«دوس-مۇقاسان» دەسە «توي جىرى», «توي جىرى» دەسە «دوس-مۇقاسان»... ارينە, اتى اڭىزعا اينالعان «دوس-مۇقاساننىڭ» كوكجيەگىن جالعىز انگە بايلاپ قويۋعا بولمايدى. قانشاما حالىق ءانى مەن ۇلت كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن شىرقاعان ايگىلى قازاق ەسترادالىق ۆوكالدى اسپاپتار ءانسامبلىنىڭ اتىن شىعارعان اندەر جەتەدى. ولار ورىنداعان حالىق اندەرى اراسىنان «ون التى قىزدى» اتاسا دا جەتكىلىكتى شىعار. ال اۆتورلىق اندەرى دەگەندە اۋەلى «توي جىرىنا» توقتالماي كەتە المايمىز.
ءاربىر ءانشىنىڭ, ءاربىر توپ, ءانسامبلدىڭ تولقۇجاتىنا اينالعان تۋىندىلار بولا بەرەدى. اتى شىققان قاي ءانشىنى قاراماڭىز, ايتەۋىر ءبىر انمەن جارق ەتە قالادى. وعان دەيىن دە قانشاما ءان ورىنداعان بولۋى مۇمكىن ونەرپاز. الايدا حالىقتىڭ كوكەيىنە قونا كەتكەن الگى دۇنيەسىنەن كەيىن نە ايتسا دا «وتە بەرەدى». ال سول تۋىندى ورىنداۋشىنىڭ اۆتورلىق دۇنيەسى بولسا, ول ءتىپتى كەرەمەت. ايتۋعا كەلمەيتىن قۇبىلىس ەمەس پە؟ ءبىز اتاقتى, اتاقتى عانا ەمەس, ايگىلى «دوس-مۇقاسان» ءانسامبلى العاش قاي انمەن جارق ەتە قالعانىن تاپ باسىپ ايتا المايمىز, الايدا حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىققان, كوكەيىنە ورنىققان تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى – «توي جىرى» ءانسامبلدىڭ اۆتورلىق شىعارماسى, ءوز دۇنيەسى ەكەنىن بىلەمىز. ونەر تاريحىندا بۇل كوپ كەزدەسە بەرمەيتىن قۇبىلىس. ءانى دە, ءسوزى دە سول انسامبل مۇشەلەرىنىكى جانە سول انسامبل وكىلىنىڭ ۇيلەنۋ تويىنىڭ قۇرمەتىنە شىعارعان دۇنيە كۇللى حالىقتىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالىپ شىعا كەلگەنى قانداي عالامات. جەتپىسىنشى جىلداردىڭ باسىنان بەرى بۇل ءان مىڭداعان دەسە از بولار, ميلليونداعان جاستىڭ ۇيلەنۋ تويىندا شىرقالىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن شاڭىراق كوتەرگەن جاس جۇبايلار شاتتىعىن شالقىتۋدا. باياعى ءسوز, باياعى ماقام, باياعى مۋزىكالىق مانەر مەن اسپاپتىق سۇيەمەل ءالى سول قالپىندا وزگەرمەگەن. زامانىنا قاراي مۋزىكالىق سۇيەمەلى (ورانجيروۆكا) وزگەرۋشى ەدى عوي. مۇندا ءسال-ءپال عانا دەمەسەڭىز, ول باستاعى نۇسقا بۇزىلماعان. حالىقتىڭ كوكەيىندەگىسىن تاپ باسىپ, ءتىپتى كوكەيىنە ورنىعىپ قالعانى وسىدان دا بىلىنەدى.
ونسىز دا قازاق اسپانىندا قالىقتاپ, ونسىزدا ەلدىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ جۇرگەن ءاننىڭ شىعۋ تاريحىنان بۇرىن مىنا جاعدايعا توقتالعىمىز كەلەدى. زامانىندا بۇل ءاندى بىلگەنىنىڭ ارقاسىندا ءولىم جازاسىنان قۇتىلعاندار دا بار ەكەن-اۋ. ءان حالىقتىڭ كوڭىلىن كوتەرەدى, جانىن تەربەيدى, رۋحىن شىنىقتىرادى, ءتىپتى ابايشا ايتقاندا «ۇيىقتاپ جاتقان جۇرەكتى وياتادى». ال اجالدان قۇتقاردى دەگەندى ەستىگەندە...
وقيعانى وسى «توي جىرىنىڭ» ءسوزىن جازعان ۇلىقپان سىدىقوۆ بىلاي اڭگىمەلەيدى: «دوسىم سۇلەەۆ («دوس-مۇقاساندى» قۇرۋشىلاردىڭ ءبىرى) الپىسقا تولعاندا انسامبل مۇشەلەرى رەستوراندا باس قوسىپ وتىر ەدىك. دوسىم سۇلەەۆ, مەيىربەك مولدابەكوۆ, ۇلىقپان سىدىقوۆ بار. شاعىن داستارقاندا وتىرعاندا زور دەنەلى, ۇلكەن ورىس جىگىتى رۇقسات سۇراپ كىرىپ كەلدى. الگى ورىس ماسكەۋدەن كەلىپتى. الماتىدا ءجۇرىپ «دوس-مۇقاساننىڭ» جىگىتتەرى باس قوسىپ جاتقانىن ەستىپ, تاۋىپ العان بەتى ەكەن. سول ورىس جىگىتى: «مەن وفيتسەر رەتىندە ورىس-چەشەن سوعىسىنا قاتىسقان اداممىن. سوعىسىپ ءجۇرىپ قاسىمداعى جولداسىم ەكەۋىمىز تۇتقىنعا ءتۇسىپ قالدىق. جانىمداعى جىگىت: «مەن قازاقستاندا پەتروپاۆلدا تۋىپ-وسكەنمىن», دەيتىن. بىراق مەن ول اڭگىمەسىنە ءمان بەرمەگەنمىن. تۇتقىنداعى ەكەۋىمىزگە قاراتا چەشەندەردىڭ كومانديرى ءوز تىلدەرىندە ايتسا دا ءبىز ءتۇسىنىپ جاتىرمىز: «مىنا ەكەۋىنە وق شىعىنداماي-اق باستارىن كەسىپ لاقتىرىپ جىبەرىڭدەر», دەپ بۇيىردى. چەشەن باسشىسى سولاي بۇيىرىپ, بۇرىلىپ كەتە بارعاندا قاسىمداعى جىگىت شىر ەتە قالدى: «مەن قازاقستاننانمىن», دەپ. ول كەزدە قاتارداعى ەكى چەشەن پىشاقتارىن جالاڭداتىپ بىزگە تاقالا بەرگەن. تاعى دا قاتتىراق ايقايلاپ ەدى, الگى چەشەننىڭ كومانديرى بۇرىلىپ كەلىپ: «قازاقستاننان ەكەنىڭدى قالاي دالەلدەيسىڭ؟», دەدى. سول كەزدە بايلاۋداعى سەرىگىم قازاق تىلىندە «توي جىرىن» اڭىراتتى دا جىبەردى. ءبىرىنشى شۋماعىن قايىرا بەرگەندە, سول جەردە تۇرعان چەشەندەردىڭ بارلىعى ءاندى قوسىلا شىرقاي جونەلدى. سوندا كوماندير تۇرىپ: «انا ءان ايتقان قازاقستاندىق ورىستى بوسات» دەپ بۇيىردى. ونى ەستىگەن سەرىگىم: «ونى ولتىرەتىن بولساڭدار, مەنى دە قوسا ولتىرە سالىڭدار», دەدى. «ولاي بولسا ەكەۋىڭ دە بوساتىڭدار. بىراق ەكەۋىڭ بۇدان بىلاي چەشەندەرگە قارسى قارۋ كوتەرمەيسىڭدەر, وق اتپايسىڭدار» دەپ ۋادەمىزدى الىپ مەنى دە بوساتتى. جەيتىن تاماق, قالتامىزعا اقشا سالىپ بەردى دە: «بۇل جەردەن تايىپ تۇرىڭدار. بۇدان بىلاي بىزگە جولاماڭدار», دەدى. وسىلايشا وسى ءان ارقاسىندا ءبىز ءبىر اجالدان امان قالدىق, سىزدەرگە العىس ايتىپ, سونى جەتكىزگەلى كەلدىم», دەگەن.
«ماحابباتتىڭ قۇدىرەت كۇشىنەن» تۋعان ءاننىڭ اسەرى وسىنداي بولسا كەرەك. 70-جىلدارى اقش-تا وتكەن حالىقارالىق جاستار فەستيۆالىندە امەريكالىقتاردى تۇرەگەپ تۇرىپ قول سوقتىرعان حالىق ءانى «نازقوڭىر» مەن «بي-بي-سي» راديوسىنىڭ التىن قورىندا ساقتالعان «توي جىرى» قازاق ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى دەۋگە حاقىلىمىز.
1970 جىلدىڭ 10 قازانىندا «دوسمۇقاساندىق» مۇرات قۇسايىنوۆ ۇيلەنەتىن بولادى. انسامبل مۇشەلەرى ءبىراۋىزدان ء«ان شىعارايىق» دەيدى. سودان ارقايسىسىنىڭ ساباقتان قولى تيمەي كەتەدى دە, توي بولاتىن كۇنى ساعات 13:00-دە دوسىم سۇلەەۆ پەن ۇلىقپان سىدىقوۆ جاتاقحانادا كەزدەسىپ, نە قىلامىز دەپ باستارىن قاسىپ از وتىرادى. امالى قۇرىعان اقىن ۇلىقپان سول جەردە اياق استىنان ولەڭىن جازىپ, دوسىمعا بەرەدى. گيتاراسىن الا سالىپ ول دا ىڭىلداپ وتىرىپ, ءانىن شىعارادى. وسىلايشا جارتى ساعاتتىڭ ىشىندە دۇنيەگە «توي جىرى» كەلەدى. سول كۇنى «روماشكا» كافەسىندە كەشكى ساعات 5-تە توي باستالىپ, انسامبل جىگىتتەرىنە ءسوز بەرگەندە, مۇرات پەن ءسابيرانىڭ ۇيلەنۋ تويىنا ارنالعان ءاندى العاش رەت مەيىربەك مولدابەكوۆ شىرقاپ شىعادى. سودان باستاپ ءبىر جىلدىڭ ىشىندە بۇل ءان قازىرگى تىلمەن ايتقاندا حيت بولادى.
شارتاراپقا تاراعان شاتتىق ءانى و باستا شاشۋ رەتىندە شىققانىن كىم بىلگەن؟! «ماحابباتتىڭ قۇدىرەت كۇشى» دەگەن وسى!