سول سۋرەت كوز الدىمنان كەتپەيدى. تورى بيەنىڭ كەر ق ۇلىنى. قاراشوقىدان وتە بەرسەم, جالتاڭنىڭ ەڭىسىندە جاڭا تۋعان جاس ق ۇلىن جاپادان-جالعىز توبىلعى ەمىپ تۇر. ءساۋىردىڭ جاڭبىرى تىسىر-تىسىر ەتەدى. توبىلعى, قاراعان گۇلدەپ كەتكەن كەز. ۇستىنەن تۇسپەسەم, ءولدى عوي انا ق ۇلىن. كيىكتىڭ قۇرالايىنداي كەر ق ۇلىن, كوزى ءمولت-ءمولت ەتكەن, اياق-بۇتى سيدىيعان, پاناسىز جەتىم ق ۇلىن. قۋلىق ق ۇلىنداعان (تۇمسا دەپ تە ايتادى, تۇڭعىش تولدەگەن) ەنەسىنەن كوز جازىپ قالعان, جىلقىشىعا كەزىگىپ, جارىعى وشپەدى ايتەۋىر.
سوعىستى كورگەندەردىڭ, بالالىعى سوعىسپەن تۇسپا-تۇس كەلگەندەردىڭ بارلىعىنىڭ ءومىرى وسى كەر ق ۇلىنداي پاناسىز بولعان دەپ ويلايمىن. بۇگىن بولماسا, ەرتەڭ ءىلىپ تۇسەتىن قاڭعىعان وقتىڭ استىنداعى قورعانسىز تاعدىرلار. سىرباي ماۋلەنوۆتىڭ, قۋاندىق شاڭعىتباەۆتىڭ, ساعي جيەنباەۆتىڭ جىرلارىنان انىق كورىنەدى. ەنەسى نەمەسە ەنەسىنەن كوز جازىپ قالعان جەتىم ق ۇلىن – اياۋلى بەينە. كەز كەلگەن كيىك بوتەن قۇرالايدى ەمىزىپ كەتە بەرەدى. جىلقىدا جوق ول قاسيەت. ق ۇلىنى ولگەن ساقا بيەلەر قۋلىقتىڭ ق ۇلىنىن تارتىپ اكەتەدى دەيتىن ۇلكەندەر. كەرىسىنشە قازاق انالارى ءبىر-ءبىرىنىڭ بالاسىن ەمىزە بەرگەن. جىلقىنىڭ مىنەزىن, كيىكتىڭ قاسيەتىن بويىنا سىڭىرگەن ءبىزدىڭ حالىق. بالكىم سوندىعىنان شىعار, جوعارىداعى ءۇش اقىننىڭ دا ق ۇلىن تاقىرىبىندا ولەڭدەرى بار. جانە قايتالاپ وقيتىن كلاسسيكالىق شىعارما ۇشەۋى دە. مۇنداي شىعارمالاردى ءتۇيسىنىپ وقىعان ادام قاستىققا, جاۋىزدىققا, ز ۇلىمدىققا استە بارمايدى دەپ ويلايمىز, ارينە. كورمەسە دە كورگەندەي بولادى ول قاسىرەتتەردى.
جەر بەتىندە ونسىز دا ز ۇلىمدىق كوپ ەمەس پە؟ قاڭعىعان وق كوپ. ونى سوعىس كورگەندەر اناعۇرلىم ارتىعىراق سەزىنەدى. سىرباي ءتىپتى قازاق دالاسىنىڭ ءالى دۇنيەگە كەلىپ ۇلگەرمەگەن, ىشتە تۋعالى جاتقان ق ۇلىنىن رەسەيگە, ۆولحوۆتىڭ باتپاعىنا اپارادى. سول فۋگاس بومباسىنىڭ استىندا جارىققا كەلگەلى جاتقان سىربايدىڭ ق ۇلىن جۇرەگى اتقاقتاپ ز ۇلىمدىققا قارسى جورىققا شىعادى. سوناۋ ورىس دالاسىندا سوعىستا جۇرسە دە سىرباي ارينە قازاقى ق ۇلىندى ەلەستەتىپ جازادى ولەڭدى. «شارشاعان جول باتىپ, ۆولحوۆتىڭ باتپاعىندا, جاتىر بيە تولعاتىپ, زەڭبىرەكتىڭ ارت جاعىندا». اقىن وسىلاي جاي عانا ايتا سالعان جانە سول جاي عانا ايتا سالعانى ولمەستىڭ جىرى بولىپ تۇسكەن. «فۋگاس بومباسى – جەردى ورتەگەن قيىن كۇندە. تىرشىلىك جولداسى – بۇلكىلدەيدى بيەنىڭ بۇيىرىندە». بوشالاپ كەلگەن بيە جاۋعان وقتىڭ استىنان باسقا جەر تاپپاعانداي اقىن سوعىسىپ جاتقان ورمانعا كەلگەنىن كورمەيسىز بە؟ جەرگە ءتۇسىپ, تانگە قادالعان زەڭبىرەكتىڭ جارىقشاعىنان سول بومبانىڭ استىندا تولعاتقان بيەنى كورۋ – الدەقايدا اۋىر اقىن جۇرەگىنە. اقىن سونى ايتقىسى كەلەدى. سوعىس ءبىر قيناسا, ءومىر ەكى قينايدى: «جالىن تاراپ, كوزىنە ءۇنسىز قاراپ, سولدات ونىڭ سيپايدى قۇرساعىنان», دەيدى. «...ال وتتىڭ ورتاسىندا – شىركىن, ءومىر, ق ۇلىن بوپ كىسىنەيدى». بارلىق قاسىرەت پەن شاتتىق وسى ءتورت شۋماق ولەڭدە تۇر. «ولتىرمەك بولدى ۇلىمدى, دۇنيەگە ءالى كەلمەگەن», دەپ تە جىرلاعان سىرباي اقىن. ادامدى ءولتىرۋ – جالعىز ونى ءولتىرۋ ەمەس...
ال قۋاندىق شاڭعىتباەۆ پەن ساعي جيەنباەۆتىڭ ق ۇلىنى بەيبىت كۇنى تۋسا دا, وت پەن وقتان جازىم بولعانى جۇرەككە شانشۋداي قادالادى. اقىن ءتىلى شانشۋداي قاداپ قويادى. جاناشىرلىق سەزىمى ويانادى. قۋاندىقتىڭ «قىرمىزىدان ماي بۇرقىراپ تۇرعان كەزدە تۋعان ءمارمار تۇياق, مەرۋەرت كەكىل, قان كۇرەڭ ق ۇلىنى», بەيقام, ەركە ق ۇلىنى تۋرالى وقىپ باستاعاندا ادام شىنىمەن-اق «توبەلىنەن ءسۇيىپ العىسى كەلەدى». اقىن جىردىڭ العاشقى شۋماقتارىندا قۇلدىرىڭداعان ق ۇلىن دۇنيەگە قايران قالدىرىپ, تاڭداي قاقتىرىپ قويادى.
«كەرىلگەندە كەلتە جالىن سىلكەتىن,
قۇيىن وتسە قۇتى قالماي ۇركەتىن.
اڭقاۋ ەدى, ەمشەك ىزدەپ تابا الماي
ەنەسىنىڭ ءتوسىن تۇگەل تۇرتەتىن» وسىنشاما بەيقام, اڭقاۋ ق ۇلىننىڭ ەنەسىنە جاي ءتۇسىپ ولەدى دە, جەتىم قالادى. ءارى قارايعى ءومىرى تەك ءبىر قۇدايدىڭ قولىندا. سوعىسقا بارماسا دا, بالالىعى مەن جاستىعىن سوعىس توپالاڭى جالماپ قويعان اقىننىڭ جازعانى قىلاڭ بەرەدى مۇنى. ەنەسىنە جاي ءتۇسىپ ولگەن ق ۇلىندى سۋرەتتەي كەلە سوڭىندا اقىن:
«قاراشى انە: اسپاندا –
نۇر, جەردە – گۇل,
بولماعانداي تۇك تە
سۇمدىق سۇراپىل»,
دەپ اياقتايدى.
ساعيدىڭ ق ۇلىنى دا وسىعان ۇقساس. ەكى اقىن ءبىر ۋاقىتتىڭ پەرزەنتى بولعاندىقتان, جىرلارى دا سوعىس كەزىن ەسكە سالادى. ساعي بىراق, وقيعانى باسىنان دا, ورتاسىنان دا ەمەس, سوڭىنان باستاپ تارقاتادى.
«تابيعاتتىڭ وسىنداي
ءبىر قاستىعىن
كورمەيىن دەپ بۇلت استىنا
قاشتى كۇن.
جاڭا عانا ەنەسىنە جاي ءتۇسىپ,
جاپان دۇزدە قالا بەردى جاس ق ۇلىن».
وسى جەردە كۇندى باس ارىپپەن جازۋ كەرەك. بۇل دا پوەزيانىڭ جازىلماعان زاڭى. ءبىر جاعىنان كۇن – جالقى ەسىم. ەشتەڭەنى ەسىنە ساقتامايتىن, تاڭعالمايتىن سول جارىقتىعىڭىزدىڭ ءوزى وسى قاسىرەتكە توزبەگەن سوڭ نە دەۋگە بولادى؟ كۇن تۇگىلى جەر دە سويتەدى:
«نوسەر جاڭبىر قۇيىلعانداي
شۇمەكتەن,
وسى ماڭدا ورشەلەنە ۇدەتكەن...
ق ۇلىنشاقتى تەربەگەندەي
شايقالتىپ,
قارا جەردىڭ كەۋدەسى ءبىر ءدىر ەتكەن».
جەر دە سويتەدى دەپ ويلايمىز, انىعىندا بۇل – ق ۇلىننىڭ ءوز جۇرەگى. تۋرا ماعىناسىندا دا, اۋىسپالى ماعىناسىندا دا ويناپ تۇر ءسوز. دۇنيەنىڭ دە, ۋاقىتتىڭ دا جۇرەگى بولۋى مۇمكىن ءدىر ەتكەن. ەڭ باستىسى وسىنداي سۇمدىققا ءسىزدىڭ جۇرەگىڭىز ءدىر ەتپەسە, ماسقارا – سوندا. بىراق ولەڭ – وقىعان جاننىڭ اياۋشىلىق سەزىمىن تۋدىرماي قويمايدى. ارينە, اناسى ولگەننەن قۇداي ساقتاسىن, ول تۇرماق, باسقا بالالار ويناپ جاتقاندا, سولاردى كورە تۇرا قالىپ قويعان بالا قانداي كۇيدە بولۋشى ەدى؟ اقىن سونى كەلتىرەدى. «باسقا جىلقى قىرعا بەتتەپ بارادى. بۇل سولاردى ۇزاتىپ تۇر كوزبەنەن». وسىدان بىلاي ولگەن اناسى مەن ۇزاپ بارا جاتقان جىلقى اراسىندا شارقۇرعان ق ۇلىن بەينەسى كوز الدىڭنان كەتپەي قويادى.
«جاڭبىرمەنەن ءدۇر سىلكىنىپ
شىقتى كوك,
كوك شالعىننىڭ بەتىن
سامال ءسۇرتتى كەپ.
وياتقانداي س ۇلىق جاتقان ەنەسىن,
تۇردى ق ۇلىن
تۇمسىعىمەن تۇرتكىلەپ...».
بۇدان ارىگە جۇرەك داۋالامايدى.