وڭىردەگى جانارماي قۇيۋ ستانسالارى (جقس) وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ىشكى نارىقتا ديزەل وتىنىنا شامادان تىس جوعارى سۇرانىس بايقالادى. رەسەي, وزبەكستان جانە قىرعىزستانمەن شەكارالاس ايماقتاردا تراكتور وتىنىنا سۇرانىس ارتىپ كەتكەن. سۇرانىستىڭ ەسەلەنۋىنەن قازاقستاندا جانار-جاعارمايدى تۇتىنۋ كولەمى وسۋدە. بۇل ماسەلە اتالعان مەملەكەتتەردەن ترانزيتپەن وتەتىن اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ ديزەلدى كوپ مولشەردە قۇيىپ اكەتۋى سالدارىنان تۋىنداپ وتىر. كونتراباندالىق جولمەن شىعارۋ فاكتىلەرى دە از ەمەس.
«قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ مۇناي وڭدەۋ جانە مۇناي حيمياسى جونىندەگى ورىنباسارى ارمان قايىردەنوۆ مۇناي وڭدەۋ مەن مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى جىل سايىن تۇراقتى ءوسىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. ءۇش ءىرى ءموز-ءدىڭ 2022 جىلعا ارنالعان مۇناي وڭدەۋ جوسپارى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا شامامەن 1 ملن تونناعا ۇلعايدى. وسىلايشا, بيىل قمگ 17 ملن تونناعا جۋىق مۇناي وڭدەيدى. بۇل رەتتە زاۋىتتار ەڭ جوعارى قۋاتىندا جۇمىس ىستەپ تۇر, سوعان وراي جابدىقتاردىڭ تەحنيكالىق جاعدايى تاۋلىك بويى باقىلاۋ جۇرگىزۋدى تالاپ ەتەدى.
جقس وكىلدەرىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە ىشكى نارىقتا ديزەل وتىنىنا سۇرانىس شامادان تىس ارتىپ وتىر. رەسەي, وزبەكستان جانە قىرعىزستانمەن شەكارالاس وڭىرلەردەن تاپسىرىس كوپ تۇسەدى. سوعان قاراعاندا ترانزيتتىك جۇك كولىكتەرى تراكتور وتىنىن مولىنان قۇيىپ اكەتەدى. ديزەلدى سىرتقا شىعارۋ بويىنشا كونتراباندالىق ارەكەتتەر دە بايقالىپ قالىپ ءجۇر. مۇنىڭ بارىنە شەكارالاس ەلدەردەگى ديزەل وتىنىنىڭ باعاسى بىزگە قاراعاندا ارزان بولعانى اسەر ەتەدى. قازاقستاندا ديزەل وتىنىنىڭ بولشەك ساۋداداعى قۇنى رەسەيگە قاراعاندا 1,5 ەسە ارزان. تامىز ايىندا كورشى ەلدىڭ جانارماي قۇيۋ ستانسالارىندا ديزەل باعاسى ليترىنە 429 تەڭگە بولسا, قازاقستاندا ورتاشا العاندا 238 تەڭگەدەن ساتىلدى. ناتيجەسىندە باعاسى ارزان قازاقستاندىق وتىن شەكارا اسىپ, كورشى ەلدەردىڭ نارىعى قارىق بولىپ وتىر. قازىر قازاقستان مەن رەسەيگە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارى جانە جەمىس-كوكونىس ونىمدەرىنىڭ بەلسەندى تاسىمالدانۋى دا اتالعان ءونىمنىڭ سىرتقا باقىلاۋسىز اعىلۋىنا جول اشىپ بەرۋدە.
قازاقستاندا ديزەل وتىنىن اعىمداعى تۇتىنۋ كولەمى 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا كەمىندە 800 مىڭ تونناعا وسەدى دەپ بولجانىپ وتىر. ەكى جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 4,7 ملن توننا بولسا, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 5,5 ملن تونناعا جەتەدى دەپ كۇتىلەدى.
ديقاندار كۇزگى دالا جۇمىستارىن ويداعىداي وتكىزۋى ءۇشىن جقس-تەر ەل نارىعىندا ديزەل وتىنىن تۇراقتى ساتۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. بۇل ءۇشىن كومپانيانىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى جۇمىسىن ەش كىدىرىسسىز جالعاستىرادى. ءموز-دەردەن جانارمايدى ۇزدىكسىز جونەلتۋ ءۇشىن ۆاگوندار مەن لوكوموتيۆتەردى ۋاقتىلى بەرۋ بويىنشا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ قاجەت. بۇعان قوسا قمگ مۇناي ونىمدەرىنىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا شىمكەنتتەگى ءموز-ءدىڭ جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارىن بيىلدان كەلەسى جىلعا شەگەرمەك.
پاۆلودار وبلىسى