قوڭىر كۇز جاقىنداي تۇسكەن مەزگىلدە كەرەكۋدە كومىر دۇربەلەڭى باستالادى. بيىل وڭىرلىك ەنەرگەتيكا سالاسىنا جاۋاپتى مەكەمەلەر تۇرعىنداردى قىسقا ەرتەرەك قامدانىپ, وتىندى وسى باستان ساتىپ الۋعا شاقىرۋدا.
سەبەبى كۇزدە كومىر كەنىشتەرى ويلارىنا كەلگەنىن ىستەپ, باعانى كوتەرۋگە ءتۇرلى سىلتاۋ ويلاپ تابادى. ءوڭىر باسشىلىعى قاتتى وتىننىڭ باعاسى بىلتىرعى دەڭگەيدە, ياعني تونناسىنا 9-16 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا ساقتالادى دەگەنىمەن, قازىردىڭ وزىندە جەتكىزۋشى ۇيىمداردا ونىڭ باعاسى 18 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ كەتكەن. وسى اپتا باسىندا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارىنا «كومپانيالارمەن ارنايى كەلىسىم جاساسقانبىز, وتىننىڭ باعاسى بىلتىرعى دەڭگەيدە ساقتالادى» دەپ ەسەپ بەردى. وسىلايشا, جاۋاپتى مەكەمە دەپۋتاتتارعا جالعان ەسەپ بەرىپ قۇتىلىپ كەتتى. ال ماسەلەنى ودان ءارى قازبالاعان دەپۋتات كورمەدىك.
الداعى قىستا ءوڭىردىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن 639 مىڭ توننا قاتتى وتىن كەرەك.
ونىڭ 132 مىڭ تونناسى بيۋدجەتتىك ۇيىمدارعا, تاعى 428 مىڭ تونناسى جەكە تۇرعىندار قاجەتتىلىگىنە ارنالعان. وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اسحات جاقىپوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, وڭىرىمىزدە الداعى جىلىتۋ كەزەڭىنە دايىندىق كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلۋدە. مەكەمە كومىر جەتكىزۋ بويىنشا شارتتار جاساسىپ, كەنىشتەرمەن كەلىسىمگە كەلگەن. كومىر نەگىزىنەن جۇك كولىكتەرىمەن تاسىمالدانادى.
– تۇرعىن ءۇي قورىنداعى كوپپاتەرلى 2 416 باسپانانىڭ تەڭ جارتىسى قازىردىڭ وزىندە ازىرلىكتەرىن ءجۇز پايىزعا قامداپ الدى. پاۆلودار قالاسىندا 500, ەكىباستۇزدا 180 تۇرعىن ءۇي قىسقا دايىن. 337 قازاندىقتىڭ 70 پايىزىندا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. كومىر وندىرەتىن كەنىشتەرمەن كەلىسىم بار, كومىر ساتۋمەن اينالىساتىن تەمىر جول تۇيىقتارىمەن مامىلەگە كەلدىك: وتىننىڭ باعاسى وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىندە قالادى. ياعني تونناسى ساپاسى مەن قىزۋىنا قاراي 9 مىڭ تەڭگەدەن باستالىپ, 16 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. كومىر جەتكىزۋشى كومپانيالاردا قور بار. سوندىقتان سۋىق تۇسپەي تۇرىپ, تۇرعىندار قاتتى وتىندى قازىردەن قامداپ العاندارى ابزال, – دەيدى ول.
تامىز ايىنىڭ ورتاسىندا وڭىردە كومىردى جاپپاي تاسۋ باستالادى. وسى كەزدە كەنىشتەردە كەزەك قالىپتاسىپ, كۇز بويى دۇربەلەڭگە ۇلاسادى. سول الاساپىراندى پايدالانىپ, كەنىشتەر باعانى كوتەرىپ جىبەرەدى. بۇل ماسەلە جىل سايىن قايتالانىپ كەلە جاتىر. ءاي دەيتىن اجا, قوي دەيتىن قوجا بولماعان سوڭ ويلارىنا كەلگەن باعاسىن قويماعاندا نە ىستەيدى؟..
ايتپاقشى بىلتىر اۋداندارعا كومىر جەتكىزۋ كەستەسى بۇزىلىپ, سالدارىنان اقتوعاي اۋدانىنىڭ اۋەلبەك اۋىلىنداعى مەكتەپتىڭ جىلۋ جۇيەسى قاقاعان ايازدا قاتىپ قالا جازداعان. وقۋشىلار ءبىراز ۋاقىت قاشىقتان وقۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇل كەلەڭسىزدىكتەن سوڭ ءبىلىم باسقارماسى جەتكىزۋشىنى سوتقا بەردى. ال جاۋاپتى جۇمىسىنا سالعىرت قاراعان بىرنەشە شەنەۋنىككە سوگىس جاريالاندى. وسى جايسىز جاعدايدى ەسكە العان وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى وڭىرلىك ەنەرگەتيكا باسقارماسىنان جەتكىزۋشىلەرمەن مەموراندۋمعا وتىرۋدى تالاپ ەتۋدە. مەموراندۋم جاسالسا, باعانى ىرىقتاندىرۋعا مۇمكىندىك مول دەپ سانايدى ءماسليحات دەپۋتاتتارى.
تاعى ءبىر ماسەلە, كومىر جەتكىزۋشىلەرگە قاتىستى. ءوڭىر نارىعىندا 8 جەتكىزۋشى بار. ولار وتىندى قويمالارىنا جەتكىلىكتى كولەمدە جەتكىزبەسە, العاشقى سالقىن تۇسكەندە كومىردى جاپپاي ساتىپ الا باستايتىن تۇرعىنداردىڭ بارلىعىنا جەتپەي قالۋى مۇمكىن. بۇعان دەيىنگى جىلداردا سونداي ماسەلەلەر كەزدەسكەن.
بيىل كۇزدە كومىردىڭ باعاسى وسەتىنى انىق دەيدى جەرگىلىكتى ەكونوميستەر. سىرتتان كەلەتىن تەحنيكانىڭ قوسالقى بولشەكتەرى مەن ءتۇرلى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ قىمباتتاۋىنا وراي, كەنىشتەر ناعىز ناۋقان قىزعاندا باعانى كوتەرۋگە ارەكەتتەنەتىنى ايقىن. بىلتىر كومىردىڭ ءار تونناسىن «مايكوبەن-ۆەست» جشس – 6 500, «گامما سارىكول» – 5 500, «بوگاتىر كومىر» كەنىشى 2 783 تەڭگەدەن بوساتقان ەدى. الايدا بۇل باعا قازىردىڭ وزىندە وسە باستاعان. ماسەلەن, مايكوبە كەنىشىنەن شىعاتىن, كۇلدىلىگى تومەن كومىر باعاسى 13 پايىزعا ءوسىپ ۇلگەرگەنىن ايتادى جەتكىزۋشىلەر. وبلىس ورتالىعىنداعى «ا-ۆەست پاۆلودار» جشس-ىندە بۇعان دەيىن مايكوبەلىك قارا كومىردىڭ تونناسى 10 500 تەڭگەدەن ساتىلسا, ەندى 12 مىڭ تەڭگەدەن بوساتىلۋدا. وعان كومىردى جەتكىزۋ قۇنىن قوسىڭىز, كەمى 5-6 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا. ال شۇباركول كومىرى ءۇشىن جەرگىلىكتى جەتكىزۋشىلەر قازىردىڭ وزىندە تونناسىنا 18 500 تەڭگە سۇرايدى. كوكتەمدە 15 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلعان وتىننىڭ بىردەن 3 500 تەڭگەگە قىمباتتاپ شىعا كەلگەنىن جەكەمەنشىك كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى تۇسىندىرۋدەن باس تارتتى.
ءبىر قىزىعى, كومىردى اشىق ادىسپەن وندىرەتىن «بوگاتىر كومىر» كەنىشى دە قۋلىققا باسىپ, قاتتى وتىننىڭ باعاسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن وسىرەتىن ارنايى ءتاريفتى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىندە بەكىتىپ الىپتى. ياعني اي سايىن باعاعا 100 تەڭگەدەن قوسىلىپ وتىرادى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ پاۆلودار وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى بۇل جاعداي بويىنشا تەكسەرۋ شارالارىنا كىرىسكەن. دەي تۇرعانمەن الىپ كەنىشتىڭ جاڭا ءتاريفىن زاڭسىز دەپ تانۋ ءۇشىن ءالى ءبىراز ۋاقىت قاجەت.
پاۆلودار قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى لەنين كەنتىندە بۇگىندە 10 مىڭنان اسا حالىق تۇرادى. ەلدى مەكەندەگى جەكە ۇيلەردىڭ بارلىعى قىستا پەش جاعىپ, جىلىنادى. كەنت تۇرعىنى اسەت حازىروۆ جىل سايىن جىلىتۋ كەزەڭىندە كەمى 10-15 توننا كومىر جۇمسايتىنىن ايتادى.
ء«ۇيىم ەسكى, بوراندى كۇندەرى اڭىراپ كەتەتىندىكتەن پەش جاعۋدى ۇزبەيمىز, كۇنىنە 15-20 شەلەك كومىردى جاعىپ جىبەرەمىز», دەيدى وتاعاسى.
قىزۋدى جاقسى بەرەتىندىگى ءۇشىن مايكوبەلىك كومىردى قۇپ كورەدى. بيىل كۇزدە كومىر ساتىپ الۋعا 150 مىڭ تەڭگەسىن دايىنداپ قويىپتى. تەمىر جول تۇيىقتارىندا كومىر قىمباتتاپ كەتكەنىن ەستىگەن تۇرعىن ەرتەرەك قيمىلداماعانىنا قىنجىلىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا قىمبات كومىردى الماسقا امالى جوق. ەندى ءسال كۇتسە, باعا ودان ءارى ءوسىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس.
«وتىن باعاسىنىڭ جىل سايىن قىمباتتاۋى جاعىمسىز ۇردىسكە اينالىپ بارادى. بۇعان جەرگىلىكتى بيلىك كىنالى دەپ سانايمىن. بەنزين مەن گازدىڭ شەكتى باعاسىن بەلگىلەگەندەي, كومىردىڭ بوساتىلۋ قۇنىن دا ىرىقتاندىرۋدىڭ تەتىگى جاسالۋى كەرەك قوي. الىپ جاتقان ەڭبەكاقىمىز تۇككە جەتپەيدى. ازىق-ت ۇلىك پەن كيىم-كەشەكتىڭ باعاسى اسپانداپ كەتتى. ەندى كەلىپ كومىر قىمباتتاپ جاتىر. بۇلاي جالعاسا بەرۋى مۇمكىن ەمەس», دەيدى كەنت تۇرعىنى.
بۇعان دەيىن ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنان حابارلانعانداي, بيىل جۇك ۆاگوندارىنىڭ باسقا وڭىرلەردەگى قۇرىلىس جۇمىستارىنا تارتىلۋىنا بايلانىستى مارشرۋتتار 18-گە دەيىن قىسقارادى دەپ كۇتىلۋدە. وسىعان بايلانىستى تۇتىنۋشىلاردى كومىرمەن ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتە الماۋ قاۋپى دە بار. سوندىقتان وتىن قورىن ەرتەرەك قامداپ الۋعا اسىعىڭىز.
پاۆلودار وبلىسى