ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى – باستى نازاردا

قىستىڭ قامى: مال ازىعى جەتكىلىكتى كولەمدە دايىندالدى

وبلىستا بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا كورسەتكىش جوعارى, ماماندار ءبىراز جەتىستىكتەر بولاتىنىن ايتۋدا. بىرقاتار اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى بويىنشا جيىن-تەرىم اياقتالعان. مىسالى, 254 مىڭ گەكتارعا ەگىلگەن استىقتى ورۋ ناۋقانى اياقتالىپ, گەكتار تۇسىمدىلىگى 19 تسەنتنەردى قۇرادى, 471,3 مىڭ توننا ءونىم جينالدى. كوكونىس پەن باقشا بويىنشا 2,8 ملن توننا ءونىم, 112,6 مىڭ توننا جە­مىس-جيدەك جينالعان. جالپى, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى 859,9 مىڭ گەك­تارعا ەگىلىپ, وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا 14,4 مىڭ گەكتارعا ارت­قان. ونىڭ ىشىندە ءداندى داقىلدار 313 مىڭ گەكتارعا, كوكونىس, باقشا, كارتوپ 119,4 مىڭ گەكتارعا تامىر تارتقان. ال وبلىستىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىندا ماقتا جيناۋ ناۋقانىنا دايىندىق قىزۋ. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ت.وسپانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, بيىل ماقتا داقىلى 126,3 مىڭ گەكتارعا ەگىلگەن. جالپى, 345 مىڭ توننا ءشيتتى ماقتا جينالىپ, وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن ارتادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق 2021 جىلى ءبىر كيلوسىنىڭ باعاسى 320-380 تەڭگە ارالىعىندا بولعان ماقتا باعاسى بيىل 400 تەڭگە كولەمىندە بولادى دەپ بولجانۋدا. وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ء«بىر القاپتان جىلىنا 2-3 ءونىم الۋ» جوباسى بويىنشا بيىل 8,4 مىڭ گەكتاردا 3 مىڭ جوبا ىسكە اسىرىلدى. ءبىرىنشى, ەكىنشى ونىمنەن 230 مىڭ توننا كوكونىس ءونىمى جينالىپ, جۇمىستار جالعاسۋدا. جاڭا جىلىجايلار 85,5 گەكتارعا سالىنىپ, جالپى كولەمى 1 552 گەكتارعا جەتتى. بۇگىندە جىلىجايلار ەسەبىنەن 118 مىڭ توننا ءونىم وندىرىلگەن. جالپى, بيىل مەملەكەت تاراپىنان كۇزگى جيىن-تەرىم جۇمىستارىنا 48 مىڭ توننا جانار-جاعار ماي ءبولىنىپ, اگروقۇرىلىمدارعا ءليترى 200-202 تەڭگەدەن بەرىلۋدە. مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ 522 ءتۇرىنىڭ قۇنىن 50% سۋبسيديالاۋعا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىندى.

مال ازىعى دا وڭىردە جەتكىلىكتى كولەم­دە دايىندالعان. باسقارما باسشىسى ءما­لىم ەتكەندەي, بيىل تاپشىلىق ورىن المايدى. اۋا رايىنىڭ جاۋىن-شاشىندى بولۋى­نا بايلانىستى ايماقتى 1,5 جىلعا جەتە­تىن مال ازىعى قورىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بار. بۇگىندە مال باسى­نا قاجەتتى 4,1 ملن توننا مال ازىعى 100% جي­نالعان. اتاپ ايتساق, 289,9 مىڭ توننا سابان, 109 توننا پىشەندەمە, 1,8 ملن توننا تابيعي ءشوپ, 1,8 ملن توننا جوڭىشقا, 6,5 مىڭ توننا سۇرلەم جينالىپ ۇلگەرگەن. وعان قوسىمشا وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىنە 1 ملن توننا ازىقتىق قوردى قالىپتاستىرۋ جوسپارى ۇسىنىلعان. جالپى, قىستاتۋ ناۋقانىنا دەيىن 5,1 ملن توننا مال ازى­عى جينالاتىن بولادى. مالازىقتىق شوپ­تەر بيىل شارۋالارعا قولجەتىمدى باعا­دا ساتىلۋدا. مىسالى, ەگىستىك القاپ باسى­نان تابيعي شوپتەر بۋماسى 350-400 تەڭگە, جوڭىشقا 600-700 تەڭگەدەن سا­تى­لىپ جاتىر. بىلتىر 1 200-1 500 تەڭ­گە ارالىعىندا ساۋدالانعان بولاتىن. باسقارما باسشىسىنىڭ ەسەبىنشە, وبلىس­تاعى مال باسىنا قاجەتتى ازىقتىق جەم كولەمى 784,9 مىڭ توننانى قۇرايدى. ونىڭ 82%-ى, ياعني 644,8 مىڭ تونناسى وبلىستا وندىرىلگەن داقىلدار ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ونىڭ ىشىندە: جۇگەرى – 287,1 مىڭ توننا, ءشيتتى ماقتا – 106,8 مىڭ توننا, ماقسارى كۇنجاراسى – 41,8 مىڭ توننا, ارپا مەن بيداي – 29,3 مىڭ توننا. بۇدان بولەك, «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» اق-ى ارقىلى وبلىسقا بولىنگەن 34,4 مىڭ توننا بيدايدان الىناتىن 9,3 مىڭ توننا كەبەك اگروقۇرىلىمدارعا ارزانداتىلعان باعامەن ساتىلۋدا. بۇگىندە 334 اگروقۇرىلىمعا 540 توننا كەبەك بوساتىلعان.

ايتا كەتەلىك, جىل باسىنان بەرى 7 ايدا وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى جوسپاردان 27,2 ملرد تەڭگەگە ارتىق ورىندالىپ, 338,9 ملرد تەڭگە بولدى. ال ناقتى كولەم يندەكسى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4,4%-عا ۇلعاي­دى. جالپى, ەگىن سالاسىندا جيىن-تەرىم ناۋ­قانى ۋاقتىلى ۇيىمداستىرىلىپ, استىق مەرزىمىندە جينالىپ الىندى. مال شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى دە وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ارتقان. شەتەلگە 121 مىڭ توننا قاۋىن, 170 مىڭ توننا قاربىز ەكسپورتتالعان. سونداي-اق وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى وكىلدەرىنە ۇيىمداستىرىلعان سەمينارلاردا كاسىپكەرلەرگە, شارۋالارعا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جولدارى ءتۇسىندىرىلىپ, ناتيجەسىندە تامشىلاتىپ جانە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تاسىلدەرى كەڭىنەن قولدانىسقا ەنگىزىلدى.

اۋىلداعى اعايىننىڭ مال شارۋاشى­لىعىمەن اينالىسۋىنا, ءونىمىن وتكىزۋىنە دە جان-جاقتى مۇمكىندىك جاسالماق. مىسالى, الداعى ۋاقىتتا «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» ءاۆتودالىزىنىڭ ورداباسى اۋدانى اۋماعىنداعى بادام – شۇبار اۆتوجولىنىڭ قيىلىسقان تۇسىنداعى 400 گەكتار اۋماققا بىرەگەي كەشەن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. ول كەشەندە اۆتوتۇراق, اكىمشىلىك كەڭسە, اسحانا, مۇزداتقىش قويما, قۇراما جەم ءوندىرۋ تسەحى, مال ازىعىن ساقتاۋ ورنى, مال بازارى جانە 40 مىڭ باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭدارى بولماق. جوبا لوگيستيكا جۇيەسىنىڭ قولايلىلىعىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. حالىقارالىق اۆتوجول ارقىلى دايىن ءونىمدى 30 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى ءۇشىنشى مەگاپوليسكە 20-25 مينۋتتا جەتكىزۋگە بولادى, ال توڭا­زىتىلعان ەت ونىمدەرىن كورشىلەس وبلىستار مەن وزبەكستان جانە رەسەيگە ەكسپورت­تاۋدا قولايلى تەمىر جول جەلىسى دە اۋدان ىرگەسىندە تۇر. ءىرى قارا مالدى جەمشوپ­پەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى كەشەن اۋماعىندا قۇراما جەم تسەحى ورنالاستىرىلىپ, مال بورداقىلاۋشى شارۋالارعا تومەندەتىلگەن باعادا ۇسىنادى. بوردا­قىلاۋ الاڭدارىندا ءىرى قارا مال ارنايى ۆەتەرينارلىق لابوراتوريادان تەكسەرۋلەردەن تۇراقتى وتكىزىلىپ وتىرادى. سەمىرگەن بۇقاشىقتار مال سويۋ بەكەتىندە سويىلىپ, باستاپقى وندەۋدەن وتكىزىلىپ, رەسپۋبليكا اۋماعىنا جونەلتىلەدى, شەت مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتالادى. اۋدان اكىم­دىگىنىڭ ما­لىمەتىنە قاراعاندا, جوبا بويىنشا 40 مىڭ باس مال بورداقىلاۋ الاڭ­دارىنا شامامەن 1 اينالىمدا 36 مىڭ توننا ءشوپ, 48 مىڭ توننا جەم ازى­عى قاجەت. بۇل قاجەتتىلىكتى اۋداننىڭ ەگىس­تىك, شابىندىق القاپتارى­نان الىنا­تىن جەمشوپ قورى قامتاماسىز ەتپەك. بۇ­گىندە مال بورداقىلاۋ الاڭىن قاجەت­تى ينجەنەرلىك-ينفراقۇرىلىممەن قامتا­ماسىز ەتۋ ماقساتىندا اۋىز سۋ, ەلەكتر جارىعى, كوگىلدىر وتىن, اسفالت, كوشە ­جا­رىقتاندىرۋ جۇمىستارى بويىنشا ارنايى جوبالار ازىرلەنىپ, ءتيىستى مەكەمەلەرمەن بىرلەسكەن جۇمىستار قولعا الىنۋدا.

ء«ار اۋىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەس كوزىن دامىتۋ كەرەك»

ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى – كا­سىپكەرلىكتى قولداۋ ارقىلى جۇمىسسىز­دىق دەڭگەيىن تومەندەتۋگە, ينفلياتسيانىڭ الدىن الىپ, تاۋار جەتىسپەۋشىلىگىنەن قۇتىلۋعا, ەكونوميكانى ىلگەرىلەتۋگە ىق­پال ەتۋگە بولاتىنى ءمالىم. بيۋدجەتتىڭ 70-80 پايى­زى سالىقتىق تۇسىمدەردەن قۇرالاتىنىن ەسكەرسەك, كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسى جاندانا ءتۇسىپ, سالىقتان جالتارماۋى ماڭىزدى. تۇركىستان وبلىسى بويىنشا 2022 جىلدىڭ I جارتىجىلدىعىندا سالىقتىق تۇسىمدەر 182 ملرد 757 ملن تەڭگەگە جەتىپ, بيۋدجەت جوسپارى 105,3% ورىندالعان. ال كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى سانى جونىنەن وبلىس الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنان كەيىن ءۇشىنشى ورىندا تۇر. كاسىپكەرلەر سانى جىلدىڭ وزىندە 10 مىڭعا ءوسىپ, 155 مىڭنان اسقان. بۇگىندە حالىق سانى كوبەيىپ كەلە جاتقان وبلىستا ەلگە قاجەتتى جۇمىس ورىندارىن, ءوندىرىس ورىندارىن كوبەيتۋ – ۋاقىت تالابى. ءوڭىر تۇرعىندارى قاشان دا كاسىپكەرلىككە بەيىم بولعان. سوندىقتان جەرگىلىكتى اكىمدىك تا­راپىنان كاسىپكەرلىككە ۇلكەن ماڭىز بە­رىلىپ, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» مەن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باع­دارلاماسى ارقىلى قولداۋ كورسەتىلۋ­دە. تۇركىستانداعى قۇرىلىستاردى دا جەر­گى­لىكتى كاسىپكەرلەر اتقارىپ جاتىر. ستا­تيستيكاعا جۇگىنەتىن بولساق, وبلىس­تاعى 160 مىڭعا جۋىق كاسىپكەردىڭ 52 پا­يى­زى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قىز­مەت اتقارۋدا. كاسىپكەرلەر پالاتاسى بيىل كاسىپكەرلەرگە 9 مىڭنان استام اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىن جانە 1 مىڭنان استام سەرۆيستىك قولداۋ قىزمەتىن كورسەتكەن. «اتامەكەن-تۇركىستان» مقۇ قازىرگى تاڭدا 226 جوبانى 1,8 ملرد تەڭ­گە­گە قارجىلاندىرعان. «كاسىپكەرلىك قى­راندارى» جوباسى ارقىلى ءىرى بيزنەس وكىل­دەرى كاپيتالى جوق, بىراق بيزنەس يدەيا­سى بار, كاسىپكەرلىككە جاڭا قادام باسقان ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتۋدە. بۇگىندە «كاسىپكەرلىك قىراندارى» بويىنشا قول­داۋ العان ستارتاپ جوبالار (16 – جوبا 44 ملن تەڭگە) ءوز كاسىپتەرىن دوڭگەلەتىپ, ونىم­دەرىن وندىرۋدە. وسى جوبانىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىندە مەديتسينالىق قالدىقتاردى جويا­تىن, اياق جول پليتكالارىن شىعارا­تىن تسەحتار, «تارماقتار» كىتابى, قولدان ۇرىق­تاندىرۋ جانە ۆەتەرينارلىق ستانسا, عارىشتىق بايلانىس جانە سپۋتنيكتىك روبوتتەحنيكا كەشەنى, Eco-Protect دوڭ­گە­لەكتەردى قايتا وڭدەۋ جوباسى جانە مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قاجەتتى امبەباپ مونشا سالۋ باستاماسى سىندى 7 جوبا ۇسى­نىلىپ وتىر. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» ارقىلى كاسىپكەرلەر 47 ملرد تەڭگەگە جەڭىلدەتىلگەن 6%-بەن نەسيەلەنگەن بولسا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» ارقىلى جىل سوڭىنا دەيىن 40 ملرد تەڭگەگە نەسيەلەۋ كۇتىلۋدە. ال وبلىس ورتالىعى تۇركىستان قالاسىندا كاسىپكەرلەردى از پايىزبەن نەسيەلەندىرۋ بويىنشا بيىل­دىڭ 6 ايىندا «ىرىس» مقۇ» جشس-ى 198,5 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 16 جوبانى قارجىلاندىردى. بىلتىرعى ءتيىستى كە­زەڭمەن سالىستىرعاندا بۇل كورسەتكىش 2 ەسەگە ارتتى.

بۇگىندە كاسىپكەرلىك سالاسىندا قالادا 14 155 شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر جۇمىس ىستەپ تۇر. سونىمەن قاتار بيىل يندۋستريالدى ايماققا قۇنى 2 ملرد 990 ملن تەڭگە بولاتىن جانە 169 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇراتىن 4 جوبا تارتىلىپ, وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ وڭ قورىتىندىسىن الدى. تۇركىستانداعى قۇرى­لىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 132,6 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جىل باسىنان بەرى جالپى الاڭى 296,2 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. جالپى, ساۋدا كولەمى 148,3 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ال «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا وبلىستا 105 ەلدى مەكەندە 249 جوبانى ىسكە اسىرۋعا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, باسىم بولىگىندە جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. وبلىستىق ستراتەگيا جانە ەكونوميكالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قانات قايىپبەكتىڭ ايتۋىنشا, تامىزداعى دەرەككە سايكەس 223 جاڭا جوبانىڭ 191-ءى بويىنشا جەڭىمپاز مەردىگەر انىقتالىپ, كەلىسىمشارتتار تۇزىلگەن. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ قورىتىندىسىمەن جالپى 306,7 ملن تەڭگە ۇنەمدەلگەن.

نەگىزىنەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ارقىلى وبلىستا بيىل 88 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. «2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوباسى» شەڭ­بەرىندە «ەڭبەك» باعىتى بويىنشا 70 250 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا تارتۋ كوزدەلگەن. ۇلتتىق جوبالار اياسىندا جاڭادان اشىلاتىن جۇمىس ورىندارىنا 7 086 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. جەكە باستامالار ارقىلى 10 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا تارتىلادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىن 10 مىڭ تۇرعىنعا 100 تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ جونىندەگى تاپسىرماسى بويىنشا تۇركىستان وبلىسىندا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋ­مەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, ءۇش باعىتتاعى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى اياسىندا 47 مىڭنان استام ادام نەمەسە 54 پايىزى تۇراقتى جۇمىس­پەن قامتىلعان. وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ باسقارما باس­شىلىعىنا جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى – جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى مىندەتتەپ, بۇل باعىتتاعى شارالاردى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا بولىنگەن قارجىنى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانىپ, مىندەتتى زەينەت­اقى تولەمدەرىنىڭ كەشىكتىرىلۋىنە جول بەر­مە­ۋىن جۇكتەدى. جاڭادان قولعا الىنعان قا­نات­قاقتى جوبالار نەگىزىندە الىس-جاقىن شەتەلدىك كومپانيالاردى ينۆەستيتسيا سا­لۋعا تارتۋ دا ماڭىزدى. «جۇمىس ورىندارىن اشۋ – اكىمدەردىڭ ەڭ ماڭىزدى مىندەتى. ءار اۋىلدان شاعىن جانە ورتا بيزنەس كوزىن دامىتۋ كەرەك. ءوڭىر حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستار ءارى قاراي دا ءوز جالعاسىن تاباتىن بولادى. حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ بويىنشا «تۇركىستان وبلىسى بويىنشا 2022-2025 جىلدارعا ارنالعان جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسى» جوباسى بەكىتىلىپ, ناتيجەسىندە, جالپى 144 مىڭداي جۇمىس ورىندارىن اشۋ جوسپارلانعان. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, قازاقستاننىڭ شىنايى جا­ڭارۋ كەزەڭىنە ءساتتى قادام باسۋى جولىن­دا الدىمىزعا قويىلىپ وتىرعان تاپ­سىرمالار مەن مىندەتتەردى بۇكىل قوعام بو­لىپ جۇمىلا اتقارۋىمىز ماڭىزدى», دەدى وبلىس اكىمى جۇمىسپەن قامتۋ ماسە­لەسى تالقىلانعان اپپارات وتىرىسىندا.

كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىن نازىك جاندىلار قاتارى ارتىپ كەلە جاتقانىن دا ايتا كەتەلىك. ستاتيستيكاعا سايكەس, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ 32%-ىندا ايەلدەر باسشىلىق جاساۋدا. ياعني تۇركىستان وڭىرىندە جۇمىس ىستەيتىن ءاربىر ءۇشىنشى كاسىپكەر – ايەل. بۇل ورايدا ەلىمىزدەگى العاشقى «ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ورتالىعى» وتكەن جىلى تۇركىستان قالاسىندا قۇرىلعانى ءمالىم. كاسىپكەر ايەلدەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ, بيزنەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن ولارعا قولايلى جاعدايلار جاساۋ ماقساتىندا اشىلعان ورتالىققا 500-دەن استام كاسىپكەر ايەل, سونداي-اق كاسىپكەرلىك باستاماسى بار قىز-كەلىنشەكتەر كەڭەس الۋ ءۇشىن جۇ­گىنگەن. بۇدان باسقا, كاسىپكەرلىككە, ونىڭ ىشىندە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامى­تۋعا «تۇركىستان» كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» كوممۋنالدىق مەكە­مەسى قىزمەت ەتەدى. بارلىق اۋدان جانە قالا ورتالىعىندا كاسىپكەرلەرگە قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ فيليالدا­رى بار. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى دا كاسىپكەر ايەلدەر تاراپىنان سۇرانىسقا يە. باعدارلاما ار­قىلى وتكەن جىلى كاسىپكەرلەرگە 25 ملرد تەڭگەگە 6%-بەن 1 371 جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بە­رىلگەن بولسا, قولداۋ العان جو­بالاردىڭ تەڭ جار­تىسى – نازىك جاندىلار. وسى جىل­دىڭ 6 ايىندا 9,6 ملرد تەڭگەگە 274 جوبا قولداۋ تاپسا, ونىڭ 48%-ى كاسىپ­كەر ايەلدەردىڭ ۇلەسىندە. وڭىردە «كەرۋەن ساراي» جانە «ەكو بازار» ساۋداگەرلەرىنە ارنال­عان 6%-بەن نەسيەلەۋدى كوزدەيتىن Yassy Business باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى تاڭدا «ىرىس» ميكروقارجى ۇيىمىمەن 140 ملن تەڭگەگە 10 جوبانى نەسيەلەۋ تۋرالى وڭ شەشىم قابىلداندى, ونىڭ ىشىندە 4 كاسىپكەر ايەلدىڭ جوباسى قولداۋ تاپتى.

ۇلتتىق جوبالار شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلاتىن بارلىق جوبالاردا جۇمىس ورىندارىن اشۋ كوزدەلگەن. ولاردىڭ ىشىنەن 429 جوبا نەگىزىندە اشىلاتىن 7 086 جۇمىس ورنى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ جانىنداعى «ەلەك­ترون­دى ەڭبەك بيرجاسىنا» تىركەلۋى باقى­لاۋعا الىنعان. بۇگىندە 300-گە جۋىق جوبا اياسىندا اشىلعان 3 326 جۇمىس ورنى «ەلەك­تروندى ەڭبەك بيرجاسىندا» جاريالاندى, ولاردىڭ 45%-ى جۇمىسقا ورنالاستى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنعان دەرەگىنە سايكەس, 10 مىڭ تۇرعىن سانى نەگىزىنە 16-62 جاس ارالىعىنداعى حالىق سانى (1 085 391 ادام) ەسەپكە الىنىپ, تۇركىستان وبلىسىنا 10 854 تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ مەجەلەندى. ونىڭ باسىم بولىگى – جەكە باستامالار, سالىق ورگاندارىندا جاڭادان تىركەلگەن جەكە كاسىپكەرلەر, ورتا جانە شاعىن بيزنەس­تە اشىلعان جۇمىس ورىندارى نەگىزگە الىنادى. بيىلدان باستاپ «جاستار تاجىريبەسى» جوباسى شەڭبەرىندە 5 658 ادامعا 6,2 ملرد تەڭگە, «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسى ­اياسىندا 386 ازا­ماتقا 436,7 ملن تەڭگە قار­جى قارالدى. سونداي-اق جاستاردىڭ ىسكەر­لىك باستامالارىنا قايتارىمسىز ­3,4 ملرد تەڭگەگە 2 765 گرانت بەرۋ كوزدەلۋدە.

جۇمىس ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋىنا جاڭادان سالىناتىن نىساندار دا سەپتىگىن تيگىزبەك. مىسالى, كەلەس اۋدا­نىندا قۇنى 12 ملن دوللاردى قۇراي­تىن كۇن ەلەكتر ستانساسى سالىنادى. قۇ­رى­لىس جۇمىستارىن «UBS KZ» جانە «UBS Solar» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى جۇزەگە اسىرادى. بۇل جوبا كەلەس اۋدانىنىڭ اقتوبە اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنان ىسكە اسپاق. ول ءۇشىن ارنايى 50 گەكتار جەر اۋماعى بولىنگەن. جوبا اياسىندا 20 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. اتالعان ستانسا ساعاتىنا 20 مۆت ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋگە قاۋقارلى. قۇرىلىس جۇمىستارى 2023 جىلى اياقتالادى دەپ جوس­پارلانىپ وتىر.

تۇركىستان وبلىسى