ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا: «قازاق ءتىلى بۇگىندە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ينتەرنەتتىڭ تىلىنە اينالدى. قازاق تىلىندە ءبىلىم الاتىنداردىڭ سانى جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلەدى. ەلىمىز بويىنشا مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتاتىن 57 ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ولاردان مىڭداعان ازاماتتار قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ شىقتى, ءالى دە ءۇيرەنۋدە» دەدى. شىنىندا, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى بارلىق ازاماتتارعا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرەمىن دەۋشىلەرگە قولايلى جاعداي جاسالۋدا. سوندىقتان بولار, قوعامدا قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن ىنتا, ىقىلاس كۇن ساناپ ارتۋدا. ولارعا قاجەت قازاق ءتىلىن وقىتۋعا ارنالعان ادىستەمەلەر, وقۋلىقتار, مۋلتيمەديالىق وقۋ قۇرالدارى جارىققا شىعۋدا.
مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتاتىن ورتالىقتىڭ ءبىرى – استانا قالاسى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنا قاراستى «رۋحانيات» ورتالىعى. ورتالىقتىڭ نەگىزگى مىندەتى, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرىن قازاق تىلىنە ۇيرەتۋ; قازاق تىلىنە باۋلۋعا ارنالعان عىلىمي-ادىستەمەلىك كونفەرەنتسيالار, سەمينارلار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزۋ; ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ ءۇش دەڭگەيلىك باعدارلاماسىنا ساي نەگىزگى وقۋلىقتار مەن مۇعالىمدەرگە ارنالعان ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتار, گرامماتيكالىق انىقتاعىش پەن سوزدىكتەر, وقۋ قۇرالدارىن شىعارۋ.
ورتالىقتان مەملەكەتتىك جانە بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى قازاق جانە اعىلشىن تىلدەرىن مەڭگەرۋگە تالپىنۋدا. اتاپ ايتساق, ولاردىڭ قاتارىندا پرەزيدەنت ءىس باسقارماسىنا قاراستى مەكەمەلەر, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وكىلدەرى, استانا قالاسى اكىمدىگى, تاعى باسقا قىزمەتكەرلەر بار.
قازىرگى ءتىل ۇيرەتۋ ادىستەمەسىنىڭ كوپشىلىگى ءتىلدى سويلەۋگە ەمەس, جەكە سوزدەردى نەمەسە تىركەستەردى جاتتاتۋعا نەگىزدەلگەن. ءورىستىلدى مەكتەپتەردەگى, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى «قازاق ءتىلى» وقۋلىقتارىن شولىپ شىقساڭىز, سوعان كوزىڭىز ابدەن جەتەدى. ءتىلدى ءبىر-بىرىمەن بايلانىسسىز جەكە سوزدەردى جاتتاۋ ءۇشىن ۇيرەنبەيدى, ءتىلدى سويلەسۋ ءۇشىن ۇيرەنەدى. سوندىقتان, ءبىز قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ ادىستەمەسىن الدەبىر مونولوگتىق دەڭگەيدەن كۇندەلىكتى ومىردە قولدانا الاتىن قاجەتتى ديالوگتىق دەڭگەيگە جەتكىزگەنىمىز ءجون.
ءتىل ۇيرەتۋدەگى باستى ماسەلە – ادىستەمەدە, مۇعالىمنىڭ بىلىكتىلىگىنە نەمەسە وقۋلىقتىڭ ساپاسىنا عانا تاۋەلدى ەمەس, ماسەلەنىڭ ۇلكەنى – ءتىل ۇيرەنۋشىنىڭ ءوزىن قامشىلاۋىندا, نامىسقا تىرىسۋىندا, ءسويتىپ, ىقىلاسىن وياتىپ, كوكىرەك كوزىن اشۋىندا. ورتالىعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى ءوز سالالارى بويىنشا ازىرلەۋدە. ولارعا قاجەت «سالالىق قازاق ءتىلى» وقۋ قۇرالى جارىققا شىقتى. ال «باستاۋ» وقۋ قۇرالى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە ەندى بەت بۇرعاندارعا ارنالعان. بۇل وقۋ قۇرالىنىڭ وزگە وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالداردان ەرەكشەلىگى – ونىڭ مازمۇنى مەن قۇرىلىمىنىڭ ءتىل ۇيرەنۋشىنى سويلەۋ ارەكەتىنە باعىتتاۋمەن ساباقتاسىپ كەلەدى. ەڭبەكتە الدىمەن جاڭا سوزدەر ۇسىنىلىپ, كەيىن ولار ءسوز تىركەستەرى مەن سويلەمدەرگە, اۋدارما مەن سۇحباتتارعا ۇلاسادى. ءسويتىپ, ءتىل ۇيرەنۋشىنىڭ تىلدىك قاتىسىمعا شىعۋىنا ورايلى مۇمكىندىك تۋعىزادى. قاراپايىمنان كۇردەلىگە قاراي نەگىزدەلگەن مۇنداي ادىستەمە ءتىل ۇيرەنۋگە ءتيىمدى دەپ بىلەمىز.
قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋگە ارنالعان مۋلتيمەديالىق قۇرالدىڭ ءبىرى – «25 كادر». وندا ءاربىر تاقىرىپ بويىنشا الدىمەن بىرنەشە سوزدەردىڭ, سودان كەيىن وسى سوزدەردەن تۇراتىن ءسوز تىركەستەرى, ءارى قاراي سويلەمدەر بلوگى بەرىلگەن. بۇل ءادىستىڭ ءتىل ۇيرەتۋ سالاسىنداعى باسقا ءادىس-تاسىلدەردەن ايىرماشىلىعى – ول ادامنىڭ تۇيسىگىن اكتيۆتەندىرۋگە باعىتتالعان.
قازىرگى كەزدە قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە كەدەرگىنىڭ ءبىرى – قىزمەتكەرلەردىڭ ساباق ۋاقىتىندا تولىق قۇرامدا قاتىسا الماۋى. سەبەبى, تىڭداۋشىلار جۇمىستى الدىڭعى كەزەككە قويىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ساباعىنا قاتىسۋدى ەكىنشى كەزەككە ىسىرۋى ءتىلدى مەڭگەرۋدە ءبىرشاما قيىندىقتار اكەلۋدە. سوندىقتان, مەكەمە باسشىلارى وسىعان جەتە نازار اۋدارسا دۇرىس بولار ەدى.
ولجاس سۇلەيمەنوۆ,
«رۋحانيات» ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى.
استانا.