ۇكپ تورالقاسى جانىنان ايەلدەر كاسىپكەرلىگى كوميتەتىن قۇرۋ ماسەلەسى قارالىپ جاتقانىن دا ايتتى.
«وسىنداي ماڭىزدى الاڭدى ۇسىنۋ كاسىپكەرلىكتىڭ كوپتەگەن ماسەلەسىن شەشۋگە, ەلدەگى بارلىق پروگرەسسيۆتى ايەلدەر كۇشىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. بەلسەندى ازاماتتىق پوزيتسياڭىز, قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسىڭىز ءۇشىن تاعى دا العىسىمدى بىلدىرۋگە رۇقسات ەتىڭىزدەر», دەدى ول.
كونگرەسس دەلەگاتى ساۋلە ساليحوۆانىڭ ايتۋىنشا, ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسى بويىنشا قولعا الىنعان باستامالار ناعىز اۋىل ازاماتتارىنا قاجەت دۇنيەلەر.
«جوبا جۇمىسسىز ايەلدەردى قامتيدى. جوبانىڭ ءوزى سول ءۇشىن شىعارىلعان, جۇمىسسىز قالعان ايەل ازاماتتاردى ورتاعا تارتۋ ءۇشىن. جوبا بويىنشا تەك جەرگىلىكتى شيكىزات قولدانىلادى جانە ول ءۇشىن قول ەڭبەگى, ايەلدەردىڭ ىسمەرلىگى وتە ماڭىزدى. سونداي-اق جوباعا ءبىر اۋىلدىڭ عانا ادامدارى قاتىسۋعا ءتيىس», دەيدى.
سونىمەن بىرگە ساۋلە ساليحوۆا مەملەكەتتىك تاپسىرىس ماسەلەسىن دە ايتتى.
«تاعى ءبىر پروبلەما – مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا ىلىگۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگى. ايەلدەر ليدەرلىك پوزيتسياعا يە بولىپ وتىرعان سالالارداعى نورماتيۆتىك اكتىلەردى وزگەرتەتىن ۋاقىت كەلدى. قازاقستاندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسى ارقىلى جاسالعان كەلىسىمشارتتاردىڭ 10 پايىزدان 25 پايىزعا دەيىنگى كولەمى جەڭىل ونەركاسىپ, ءبىلىم بەرۋ جانە قوعامدىق تاماقتاندىرۋ سياقتى سالالارداعى ايەلدەر بيزنەسىنە بەرىلۋى كەرەك», دەدى س.ساليحوۆا.
بيىلعى كونگرەسكە ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن 500-گە جۋىق بيزنەسمەن كەلىپ قاتىستى. قازىر قازاقستاندا جاسى 29-عا جەتپەگەن ايەل كاسىپكەرلەردىڭ سانى 90 مىڭعا تاياپ قالعان. بۇل ءبىر جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن 37 پايىزعا كوپ. وسىنىڭ ءوزى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىنىڭ ءارى جاسارىپ, ءارى جىل ساناپ بەلسەندى بولىپ كەلە جاتقانىن بىلدىرەدى.
جالپى, گەندەرلىك تەڭدىك ۇعىمى سوڭعى كەزدە الەۋمەتتىك قانا ەمەس, ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا وزەكتى بولا ءتۇستى. جىل سايىن ەلدەگى مىڭنان استام كاسىپكەرگە قولداۋ بىلدىرەتىن ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ جازۋىنشا, «ەكونوميكاعا ايەلدەردىڭ قاتىسۋى ەلدىڭ ورنىقتى دامىپ جاتقانىن جانە ءاربىر ادامعا تەڭدەي مۇمكىندىك بەرىلەتىنىن اڭعارتادى». ولاردىڭ ەسەپتەۋىنشە, قازىر شوب-تاعى ايەلدەر ۇلەسى 43 پايىزعا جەتكەن. ال حالىقارالىق McKinsey كونسالتينگ كومپانياسى 2025 جىلعا تامان ايەلدەردىڭ ەرلەرمەن تەڭ دارەجەدە ەكونوميكادا ءجۇرۋى الەمدىك ءىجو-گە 28 ترلن دوللار قوسادى دەپ بولجايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە شىعىس ەۋروپا, ورتالىق ازيا, تاياۋ شىعىس جانە سولتۇستىك افريكاداعى ىشكى جالپى ءونىم كورسەتكىشىنىڭ دە 9 پايىزعا ارتارىنان حابار بەرەدى دەيدى ساراپشىلار.