شابىندىق... بىردە كول, بىردە ءشول

اسىرەسە بايا­ناۋىل­دا جاعداي كۇردەلى. مۇندا گەكتارى­نان جينالاتىن ءشوپ نەبارى – 2-3 تسەنتنەر. از عانا جەمشوپ ءۇشىن دۇ­نيەنىڭ تراكتور وتىنىن شى­عىنداعان شارۋالاردىڭ ەڭبەگى ەش, تەرى سور بولۋدا.

ەرتىس-بايان وڭىرىندە قىس ۇزاق. كەيدە ءساۋىر ايىنا دەيىن قالىڭ قار ەرىمەي, باۋىرلاپ جاتىپ الاتىنىنا بايلانىستى مال ازىعىن مولىنان قامداعان دۇرىس. وسىنى نەگىزگە العان شارۋاشىلىقتار جىل سايىن ءشوپتى جوسپاردان اسىرىپ شاۋىپ ءجۇر. دەسە دە بيىل جاۋىن-شاشىننىڭ ازدىعىنان اۋدانداردا ءشوپتىڭ شىعىمى ناشار.

وبلىستىق اۋىل شارۋا­شى­لىعى باسقار­ماسى وسىمدىك شارۋا­شى­لىعىن دامىتۋ ءبولى­­مى­نىڭ باسشىسى ەسەنتاي ءمۇر­سالىموۆتىڭ دەرەگىنشە, قىسقا 1 ملن 104 مىڭ توننا ءشوپ قام­دالۋعا ءتيىس. بۇل كولەم شامامەن 1,5 ملن گەكتاردان جينالادى. قازىرگى ۋاقىتتا 857 مىڭ گەكتاردان ءشوپ شابىلىپ, جالپى كولەمى 500 مىڭ تونناداي ءشوپ مايالانعان. ونىڭ 105 مىڭ تونناسى ەرتىس وزەنىنىڭ جايىلمالارىنان شابىلىپتى. شابىندىقتارعا جالپى سانى

1 786 شالعى تۇسىرىلگەن.

– ءشوپتىڭ شىعىمدىلىعى بويىنشا ەكىباستۇز اۋىلدىق ايماعىنداعى شابىن­دىقتار ءتاۋىر ناتيجە كورسەتىپ وتىر, گەكتارىنان 20 تسەنتنەردەن اينالۋدا. تەرەڭكول, ماي اۋداندارىندا دا كورسەتكىش جامان ەمەس. تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىن ۇستاپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار قىسقى ۋاقىتقا پىشەندەمە دايىنداۋعا دا كىرىسىپ كەتتى. ۋسپەن, شارباقتى, پاۆلودار, جەلەزين, تەرەڭكول اۋداندارى مەن اقسۋ اۋىلدىق ايماعى جالپى كولەمى 78 مىڭ توننا پىشەندەمەنى قىسقا ساقتاۋعا نيەتتى. بۇعان قوسا كەيبىر شارۋاشىلىقتار جىلداعىداي سۇرلەم ازىرلەۋگە اسىعۋلى. ونى تولىقتاي جۇگەرىدەن باستىراتىنى سەبەپتى جازعى اگروتەحنيكالىق شارالاردىڭ تولىقتاي اياقتالۋىن كۇتىپ وتىرعان جايى بار, – دەپ باياندادى ەسەنتاي بازارباي ۇلى.

اتاپ وتەرلىگى, وڭىردە بۇگىندە اقتوعاي, ماي, ۋسپەن اۋداندارى ءشوپ دايىنداۋدان الدا كەلەدى. ارقايسىسى 120 مىڭ توننادان استام مال ازىعىن قامداپ ۇلگەرىپتى. ال 256 مىڭ گەكتاردان استام جەرگە كوپجىلدىق شوپتەر ەككەن پاۆلودار مەن اقسۋ شارۋالارى دا بىلەكتەرىن سىبانىپ, قالىڭ شالعىنعا شالعى تۇسىرە باستاپتى. اتالعان قوس ءوڭىردىڭ قاجەتتىلىگى سۋارمالى شابىندىقتار ەسەبىنەن جابىلاتىنىن ەسكەرگەن ءجون.

وكىنىشكە قاراي, باياناۋىلداعى شارۋا قوجالىقتارى بيىل جەتكىلىكتى ءشوپ جيناي المايتىنى بەلگىلى بولۋدا. ماۋسىم-شىلدە ايلارىندا جاۋىن-شاشىننىڭ وتە از كولەمدە تۇسۋىنەن شابىندىقتار كۇيىپ كەتكەن. تاۋ بوكتەرلەرىندەگى كودەنى امالداپ شاۋىپ جاتقان مال يەلەرى گەكتارىنان ەڭ كوبى 3,3 تسەنتنەر جينايتىندارىن ايتىپ قىنجىلدى. امالى قۇرىعان شارۋالار قازىر اققۋلى مەن شارباقتى اۋداندارىنان ەركەكشوپتى (جيتنياك) بۋمالارمەن تاسىپ جاتىر. جول شىعىنىن ەسەپتەۋمەن ءار بۋما ءشوپ شارۋانىڭ قوراسىنا جەتكەندە 800-900 تەڭگەگە باعالانادى. ءبىر بۋمادا نەبارى 20 كگ ەركەكشوپ بار. سوندا ءبىر توننا مال ازىعى ءۇشىن باياناۋىلدىق شارۋالار ورتاشا ەسەپپەن 42 500 تەڭگە شىعىندالىپ وتىر دەگەن ءسوز.

– الداعى قىس ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق ءۇشىن وتە قيىنعا سوعاتىنىن بىلەمىز. شابىن­دىقتارىمىز كۇيىپ كەتتى. سىرت­تان ءشوپ ساتىپ الۋعا وتە كوپ مولشەردە قاراجات قاجەت. ءوزىمىز وسىدان ەكى جىل بۇرىن عانا تىڭنان فەرما سالىپ, قورا-قوپسىمىزدى جاڭادان تۇرعىزدىق. مال ازىعى ماسەلەسى ءبىزدىڭ اۋماقتاعى شارۋا باققان اعايىندى كۇيزەلتىپ تۇر. ۇيدەگىلەر اقىلداسا كەلە قىستان قىسىلماي شىعۋدىڭ امالى – قولدا بار ت ۇلىكتىڭ سانىن ازايتۋ دەگەن شەشىمگە كەلدىك. قوجالىعىمىزدا 100 باس قارا مال بار. بيىل كۇزدە ونىڭ ءبىرازىن ساتامىز دەپ بەكىنىپ وتىرمىز. بۇدان بىرەر جىل بۇرىن مەملەكەتتىك باعدارلامانى پايدالانىپ نەسيەگە ءبىراز مال ساتىپ الىپ ەدىك. ەندى ونى وتەۋدىڭ ءوزى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن اۋىرتپالىق بولايىن دەپ تۇر, – دەيدى باياناۋىلداعى «نۇرسات» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى اسەت سادىقوۆ.

ال باياناۋىل اۋدانىنىڭ اكىمى سە­رىك باتىرعوجينوۆ قاراتومار, كۇر­كە­لى, جاياۋ مۇسا اۋىلدارى اۋما­عىن­دا ءشوپتىڭ شىعىمى جامان ەمەسىن, جەر­گىلىكتى شارۋاشىلىقتار ءوزىن قامتي الا­تىنىن جەتكىزدى. ماسەلە, ءوڭىر­دىڭ سول­تۇس­تىگى مەن سولتۇستىك-باتىس اۋ­ماق­تا­رىنداعى ەلدى مەكەندەردە قالىپ­تاسىپ وتىر.

– ەركەكشوپتى توننالاپ العان ءتيىمدى. اققۋلى, اقتوعاي, ماي اۋداندارىنىڭ ءشوپ دايىنداۋشىلارى تونناسىن 30 مىڭ تەڭگەدەن جەتكىزىپ بەرەدى. تەك الدىن الا كەلىسۋ كەرەك. تۇرعىندارعا ەرتەرەك قامدانۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتىپ جاتىرمىز. باياناۋىل توڭىرەگىندە 100 مىڭنان اسا قارا مال, 105 مىڭداي قوي-ەشكى جانە 50 مىڭنىڭ ۇستىندە جىلقى بار. وسىن­شاما مالدى قىستا ازىقپەن قامتۋ وڭاي شارۋا ەمەس. دەگەنمەن بىلتىرعى قىس جىلى بولىپ, جەكە اۋلالار مەن شارۋاشىلىقتار قىس بويى ءتورت ت ۇلىگىن دالادا جايىپ شىقتى. الدىمىزدا قانداي قىس كەلە جاتقانىن بول­جاپ ايتۋ قيىن. سوندىقتان بۇل ماسەلە ءبىزدىڭ نازارىمىزدا بولادى. تامىز ايى جاڭ­بىر­لى باستالدى. شابىندىق جەرلەر ەندى كوتەرى­لەدى دەگەن ءۇمىتىمىز دە جوق ەمەس. جالپى, مال ازىعىن دايىنداۋ ناۋقانى العاشقى قار تۇس­كەنشە جالعاسا بەرەدى, – دەيدى سەرىك بارلى­باي ۇلى.

اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارما­سىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ءشوپ شابۋ ناۋقانى ءۇشىن ۇكىمەتتەن بولىنەتىن ارزان جانار-جاعارماي ساتىپ الۋعا ءوڭىر شارۋالارىنان وتىنىشتەر تۇسكەن. جالپى سانى 386 شارۋا قوجالىعى جيىنى 4 مىڭ توننا تراكتور وتىنىنا تاپسىرىس بەرىپتى. قوجالىقتاردىڭ وتىنىشتەرى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە جىبەرىلگەن ەكەن. الايدا ول جاقتان ءالى كۇنگە جاۋاپ جوق دەپ قول قۋسىرادى مەكەمەدەگىلەر.

پاۆلودار وبلىسى