جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ – ماڭىزدى مىندەت

بەرەرى كوپ باعدارلاما

«حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى» كەشەندى جوس­پا­رى­نىڭ تۇركىستان وبلىسى بويىنشا ورىن­دالۋ بارىسى تالقىلانعان اپپا­راتتىڭ اپتالىق وتىرىسىندا وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى وسىنداي تاپسىرمالار بەردى. شاعىن جانە ورتا بيز­نەستى دامىتۋ ارقىلى وڭىردە جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلۋدا. مىسالى, «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا جىل باسىنان بەرى 67 مىڭنان اسا ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, جىلدىق جوسپار 96,8 پايىزعا ورىندالدى. سەگىز ايدىڭ قورىتىندىسىمەن جەكە باستامالار بو­يىنشا 11 773 جۇمىس ورنى اشىلعان. جۇ­مىسپەن قامتۋ بويىنشا اۋدانداردا دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا. مىسالى, بيىل كەلەس اۋدانى اكىمدىگىنىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋمەن «2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا» شەڭبەرىندە 5 407 ازاماتتى جۇمىسپەن قامتۋ شاراسىنا قاتىستىرۋ جوسپارلانىپ, 8 ايدا 2 890 ازامات قاتىستىرىلىپ وتىر. اۋداندىق حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ن.تەمىرباەۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىندە 57 مەكەمەدەن 30 تۇراقتى بوس جۇمىس ورنى, جاستار پراكتيكاسىنا – 86, «كۇمىس جاس» جوباسىنا – 6, قوعامدىق جۇمىستارعا 67 بوس جۇمىس ورنى ۇسىنىلعان. سونىمەن قاتار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن اۋدانداعى 8 جۇمىس بەرۋشىگە 8 كۆوتا بەكىتىلىپ, 2 ازا­مات جولدانىپ وتىر. ال «پروباتسيا ەسە­بىندە تۇرعان» ازاماتتار ءۇشىن 7 جۇ­مىس بەرۋشىگە 7 كۆوتا بەكىتىلىپ, 2 ازا­مات جولدانىپتى. كەلەس اۋدانى اباي اۋى­لىنىڭ تۇرعىنى ومارتاشى قايىر­عالي جارقىنباەۆ بىلتىر مەملەكەتتەن «باستاۋ بيزنەس» ارقىلى گرانت ۇتىپ الىپ, ءوز كاسىبىن دامىتا تۇسكەن. ومارتاعا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ العان قايىرعالي ارانى كوبەيتىپ, قازىرگى 50 شاقتى ومارتاسىن 500-گە دەيىن جەتكىزۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ومارتاشى ىستەيمىن دەگەن ادامعا ءاردايىم جۇمىس تابىلاتىنىن, سىلتاۋ ىزدەپ وتىرعان دۇرىس ەمەس ەكەنىن ايتادى.

حالقى تىعىز ورنالاسقان ءوڭىر تۇر­عىن­دارىن جۇمىسپەن قامتۋدا «ەڭبەك» باعدارلاماسىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. بىلتىر مىڭعا جۋىق وتباسى اتالعان باعدارلاما اياسىندا پاۆلودار وبلىسىنا قونىس اۋدارعان بولاتىن. ال جالپى وتكەن جىلى سولتۇستىك وڭىرلەرگە تۇركىستان وبلىسىنان 847 وتباسى, ياعني 3 779 تۇرعىن كوشىپ بارعان. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا كوشكەندەردىڭ 30 پايى­زىن قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە پاۆلودار وبلىسىنا – 550 وتباسى (2 700 ادام), سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا – 206 وتباسى (837 ادام), قوستاناي وبلىسىنا – 55 وتباسى (161 ادام), شىعىس قازاقستان وبلىسىنا 36 وتباسى (81 ادام) كوشكەن. ولاردىڭ 1 869-ى ەڭبەككە قابىلەتتى, ال تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعاندارى – 1 294 ادام. سونىمەن قاتار 397 ادام جەكە كاسىبىن اشسا, ال قالعان 178-ءى – ءۇي شارۋاسىندا. وتكەن جىلى مال جانە ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا قونىس اۋدارعان ازاماتتارعا 5-7 مىڭ گەكتاردان استام جەر بەرىلىپ, بىرقاتار اۋىل كووپەراتيۆتەرى مەن ءوز ىستەرىن اشتى. مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا قونىس اۋدارۋشىلار قاتارى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. بيىلدىڭ 7 ايىندا «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا سولتۇستىك وڭىرلەرگە تاعى 270 وتباسى قونىس اۋدارعان. ياعني 951 تۇرعىن تەرىسكەيگە كوشىپ, جاڭا ءومىر باستادى. ال جالپى بيىل رەسپۋبليكا بويىنشا جوبا اياسىندا تۇركىستان وبلىسىنا 6 424 كۆوتا بولىنگەن. بۇل ورايدا تۇركىستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى پاۆلودار وبلىسىن تاڭداعان. اتالعان وڭىرگە 131 وتباسى (401 ادام) كوشىپ, بۇل قونىس اۋدارعانداردىڭ 42,16 پايىزىن قۇراپ وتىر. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا 109 وتباسى (469 ادام), قوستاناي وبلىسىنا 23 وتباسى (65 ادام) كوشكەن.

قونىس اۋدارعان تۇرعىنداردىڭ تۇر­مىستىق جاعدايىمەن تانىسۋ ماقساتىن­دا, قۇرامىندا وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ­دى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلا­ما­لار باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, كاسىپكەرلەر, ءاربىر اۋدان مەن قالادا كوشى-قونعا جاۋاپتى ماماندار مەن جۋرناليستەر بار دەلەگاتسيا پاۆلودار وبلىسىنا بارىپ تا قايتتى. جۇمىس كۇشى تاپشى وبلىستا قونىس اۋدارۋشىلارعا قولايلى جاعداي جاسالۋدا. قولداۋعا يە بولعانداردىڭ ءبىرى – تۇركىستان وبلىسى, سارىاعاش اۋدانىنان زاڭعار اۋىلىنا كوشىپ كەلگەن شەرزات رايىمبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, سولتۇستىكتە ءومىر سۇرۋگە, تىر­شىلىك جاساۋعا بارلىق مۇمكىندىك بار. تەك ەرىنبەي جۇمىس ىستەسەڭ بولعانى. شەرزات باۋ-باقشانىڭ قىر-سىرىن جاقسى مەڭگەرگەندىكتەن جىلىجايمەن اينالىسۋدى ءجون ساناپتى. كاسىپكەر وتباسى قيار مەن قىزاناقتان بولەك قاۋىن, شالعام ەككەن. بۇگىندە 3 سوتتىق جەردەن 3 ملن تابىس تاپقان.

«ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلعاننان باستاپ وڭىرلىك كۆوتا اياسىندا پاۆلودار وبلىسىنا تۇركىستان وڭىرىنەن 2 700 ادام كوشىپ كەلىپتى. پاۆلودار وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گاۋحار بايتىلەسوۆا كۆوتا بويىنشا بيىل 578 ادام كوشىپ كەلگەنىن ايتادى. بىلتىر قونىس اۋدارۋشىلارعا 354 پاتەر بەرىلگەن. قونىس اۋدارۋشىلارعا بەرىلەتىن سۋبسيديا 35 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن 70 ايلىق ەسەپ كورسەتكىشكە دەيىن تولەنەدى. وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ارقايسىسىنا 214 مىڭ تەڭگە بەرىلەدى. سونداي-اق قونىس اۋدارۋشىعا 12 اي بويى تۇرعىن ءۇيدى جالداۋ جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋ بويىنشا ماتەريالدىق كومەك ۇسىنىلادى. بۇگىندە پاۆلودار وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىنا, ءبىلىم سالاسىنا, دارىگەرلەرگە, تەحنيكالىق ماماندىقتارعا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ ماماندارىنا مۇقتاج. مى­سالى, تەرەڭكول اۋدانى جاڭابەت اۋىلىندا مۇعالىمدەر تاپشى. تۇركىستاندىق دەلەگاتسيا پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋىل­دارىنداعى تۇرعىنداردىڭ جاعدايىن ءبىلىپ قانا قويماي, كوشى-قون ساياساتىنا قاتىستى ۇسىنىستاردى سارالادى. بۇل با­عىتتا الداعى ۋاقىتتا دا جۇمىس جالعاسىن تاپپاق. بۇگىندە تۇركىستان وبلىسىنىڭ حالىق سانى 2,2 ميلليوننان استى. ال ءوڭىر بويىنشا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,2 پايىزدى قۇراپ وتىر.

ارينە, سولتۇستىك وڭىرگە قونىس اۋدارۋ – وڭىردەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋدىڭ ءبىر باعىتى عانا. ايتپەسە وبلىستا 2025 جىلعا دەيىن 250 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «تۇركىستان وبلىسى بويىنشا 2022-2025 جىلدارعا ارنالعان جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسى» جوباسى بەكىتىلىپ, ناتيجەسىندە 143 792 جۇمىس ورىندارىن اشۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ «10 مىڭ تۇرعىنعا 100 تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ» جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس, وبلىستىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىق سانىنا قاراي 8 194 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. بيىل 444 سالالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 33 819 جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلۋدە. «جاستار تاجىريبەسى» جوباسى شەڭبەرىندە بيىلدان باستاپ 5 658 ادامعا – 6,2 ملرد تەڭگە, «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسى اياسىندا 386 ازاماتقا 436,7 ملن تەڭگە قارجى قارالدى. سونداي-اق جاستاردىڭ ىسكەرلىك باستامالارىنا قايتارىمسىز 3,4 ملرد تەڭگەگە 2 765 گرانتتار بەرۋ كوزدەلۋدە. دەگەنمەن وڭىردە ءوز كۇشىمەن كاسىپكەرلىگىن دامىتىپ, اۋىلداستارىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ازاماتتار دا از ەمەس. مىسالى, بايدىبەك اۋدانىنىڭ تۇرعىنى 15 ملن تەڭگە تۇراتىن اسىل تۇقىمدى قوشقار ءوسىرۋدى قولعا الىپ وتىر. شايان اۋىلىندا تۇراتىن اما­نۋللا ايتاحانوۆ اسىل تۇقىمدى «گيسسار» قويىن وسىرۋمەن اينالىسادى. قىلشىق ءجۇندى, قۇيرىقتى قويلاردىڭ ەتى مايلى ءارى ءدامدى كەلەدى. باعاسى دا قازاقى قويدان قىمبات. ماسەلەن, سالماعى 180-190 كەلى تارتاتىن قوشقاردىڭ قۇ­نى 10-15 ملن تەڭگەگە دەيىن بارادى. «وت­كەن جىلى سارىاعاشتىق قۋانىش مىق­­تى­باەۆ ەسىمدى ازامات «كاشتان» قوشقا­رىن 40 مىڭ دوللارعا ساتىپ الدى. بويى ءبىر مەتردەن اساتىن قوشقاردىڭ سال­ما­عى 176 كەلى بولدى. «كاشتاننىڭ» قوزى­سى كەمى 1 ملن تەڭگەدەن جوعارى باعا­لانادى», دەيدى شارۋا. امانۋللا قۇر­مانجان ۇلىنىڭ قوراسىنداعى سول «كاشتان» تۇقىمدى قوشقاردىڭ قوزىسىنا دا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ساتۋعا قولقا سالعاندار كوپ ەكەن. «15 ملن تەڭگەگە بەر­­مەدىم. سەبەبى وزىمە قاجەت. قويلارعا قوسىپ, تۇقىمىن الىپ, كوبەيتەمىن», دەي­دى ول. جالپى ايتاحانوۆتار وتباسى بۇرىننان مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە اكەسى قۇرمانجان كولحوزدىڭ قويىن باققان. ال ەل تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ جەكە شارۋا­شىلىق بولىپ بولىنگەن. قازىرگى كەزدە شارۋاشىلىقتا 1 500-گە جۋىق اسىل تۇ­قىمدى «گيسسار» قويى بار. ودان بولەك, 150-دەي جىلقى مەن 40-قا جۋىق سيىر ءوسىرىپ وتىر. «مەملەكەتتەن ەشقانداي سۋبسيديا العان ەمەسپىن. بارشاسى – ءوزى­مىزدىڭ قول ەڭبەگىمىزبەن جاساپ جاتقان دۇنيەمىز. بۇرىن بىزدە تەك «مەرينوس» قويى بولاتىن. كەيىن سايرامنان 1 ملن تەڭگەگە «كاشتاننىڭ» قوزىسىن الىپ كەلدىم. سونداي-اق اراعا 2-3 جىل سالىپ, 200 «گيسسار» تۇقىمدى قويدى قوستىم. سودان بارلىق قويدى اسىل تۇقىمدى ەتتىك», دەيدى امانۋللا قۇرمانجان ۇلى. كوبىنەسە قويلارىنا ءوزى قارايتىن شارۋاعا بالاسى كومەكتەسەدى. ودان بولەك ەكى جۇمىسشىسى بار. مال قىركۇيەككە دەيىن جايىلىمدا جۇرەدى. كۇن سۋىتا باستاعان ساتتە قورادا ۇستايدى. قازاقى قويلاردى بورداقىلاۋ ءۇشىن ارنايى بايلايدى. ايتا كەتەلىك, بۇگىندە شايان اۋىلىندا «گيسسار» قويلارىن وسىرۋشىلەر كوبەيىپ كەلەدى. ولاردىڭ بارشاسى امانۋللا ايتاحانوۆتان «كاشتاننىڭ» تۇقىمىن الىپ, كەڭەسىنە جۇگىنىپ وتىرادى.

قۇرىلىس كوبەيسە, جۇمىسسىزدىق ازايادى

جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋدا وڭىردەگى قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي. بەلگىلى ءبىر نىساننىڭ قۇرىلىسى كەزىندە جۇمىسقا الىناتىنداردان بولەك, پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ دا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى. مىسالى, جۋىردا سايرام اۋدانىندا 5 جەكەمەنشىك مەكتەپ اشىلدى. ونىڭ ءبىرى قايناربۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىندەگى 300 ورىندىق باستاۋىش سىنىپتارىنا ارنالعان مەكتەپ بولسا, قالعان 1 200 ورىنعا ارنالعان 4 جالپى ورتا مەكتەپ مانكەنت اۋىلدىق وكرۋگىندە ورنالاسقان. قۇرىلىسى 2021 جىلى باستالىپ, بيىل اياقتالعان مەكتەپكە كاسىپكەر, اۋدانعا بەل­گىلى ازامات سيقىمباي ساعىندىقوۆ ءوز ەسەبىنەن 210 ملن تەڭگە جۇمساعان. جاڭا ءبىلىم ۇياسىنا نەگىزگى پاندەردى وقىتۋعا 20-دان اسا مۇعالىم جۇمىسقا قابىلدانعان. ال جەكە كاسىپكەر ن.سۋلايمانوۆتىڭ دەمەۋىمەن جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىستارىنا 1 ملرد 200 ملن تەڭگەدەن اسا قارجى جۇمسالعان. بۇگىنگى تاڭدا جەكە­مەنشىك مەكتەپتەرىنە 40 ملن تەڭگە كولە­مىندە مەكتەپ فورماسى, 80 ملن قار­جىعا وقۋلىقتار ساتىپ العان. كاسىپكەر 2022-2023 جىل ارالىعىندا زاماناۋي ۇلگىدەگى, تيپتىك, ءبىلىم ستاندارتتارىنا ساي, ءۇش تىلدە وقىتىلاتىن 1 200 ورىندىق 6 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ تاپسىرماق. جالپى, 7 200 بالانى وقۋمەن جانە 660 مۇعالىمدى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانۋدا. قازىرگى تاڭدا بالا سانى ارتقان مەكتەپتەردەن وقۋشىلار مەن ۇستازدار جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە وتۋدە. ولاردىڭ ساعات جۇكتەمەلەرى مەن جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىن­شا اكىمدىك, ءبولىم, كاسىپوداق جانە كاسىپ­كەر اراسىندا مەموراندۋم تۇزىلگەن. جەكە­مەنشىك مەكتەپتەردىڭ اتا-انالار ءۇشىن ۇتىمدىسى – بالالارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋگە ءمان بەرىلگەن, وقۋلىقتار مەن مەكتەپ فورمالارىمەن قامتىلعان. ولاردى تاسى­مالداۋ قىزمەتى, تاماقتاندىرۋ ما­سە­لە­لەرى ۇيىمداستىرىلعان. اسىرەسە بالا دەن­ساۋلىعىن جاقسارتۋعا ارنالعان دارۋ­مەندەرى باي, تابيعي تازا ونىمدەرى اس مازى­رىنە ەنگىزىلگەن. اشىق جانە جا­بىق سپورت عيماراتتارى جەتكىلىكتى. كەي­بىر عيماراتتا باسسەين ىسكە قوسىلعان. سون­داي-اق بالالاردى سەرگىتەتىن, ونەرگە باۋ­لۋ ماقساتىندا قوسىمشا ۇيىرمەلەر اشىل­عان. جالپى العاندا, سايرام اۋدانىندا 10 جەكەمەنشىك مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنسا, سونىڭ 5-ەۋىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, ەل يگىلىگىنە تاپسىرىلدى.

وبلىستا بيىل 59 مەكتەپتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە 20,7 ملرد تەڭ­گە قارجى قارالعان. جىل سوڭىنا دەيىن 59 مەكتەپتىڭ 21-ءىن پايدالانۋعا بەرۋ جوس­پارلانعان. بۇل ورايدا وبلىس باسشى­لى­عى تاراپىنان مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ مەرزىمىندە اياقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ساپانى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋ, كەمشىلىكتەردى جويىپ, ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى قوردا­لانعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن كەزەڭ-كەزە­ڭىمەن ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتۋ تاپ­سىرىلعان. اتالعان جۇمىستارعا ءتيىستى باس­قارما باسشىلارى مەن اۋدان, قالا اكىم­دەرىنىڭ تىكەلەي جاۋاپتى ەكەنى ەسكەر­تىلگەن. وبلىستا 32 مەكتەپتى كۇردەلى جون­دەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن جالپى 4 ملرد تەڭ­گەدەن استام قاراجات قارالعان. جىل سوڭىنا دەيىن ولاردىڭ جارتىسى تولىق جوندەۋدەن وتەدى. جۋىردا پايدالانۋعا بەرىلگەن مەكتەپتەردىڭ ەكەۋى

– كەلەس اۋدانىندا. ەكەۋى دە 300 ورىن­­عا لايىقتالعان, زاماناۋي ۇلگىدە سا­لىن­عان. ال ساۋران اۋدانىندا زاما­ناۋي ۇلگىدەگى ءۇش جاڭا مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. «جاڭا يقان» مەكتەبىنە 400-گە جۋىق وقۋشى قابىلدانىپ, 50-گە جۋىق ۇستاز, 10 كىشى قىزمەتكەر جۇمىسپەن قامتىلدى. ال «دارىن KZ» مەكتەبىنىڭ العاشقى وقۋشىلارى بولىپ 250-دەن استام وقۋشى قابىلدانىپ, 40-قا جۋىق ۇستاز بەن 10 كىشى قىزمەتكەر جۇمىسقا قابىلدان­دى. وڭىردەگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە «جاسىل قازاقستان» ۇلتتىق جوباسى­­نىڭ «ەكولوگيا بولاشاعى» باعىتىن ىسكە اسى­رۋ ماقساتىندا ءتيىستى جۇمىستار ات­قا­رىلۋدا. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەكو­لوگيا­­لىق اسپەكتىلەردى ينتەگراتسيالاۋ اياسىن­­دا وبلىس مەكتەپتەرىندە ورتا مەكتەپ باع­دارلاماسىنا سايكەس 9 – سىنىپ وقۋ­­شى­لارى «ەكولوگيا نەگىزدەرى» كۋرسى­مەن 100 پايىز تولىق قامتىلعان. وقۋشى­لاردىڭ ۇزدىك جاسىل تاجىريبەلەر مەن تەح­نولوگيالارعا قولجەتىمدىلىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋ, ولاردى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋمەن قامتۋ ماقساتىندا وبلىس مەك­تەپتەرىندە 75 مەكتەپ جىلىجايى جۇمىس ىستەيدى. الداعى وقۋ جىلىندا مەكتەپ جىلى­جايلارىنىڭ سانىن 288-گە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان مەكتەپ جىلىجايلارىندا وقۋشىلار «ەكولوگيا نە­گىزدەرى» كۋرسىنان وتەدى. سونىمەن قاتار وبلىس كوللەدجدەرىندە 16 جىلىجاي جۇ­مىس ىستەپ تۇر. وڭىردەگى 53 قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە 28 500 وقۋشى, مەك­تەپ­تەگى ۇيىرمەلەردە 355 600 وقۋشى قو­سىمشا بىلىممەن قامتىلىپ, قامتۋ كور­سەت­كىشى 70,1%-دى قۇرادى. جوسپارعا ساي­كەس 2022 جىلى قوسىمشا بىلىممەن قام­­تىلعان وقۋشىلار ۇلەسىن 75,5%-عا جەت­­كىزۋ جوسپارلانعان. بىلىممەن قامتۋ بارى­سىندا ەكولوگيالىق-بيولوگيالىق با­عىت­قا باسىمدىق بەرىلگەن. فلورا جانە فاۋنا الەمى, جاس ەكولوگ جانە جاس ناتۋراليس­تەر ۇيىرمەلەرى تۇراقتى تۇردە جۇمىس جۇرگىزەدى.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باعىتىندا دا جۇمىس قىزۋ. وبلىستا بيىل 97 كوپقابات­تى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, 6 مىڭ وتباسى قونىس تويىن تويلايدى. ياعني بارلىق قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنەن 855 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي (5 935 پاتەر) پايدالانۋعا بەرىلەدى. «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى اياسىندا قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان 5, 7, 9 جانە 12 قاباتتى ۇيلەردىڭ ساپاسى قاتاڭ باقىلاۋدا. جىل باسىنان بەرى جالپى الاڭى 365,8 مىڭ شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلدى. مەجەلەنگەن جوسپار 61,6 مىڭ شارشى مەترگە ارتىق جۇزەگە اسىرىلعان. ونىڭ ىشىندە حالىق قارجىسىنا سالىنعانى 272,4 مىڭ شارشى مەتردى نەمەسە وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنە 101,5% بولىپ قالىپتاستى. جالپى, وبلىستاعى قۇرى­لىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 7 ايدا 150 ملرد تەڭگەگە جۋىقتاعان. اكىمشىلىك – ىسكەرلىك ورتالىقتا 60 كوپقاباتتى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن.

ايتپاقشى, وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­­رۋا­شىلىق باسقارماسىنىڭ مالى­مە­تىن­­شە, وڭىردەگى 7 اۋدان, قالادا 21 ورتا­لىق­تاندىرىلعان جىلۋ قازاندىعى جانە 1 جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى جىلىتۋ ماۋ­سىمىنا دايىن. ال كەنتاۋ قالا­سىندا ورنالاسقان «جەو-5» جىلۋ ورتا­لىعىنىڭ جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىن­دىق جۇمىستارى قولعا الىنعان. وڭىرگە قاجەتتى كومىر مەن سۇيىق وتىن تاسىمالدانۋدا.

تۇركىستان وبلىسى