«كىشى الەم چەمپيوناتى» دەپ اتالعان تۋرنير

اتالعان ءتۋرنيردىڭ ءجونى بولەك, جوسىعى ەرەك. ولاي دەۋىمىزگە ءبىر سەبەپ – ەلiمiزدە قازاق كۇرەسiنەن تاريحى تەرەڭ مۇنداي جارىس جوق. باسپاسوزدە ۇلتتىق سپورتتىڭ ناسيحاتتالۋى زاڭدى دەلىك. ال ونى ناسيحاتتاۋمەن قاتار بالۋانداردىڭ بابىن سىنايتىن, مىقتىلىعىن دالەلدەۋگە مۇمكىندىك بەرۋمەن بىرگە ىنتالاندىراتىن, سپورت­شى­لاردىڭ رۋحىن كوتەرەتىن, جاس­تاردىڭ قازاق كۇرەسىنە قىزى­عۋشىلىعىن ارتتىراتىن جارىس وتكىزۋ ونەگەلى دە ورەلى ءىس. ياعني قازاق كۇرەسiنiڭ بۇگىندە حالىق­ارالىق دەڭگەيدە تانىلۋىنا وزىن­دىك ۇلەس قوسقانداردىڭ كوش باسىندا «وڭتۇستiك قازاقستان» گازەتiنiڭ ۇجىمى تۇر.

باسىلىم تاريحى جازىلعان دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, قىلىشىنان قان تامعان كەڭەستiك جۇيە كەزەڭiندە, ياعني 1958 جىلى قازاق كۇرەسiنەن جارىس وتكiزگەن. ال تۋرنير تاريحىن زەردەلەگەن ارىپتەستەرىمىز 1958 جىلى شىمكەنتتە «وڭتۇستiك قازاق­ستاننىڭ» تۋرنيرi العاش رەت ۇيىمداستىرىلعانىن ايتادى. سول كەزدەگi ۇجىم ءباسپاسوز كۇنi قۇرمەتiنە جارىس وتكiزۋ تۋرالى گازەت رەداكتورى ءمادي باي­تۇرسىنوۆقا ۇسىنىس جاسايدى. كەيiن ۇجىم بولىپ اقىلداسىپ, قازاقشا كۇرەستەن جارىس وتكiزۋ ۇيعارىلعان. وسىدان كەيiن دە ءداستۇرلi تۋرنير ۇزiلگەن جوق. قاي­تا قاناتىن كەڭگە جايا ءتۇستi. ال 1993 جىلى ۇنەمi شىمكەنتتە وتەتiن جارىس ورداباسى اۋدانىندا ۇيىم­داستىرىلعان. بۇل ءۇردىس 2006 جىلدان بەرى جالعاسىن تاۋىپ, تۋرنير اۋدانداردا وتكىزىلىپ كەلەدى.

«بۇل تۋرنير ۋاقتىسىندا قازاق كۇرەسىنەن «كىشى الەم چەمپيوناتى» دەپ اتالعان. ول كەزدە قازاق كۇرەسىنەن بۇدان باسقا بىردە-ءبىر تۋرنير جوق بولاتىن. ۇلتتىق كۇرەستەن قازىر ۇيىمداستىرىلىپ جۇرگەن بارلىق جارىستىڭ ءىز­اشارى – وسى سىزدەر كۋا بولىپ وتىر­­عان جارىس. ياعني ءبىز تاعى ءبىر تاريحي ءساتتىڭ كۋاسى بولايىن دەپ تۇرمىز», دەدى «وڭتۇستىك قا­­زاقستان» گازەتىنىڭ ديرەكتور-باس رەداكتورى اباي بالاجان ءتۋر­نيردىڭ اشىلۋىندا. ءيا, بيىل وبلىستىق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ جۇلدەسىنە ارنالعان ءتۋر­­نيردىڭ وتكىزىلە باستاعانىنا 64 جىل تولىپ, وسىمەن 59-رەت ۇيىم­داستىرىلىپ وتىر. ياعني كە­شەگى جارىس جەڭىمپازدارى مەن جۇل­دەگەرلەرىنىڭ ەسىمى تۋرنير تاريحىندا قالارى انىق.

جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا سايرام اۋدانىنىڭ اكىمى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ قازىر ەلىمىزدە قازاق كۇرەسىنەن «قازاقستان بارىسى», «ەۋرازيا بارىسى» دودالارى مەن الەم, قۇرلىق چەمپيوناتتارى وتكىزىلىپ, ۇلتتىق سپور­­تىمىز حالىقارالىق دەڭ­گەيگە كوتەرىلگەنىن, ال وسىنداي جەتىستىكتەردە قارا شاڭىراق باسىلىم «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتى مەن وسى باسىلىم ءتۋرنيرىنىڭ ۇلەسى مول ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وبلىستىق دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى قانات جولدىقاراەۆ ءتۋرنيردىڭ تاريحى تەرەڭدە ەكەنىنە توقتالىپ, شىن مىقتىلار جەڭىسكە جەتە بەرسىن دەگەن لەبىزىن ءبىلدىردى. التى سالماق دارەجەسى بويىنشا تارتىس­تى وتكەن تۋرنير ناتيجەسىندە, اسى­رەسە جاس تالانتتار بيىكتەن كورىندى. ال كوماندالىق ەسەپتە تۇركىستان قالاسىنىڭ كومانداسى توپ جاردى. ەكىنشى ورىنعا ساۋران اۋدانىنىڭ, ءۇشىنشى ورىنعا شار­دارا اۋدانىنىڭ بالۋاندارى كوتەرىلدى. ءار سالماق دارەجەسىندە جەڭىمپاز جانە جۇلدەگەرگە ديپلوم, مەدال, العىسحات جانە اق­شالاي سىيلىقتار تابىس ەتىلدى.

ارينە, جارىستىڭ شارىقتاۋ شەگى دە, جۇرتتىڭ اسىعا كۇتەتىنى دە تۇيە بالۋاندار سايىسى. تۋرنير تاريحىنا كوز جۇگiرتسەك, «تۇيە بالۋاندار» سايىسى ەڭ العاش رەت 1961 جىلى وتكىزىلگەن ەكەن. ول كەزدە الىپ بالۋاندار سايىسى ابسوليۋتتi سالماق دارەجەسiندەگi جارىس دەپ اتالىپتى. وعان سوڭعى ءتورت اۋىر سالماق دارەجەسiندە توپ جارعان 4 جەڭiمپاز عانا قاتىسقان. بۇگىندە قاتىسۋشىلار سانى دا, بالۋانداردى ىنتالاندىرۋ جولى دا وزگەرگەن. ياعني 2007 جىلى جارىس تاريحىندا تۇڭعىش رەت «تەمiر تۇلپار» تiگiلىپ, دودانىڭ ءباسى ارتا ءتۇستى. كەشەگى تۋرنيردە «تۇيە بالۋان» باسەكەسىنە 31 بالۋا­ن قاتىستى. اقتىق سىندا بوز كىلەمدە تۇركىستاندىق بالۋاندار كۇش سىناسىپ, توقتاربەك اي­داربەك جەڭىمپاز اتاندى. ءسوي­تىپ, «وڭتۇستىك قازاقستان» گازە­تىنىڭ جۇلدەسىنە ارنالعان 2022 جىلعى ءتۋرنيردىڭ «تۇيە بالۋانى» اتاندى. جەڭىمپازعا «تەمىر تۇل­پاردىڭ» كىلتى تاپسىرىلدى. ال بەيبارىس ابدىعاني ەكىنشى ورىندى يەلەنسە, ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن بەلدەسۋدە شاردارالىق قايسار شامشيددينوۆ قارسىلاسىنا ەش مۇمكىندىك قالدىرعان جوق. «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ جۇلدەسىنە ارنالعان ءتۋرنيردى كەلەسى جىلى تولەبي اۋدانى وتكى­زەتىن بولدى. تولەبي اۋدانى اكى­مىنىڭ ورىنباسارى سەرجان دۇيسە­باەۆ جارىس ەستافەتاسىن ساي­رامدىقتاردان قابىلداپ الدى.

ايتا كەتەلىك, بۇعان دەيىن كەن­تاۋ قالاسىندا وتكەن تۋرنيردە 80 سپورتشى, ال كەلەس اۋدانىندا وتكەن جارىستا 120 سپورتشى باق سىناعان بولاتىن. تۇركىستان وبلىسى مەن شىمكەنت قالاسىنان 17 كوماندا سىنعا تۇسكەن-ءدى. بيىل­­عى سايرامداعى جارىسقا 20 كوماندا, 130 بالۋان قاتىستى. ياعني باعى مەن بابىن سىناعان بالۋان­داردىڭ سانى وسكەنى تۋرنيرگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانىن بىلدىرەدى.

تۇركىستان وبلىسى