سينەستەزيا دەگەن تەرمين بار. ول – ادامداردىڭ نارسەنى سەزىم مۇشەلەرىنىڭ بىرەۋىمەن قابىلداپ, ەكىنشىسىمەن سەزىنۋى. ماسەلەن, دىبىستان بەينە كورۋ نەمەسە كەرىسىنشە بەينەدەن ءۇن ەستۋ. بۇل – كوبىنەسە شىعارماشىلىق ادامدارعا ءتان قۇبىلىس. كەيدە اقىندار ولەڭ جازعاندا اۋەلى الدەبىر اۋەن كەلەدى دەسەدى.
ءبىر ادامنىڭ بولمىسىنا قاراپ, ءتۇسىن تانىعان كەز بولعان شىعار. ماسەلەن, جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتى قوڭىرقاي اقىن دەيدى. وسى تەڭەۋ دە سينەستەزيانىڭ بەلگىسى.
جوعارىدا اتالعان تەرمين اقىننىڭ بولمىسىن عانا ەمەس, شىعارماشىلىعىن دا ەسكە تۇسىرەدى. ونىڭ ولەڭدەرىندە قوڭىر ءتۇستىڭ الاتىن ءوز ورنى بار. ەسەنعالي راۋشانوۆ: «قازاقتىڭ ءتۇبى – تۇركى, ت ۇلىگى – جىلقى, ءتۇسى – قوڭىر. بۇنى ويىمنان شىعارىپ وتىرعان جوقپىن. وسىنىڭ ءبارى جۇمەكەن اعانىڭ ءوزىنىڭ ولەڭىندە بار», دەگەن ەدى. سول ولەڭ مىناۋ.
«قوڭىر شەشەم قوڭىر كەشتى جامىلىپ,
كوزىن سۋلاپ, قالىپ ەدى قامىعىپ.
قوڭىر جولعا ءتۇسىپ ەدىم مەن ءوستىپ –
قوڭىرقاي وي مازا بەرەر ەمەس تۇك.
قوڭىرايىپ جاتىر الدا جول ءالى –
كەۋدەم كەيدە قوڭىر كۇيگە تولادى.
قوڭىر انمەن قازاق بەسىك تەربەتىپ,
ورگىزىپتى-اۋ قوڭىر-قوڭىر بالانى...»
اقىن قازاقتىڭ بولمىسىن, تانىمىن, ونەرىن, تۇرمىس-تىرشىلىگىن تانىتاتىن ءتۇستى قوڭىرعا تەليدى. ءوزىنىڭ دە بار ءبىتىمى وسى ولشەمنىڭ قالىبىندا قالانعان. راسىندا, قوڭىر جىرلارىنان قوڭىر كۇي توگىلىپ تۇرادى. كەيدە ودان دومبىراسىن الىپ قويساڭ, اقىندىعى بىرگە جوعالاتىنداي نە اقىندىعى بولماسا, دومبىراسى دا بولمايتىنداي كورىنەدى. قوڭىرقاي اقىندا كەڭ تانىمىمەن تاربيەلەنگەن كۇيدىڭ ءتىلىن ءسوز قىلىپ, نە جازعان جىرلارىن كۇي قىلىپ تۇسىنەتىن تۇيسىك بار. ونىڭ پايىم-پاراساتى دا ەرەكشە. ادەبيەتشى قاۋىم جينالعاندا «دومبىرا تارتشى» دەپ بەكەر قولقالامايدى. «ۇندەمەس كۇيشىنى تىڭداعاندا الدىڭدا كىم وتىرعانىمەن ءىسىڭ بولمايدى. ول وزىمەن-ءوزى. سەن وزىڭمەن-ءوزىڭسىڭ. اينالاڭدا قالىقتاپ كۇي عانا تۇرادى... تالاي نارسەنى ۇمىتىپ, تالاي نارسەنى ويعا الاسىڭ... نەتكەن راحات الەم! سالقىن ساز, سابىرلى ساز». مىنە, وسى اسەرگە ەلىتەدى. اركىم ءوز جانىنىڭ سىرىمەن كۇيدىڭ ءتىلىن تۇسىنبەككە تالپىنادى. تەرەڭ سۇڭگىپ جۇرەگىنەن تولعامدى وي تابادى. ال ول ويعا كۇي جەتكىزىپ ۇلگەرمەسە, اقىننىڭ ولەڭى ۇزىلگەن تۇستان قايتا جالعاپ بەرەدى. ويتكەنى كۇي مەن جىردا ءبىرىن-ءبىرى ءتۇسىنىپ, بىتە قايناسقان سىر بار.
سول جيىندا اقىندار جارىسا جىر وقىپ, كەزەك جۇمەكەنگە كەلگەندە ول تەك «مارجانداي قىپ تۇسىنىكتى جازىلعان قولجازباسىن» ۇسىنادى ەكەن.
ءابىش كەكىلباەۆ ەستەلىگىندە: «قولجازباعا ءۇڭىلىپ سەن وتىراسىڭ. قۇلاعىڭدا الگى ءبىر قوڭىر اۋەن. ءالى بەبەۋلەپ تۇر. ولار الاڭداتىپ مىنا جىردى ۇعىنتپاي, مىناۋ ولەڭدەر الاڭداتىپ الگى اۋەندەردى ۇمىتتىرىپ جىبەرە مە ەكەن دەپ قورقاسىڭ. جوق, ويتپەيدى... كۇي مەن جىر كوپ ۇزاماي ءبىر الەمگە اينالادى. مىناۋ ۇندەمەس اقىن مىنا ولەڭدەردى جازعاندا الگى اۋەندەردى ەستىپ وتىرىپ جازعانداي. ال مىنا ولەڭدەر الگى كۇيدى قايتالاپ شەرتىپ تۇرعانداي. سول باياعى شالقار كولدەي مولدىرەي تۇنعان كاۋسار الەمگە كۇمپ بەرەسىڭ», دەپ جازادى.
قازاق باياعىدان ءبىر قۇبىلىستى ەكىنشى قۇبىلىسپەن استارلاپ ءدال جەتكىزە العان. بۇل – ونىڭ تابيعاتپەن تامىرلاس شىعارماشىل تۇيسىگىنەن تۋعان سەزىمتالدىق. كەز كەلگەن تالانتقا ونداي ورەلى بيىكتىك دارىمايدى. ول ءۇشىن جۇرەكتى بولۋ كەرەك شىعار. سەزىم تۇيسىگى ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرمەن تاربيەلەنۋى كەرەك. تانىمى كەڭ, تۇسىنىگى تەرەڭ پاراسات يەسى بولۋى قاجەت. ناعىز ونەر وسىدان تۋادى. جۇمەكەننىڭ دە بولمىسى سونداي.
ايتولعان ءجۇنىسحان,
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى