روتاتسيا ساپانى ارتتىرا ما؟

جالعىز مەكتەبى بار اۋىلدار قاتىسپايدى

بۇگىنگى تاڭدا پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 359 مەكتەپ بار. وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ جانىنان قۇرىلعان روتاتسيا جونىندەگى كوميسسيامەن ءبىلىم وردالارىنداعى ديرەكتورلاردىڭ ۇسىنىلعان پورتفوليولارى تولىقتاي سۇزگىدەن وتكىزىلگەن.

– ناتيجەسىندە, وبلىستاعى 4 اۋىلدىق, 19 قالالىق مەكتەپتىڭ باسشىلارىن الماستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. تۇسىنىكتىرەك بولۋى ءۇشىن ايتىپ وتەيىن, ەڭ اۋەلى مينيسترلىكتىڭ «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن روتاتسيالاۋ» تۋرالى № 559 بۇيرىعىنا سايكەس كادر قىزمەتىمەن روتاتسيالاۋعا جاتاتىن ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ ءتىزىمى جاسالادى. كەيىننەن قىزمەت تيىمدىلىگىنىڭ كورسەتكىشتەرى بويىنشا روتاتسياعا جاتاتىن ءاربىر باسشىعا ەلەكتروندى پورتفوليو ازىرلەنىپ, كوميسسيا قاراۋىنا ۇسىنىلادى. ديرەكتوردىڭ قىزمەتىنە باعا بەرۋ بارىسىندا باسشىلىق ەتكەن ۇيىمداعى وقۋ-ادىستەمەلىك جانە تاربيە قىزمەتىنىڭ ساپاسى, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى ەسكەرىلەدى. ءارى روتاتسيا ءبىر اكىم­شى­لىك-اۋماقتىق بىرلىك شەگىندە جۇزەگە اسىرىلادى, – دەيدى وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى سامال ايتقازينا.

ءوڭىر بويىنشا بۇگىندە 315 مەكتەپ ديرەكتورى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولار­دىڭ 120-سى – ەر, وزگەسى – ايەل ادامدار. ال روتاتسياعا جاتاتىنداردىڭ 18-ءى – نا­زىك جاندار. بۇل جاعداي جالپى مەكتەپ ديرەك­تورى لاۋازىمىندا ۇزاق جىل وتىر­عان­داردىڭ باسىم بولىگى ايەلدەر ەكەنىن اڭعارتقانداي.

سامال وسپانقىزىنىڭ پىكىرىنە قارا­عان­دا, باسشىلاردىڭ اۋىسۋى وتە ءتيىمدى تاجىريبە بولماق. جاڭا جەرگە بارعان مەكتەپ ديرەكتورى ءۇشىن ۇجىمدا وزگەرىس­تەر ەنگىزۋگە جانە باسشىنىڭ قىزمەتتەگى تيىم­دى­لىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار. ەكىن­شىدەن, ءوز تالابىن الا بارعان جەردە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسى ارتاتىنى ءسوزسىز. ۇشىنشىدەن, ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ كاسىبي الەۋەتى مەن باسقارۋشىلىق تاجىري­بە­سىن ءتيىمدى پايدالانۋ كوزدەلۋدە. ءارى سوڭعىسى بۇل وزگەرىس ديرەكتورلاردىڭ باس­قا­رۋشىلىق بىلىكتىلىگىن كاسىبي دامى­تۋعا جانە جەتىلدىرۋگە تۇرتكى بولادى دەپ كۇ­تىلۋدە.

جالپى العاندا وڭىردەگى ورتا وقۋ ورىندارى باسشىلارىنىڭ ورتاشا جاسى – 48 جاس. تالاپقا سۇيەنسەك, ءبىر ورىندا 7 جىل وتىرعان باسشىلار مىندەتتى روتا­تسيا­لاۋعا جاتادى. ال ءبىر مەكەمەدە كەمى 4 جىل قىزمەت اتقارعاندارعا اۋىسۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالادى. ەڭبەك زاڭناماسىنا سايكەس زەينەتكە شىعۋىنا 2 جانە ودان دا از جىل قالعان باسشىلار عانا روتاتسيا­لاۋدان بوساتىلادى. دەگەنمەن بۇيرىق­تاعى وزگەرىستەردى قولدانۋ مۇمكىن ەمەس جاعدايلار دا بار. سونىڭ ىشىندە ءبىر عانا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى بار اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە بۇل جۇزەگە اسىرىلمايدى دەگەن تالاپ ساقتالادى. كەيبىر اكىمشىلىك اۋماقتا 2-3 مەكتەپ ورنالاسقانىمەن, ون­داعى باسشىلاردىڭ بارلىعى بىردەي الماس­تىرۋعا جاتپاۋى مۇمكىن. ماسەلەن, پاۆلودار قالاسىنا قاراستى لەنين كەنتىندە 3 ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكتەبى بار. مۇن­داعى ءبىر ۇيىمدا ديرەكتوردىڭ وتىر­عانىنا 8 جىل وتسە, تاعى بىرىنە باسشىنىڭ تاعايىندالعانىنا 2 جىل عانا بولعان. ال ءۇشىنشى مەكتەپتەگى جەتەكشىنىڭ ورنى بوس تۇر. روتاتسيالاۋ زاڭى بويىنشا بوس تۇرعان لاۋازىمعا جوعارىدا اتالعان, ياعني 8 جىل ديرەكتور بولعان ادامدى الىپ كەلىپ وتىرعىزا سالۋعا بولمايدى. وعان تەك كونكۋرستىق جۇيەمەن عانا تاعايىنداۋ جۇرگىزىلەدى. مىنە, بۇل جاعدايلاردا روتاتسيا جاسالمايدى.

– اۋىلدىق مەكتەپتەر اراسىندا رو­تا­تسيا جاساۋ باسشىلاردىڭ ءوز ەركى­مەن وزگە ەلدى مەكەنگە كوشكىسى كەلگەن جاعدايدا بولۋى مۇمكىن. كەيبىر ازاماتتار جاسى ۇلعايا كەلە كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرىنە قايتىپ ورالۋدى كوزدەيتىنى ءمالىم. سونداي كەزدە ەكى مەكتەپ باسشىسىنىڭ كەلىسىمى بويىنشا الماسۋعا رۇقسات بەرىلەدى. ارينە, ەگەر ولاردىڭ ءبىر ورىنداعى «وتىرىپ قالۋ» ۋاقىتى تالاپقا سايكەس كەلىپ جاتسا, – دەيدى باسقارما باسشىسى.

وزگەرىس –كاسىبي ءوسۋدىڭ كوزى

وبلىس ورتالىعىنىڭ «سارىارقا» شاعىن اۋدانىندا بيىل مەملەكەتتىك تىلدە وقىتاتىن ءاليحان بوكەيحان اتىن­دا­عى مەكتەپ-ليتسەيى اشىلۋدا. ءبىلىم ورداسى العاش تازا قازاق تىلىندە بولادى دەگەندە شاھارداعى ورىس ءتىلدى قاۋىم شۋ ەتە تۇسكەن. «وقۋشى سانىن تولتىرا المايدى, مەكتەپ ارالاس بولسىن» دەپ قارسىلىق تانىتىپ, اقپاراتتىق شابۋىل جاساعاندار دا بولدى. دەگەنمەن جەرگىلىكتى ءبىلىم سالاسىنىڭ باسىندا وتىرعان ازاماتتار بۇل جولى ەرلەدى. مەك­تەپ مەملەكەتتىك تىلدە بولادى دەگەن ءاۋ باستاعى شەشىمدى ءوز كۇشىندە ساقتاپ قالدى. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, وقۋ ورداسىنىڭ ديرەك­تور­لىعىنا تا­عايىن­دالىپ جاتقان ءلايلا ءجۇسىپوۆا دا روتاتسيانىڭ لەگىنە ىلەسىپ, جاڭا مەكتەپتىڭ تىزگىنىن ۇستاعالى وتىر.

– 2015 جىلى وسى قالادا № 37 قازاق مەكتەبى اشىلعاندا ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالعان ەدىم. ارادا 7 جىل وتە شىعىپتى. بيىل روتاتسيا جونىندەگى كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن اۋىسۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇستى. ەندى ءا.بوكەيحان اتىنداعى ءزاۋلىم ءارى جاڭا ءبىلىم ورداسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعالى وتىرمىن. مەن ءۇشىن بۇل ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ءارى كاسىبي تۇرعىدان ءوسۋدىڭ مۇمكىندىگى. شىنىن ايتۋ كەرەك, كەيبىر ۇجىمداردا ءبىر ورىندا 20-30 جىل وتىرعان ديرەكتورلار بار. ولار مەكتەپتە ءوز ۇيىندەي جۇرگەندەي سەزىنىپ, ءامىرشىل جۇيە قالىپتاستىرادى. ونداي ارىپتەستەرىمدى ءوز كوزىممەن كوردىم. مۇنداي ازاماتتار ۇزاق جىل ءبىر جەردە بولعاندىقتان باسشىلىق تاجىريبەسى وسپەيدى, توقىراۋعا تۇسەدى. ال روتاتسيالىق جۇيە وسىنداي توعىشارلىق مىنەزدىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى قىزمەتىنىڭ باقىلاناتىنىن, ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مول ەكەنىن ءار مەزگىل سايىن جينايتىن پورتفوليوسى ەسىنە تۇسىرەتىنى انىق. دي­رەك­توردىڭ پورفوليوسى جاي ەسەپ ءۇشىن ەمەس, ول مەكتەپتە بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ىشىندە جۇزەگە اسىرعان جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى. ەگەر كوميسسيانىڭ كوڭىلىنەن شىقپاسا, جاساعان قىزمەتىنىڭ ناشار بولعاندىعى. روتاتسيا ارقىلى كەيبىر ديرەكتورلار ءوز ناتيجەلەرىن وزگە ارىپتەستەرىمەن سالىستىرىپ, كەمشىلىكتەرىن تۇسىنەدى. ونى الداعى ۋاقىتتا جىبەرمەۋگە, ورىنتاعى ءۇشىن كۇرەسۋگە جىگەرلەنەدى. وسى تۇرعىدان ال­عان­دا بۇل باسشىلاردى ىرىكتەۋدىڭ تىڭ سەرپىلىسى, – دەپ پايىمدايدى ءلايلا باجقىزى.

جاڭاشىلدىق مۇعالىمدەر ءۇشىن دە ءتيىمدى. سەبەبى جاڭادان تاعايىندالعان باسشى وقۋ ادىستەمەسىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن, تىڭ تاجىريبەلەردى الا كەلەتىنى انىق. مەكتەپتەگى ەسكى جۇيە, قالىپتاسقان كوزقاراستار بۇزىلىپ, كاسىبي تۇرعىدان جاڭا ويلار تۋىنداۋى مۇمكىن. بۇل دا ءوز كەزەگىندە ۇجىمدىق احۋالدى تۇزەۋگە, مەكە­مەنىڭ ساپالىق تۇرعىدان وسۋىنە تۇرتكى.

ل.ءجۇسىپوۆانىڭ پەداگوگيكا سالاسىن­دا­عى ەڭبەك ءوتىلى 28 جىلدان اسادى. ءا.بوكەيحان اتىنداعى مەكتەپكە ديرەكتور بولۋ – باسشىلىق قىزمەتتەگى ەكىنشى كەزەڭى سانايدى. ايتۋىنشا, ماتەماتيكا-جارا­تىلىستانۋ باعىتىندا تەرەڭدەتىپ وقى­تاتىن ءبىلىم ورداسى 650 بالاعا شاق­تالعانىمەن بالاسىن قازاق تىلىندەگى مەكتەپكە بەرگىسى كەلەتىن اتا-انالار تىم كوپ, قازىردىڭ وزىندە 836 وقۋشىعا جەتكەن. تەك 1-سىنىپقا 6 بىردەي سىنىپ جاساقتالىپ, ارقايسىسىندا 26 بالادان تىركەلىپتى. بۇگىندە بالا سانىنىڭ اسىپ كەتۋىنەن وقۋشىلاردى قابىلداۋ شاراسىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولعان. ال وتىنىشتەر ءۇستى-ۇستىنە ءتۇسىپ جاتىر. بۇل كورسەتكىش پاۆ­لوداردا بالالارىن انا تىلىندە وقى­تۋعا بەيىل اتا-انالاردىڭ سانى ءوسىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن دالەلى. جاڭا ليتسەي بۇگىندە مۇعالىمدەردى كونكۋرستىق قابىلداۋعا دايىندالىپ جاتىر.

سىننان وتكەندەر قابىلدانادى

اتاپ وتەرلىگى, قازىر كەرەكۋدەگى ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا مۇعالىمدەردى كونكۋرسپەن جۇمىسقا قابىلداۋ شارالارى جالعاسۋدا. وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وسى ۋاقىتقا دەيىن مەكتەپتەرگە جاڭادان 103 پەداگوگ جۇمىسقا قابىلداندى.

– مينيسترلىكتىڭ 2012 جىلعى 21 اق­پانداعى №57 بۇيرىعىنا سايكەس ۇمىت­كەرلەر كونكۋرسقا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرەدى. ول بارلىق جەتىستىكتەرىن, ناتي­جە­لەرىن, ەڭبەك ءوتىلىن, اكىمشىلىك نەمەسە ادىس­تە­مەلىك قىزمەتتەگى تاجىريبەسىن, كۋرس­تىق جۇمىسىن جانە باسقا دا دەرەكتەر مەن باعالاۋ پاراعىن قوسا ۇسىنۋعا ءتيىس. ءاربىر باعىت بويىنشا ۇمىتكەر بەلگىلەنگەن كريتەريلەر مەن ءوز ۇپايلارىن دەربەس بەلگىلەيدى. ال كونكۋرستىق كوميسسيا تالاپكەر ەنگىزگەن ۇپايلاردىڭ قۇجات­تار­عا سايكەستىگىن تەكسەرەدى. سودان سوڭ قورىتىندى ۇپاي مولشەرىن بەكىتەدى. ناتيجەسىندە, بوس ورىندى ەڭ كوپ ۇپاي جيناعان پەداگوگ يەلەنەدى. سونىمەن قاتار ۇمىتكەر ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىلەۋ سەرتيفيكاتىن نەمەسە بىلىكتىلىك ساناتىنىڭ بول­ۋى تۋرالى كۋالىكتى مىندەتتى تۇردە تاپ­­سى­رۋعا ءتيىس. تەحنيكالىق جانە كاسىپ­تىك, جوعارى وقۋ ورنىنان نەمەسە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىن پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بو­يىن­شا بىتىرگەن تاجىريبەسى جوق كاندي­دات­تار بىلىكتىلىك تەستىلەۋىنەن ءساتتى وتسە, بىردەن جۇمىسقا قابىلدانا بەرەدى. ولار­عا «پەداگوگ» بىلىكتىلىك ساناتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيى­مىنىڭ اتتەستاتتاۋ كوميسسياسى بىلىك­تىلىك تەستىلەۋى ناتيجەسى نەگىزىندە بەرەدى. شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردى قوسپاعاندا, بارلىق بوس جانە ۋاقىتشا بوس لاۋازىمعا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى كونكۋرس وتكىزەدى, – دەيدى سامال ايتقازينا.

ءوڭىر بويىنشا ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى, ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمدەرىنە قاجەت­تى­لىك بار. بۇل مۇقتاجدىق رەسپۋب­لي­كانىڭ وزگە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىن, وڭتۇستىك وڭىرلەردەن جۇمىس كۇشىن تارتۋ ارقىلى شەشىلەتىن بولادى. مىسال ءۇشىن ءبىلىم باسقارماسى پاۆلودار پەداگو­گي­كا­لىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن مە­مو­ران­دۋمعا وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ باع­دار­لا­مالارى بويىنشا دۋالدى وقىتۋ ەلە­مەنتتەرى ماقساتتى وقىتۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلماق.

اتاپ وتەرلىگى, ايماق بويىنشا ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىن (ۇبت) تاپسىرۋعا بولاتىن ەكى ورتالىق بار. ونىڭ ءبىرى پاۆلوداردا بولسا, ەكىنشىسى ەكىباستۇز قالاسىندا ورنا­­لاسقان. بيىل وقۋىن جاڭادان تامام­داعاندار تەست سۇراقتارىنىڭ وتە قيىن ەكەنىن ايتادى. سىناقتان جەتكىلىكتى شەك جيناي الماي, قۇلاپ جاتقاندار كوپ. ەكى بىردەي مۇمكىندىكتەن دە تاۋلارى شا­عىلعان جاس ماماندار ءۇشىن جۋىقتا جاعىمدى جاڭالىقتىڭ قۇلاعى قىلتيدى. ەندى ولار سىناقتى تەگىن تۇردە قوسىمشا بىرنەشە مارتە تاپسىرا الادى.

پاۆلودار وبلىسى