ايدىنعا اقساقا جىبەرىلدى

شىنى ىدىستاعى سۋدا تارى­داي ۋىلدىرىقتار بۇرق-سارق قايناپ جاتقان ءتارىزدى. ابدەن جەتىلگەندەرى جارىلىپ, دەرناسىلى كەڭدەۋ ىدىسقا ءبولىنىپ شىعادى. وزدەرىنەن كوزدەرى ۇلكەن دەر­ناسىلدەر بەلگىلى ۋاقىتتان سوڭ ءسۇزىپ الىنىپ, كولدەرگە جونەل­­تىلەدى. وكىنىشتىسى, كولگە جى­بەرىلگەن دەرناسىلدەردىڭ 3 پا­يىزى عانا تولىق جەتىلەدى ەكەن. «بالىق – سۋدىڭ قۇرتى» دەمەكشى, بالىق بىتكەن تابيعي جولمەن كوبەيمەي مە دەيسىز عوي. ءدال قا­زىرگى تاڭدا ەرتىستەگى بالىقتىڭ وزدى­گىنەن كوبەيۋىنە سۋ ەلەكتر ستانسالارى كوپ كەدەرگى كەلتىرەدى. اسىرەسە كوكتەمدە اعىسقا قارسى ءجۇزىپ, جال­پاق بەتكەيلەردەگى قايراڭدارعا ۋىل­دىرىق شاشاتىن بالىقتار جاسان­دى بوگەندەردەن وتە المايدى. سۋ­قويمالارداعى سۋ دەڭگەيىنىڭ وزگە­رۋىنە قاراي, سۋ تەمپەراتۋراسى دا قۇبىلمالى. ەكىنشىدەن, وڭىردە وزەگى تالمايتىن بالىقشىلار دا از ەمەس. ءبىرى رۇقساتپەن اۋلاسا, ەندى ءبىرى جاسىرىن اۋ قۇرادى. سوندىقتان دا بالىقتاندىرۋ جۇمىستارى مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنعان. جىل سايىن زايسان, ەرتىس باسسەينىنە 30 ملن شاباق جىبەرىلىپ وتىرادى.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەرتىس باسسەينى كولەمى جاعىنان بالىق شارۋاشىلىعىن جۇرگىزەتىن سۋ ايدىنى رەتىندە ەلىمىزدە ءۇشىنشى ورىندا. دەمەك مۇنداعى بالىق اۋلاۋ كاسىبى – ءوڭىردىڭ ازىق-ت ۇلىك كەشەنىنىڭ اجىراماس بولىگى دەۋگە بولادى.

– بالىق شارۋاشىلىعىن دامى­تۋدىڭ 2021-2030 جىلدار­عا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما­سىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بۇق­تىرما سۋقويماسىنداعى تاۋارلى بالىق وسىرۋگە ارنالعان ءۇش ۋچاسكەنى 20 جىلعا جالعا بەرۋ جونىندە كونكۋرستار وتكىزىلدى. ءارى قاراي تور ىشىندە تاۋارلى بالىق وسىرۋشىلەرگە وسىنداي ءتورت ۋچاسكەنى بەكىتىپ بەرۋ قاراستىرىلعان, – دەيدى زايسان-ەرتىس وبلىسارالىق باسسەيندىك بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسيا­سى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تالعات راحىمجانوۆ.

سونىمەن قاتار وسكە­مەن سۋقوي­­ماسىندا «شىعىسۋنيۆەر­سال» جا­نە «گراندفيش» سىندى ەكى كا­سىپ­ورىن فورەل بالىعىن تور شار­باقتاردا ءوسىرىپ جاتىر. بىلتىر وبلىس اۋماعىندا وسىرىلگەن تاۋارلى بالىقتىڭ كولەمى 480 توننانى قۇراسا, بيىل بۇل كورسەتكىشتى 1 297 تونناعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان.

تاۋارلى بالىق وسىرۋمەن قا­تار «شىعىسۋنيۆەرسال» كاسىپ­ورنى ينكۋ­باتسيالىق تسەحتاردا اقساقا تۇقىمدى بالىقتاردىڭ دەرناسىلدەرىن ءوسىرىپ جاتىر. ولار جاساندى جولمەن سۋقويمالار­دى بالىقتاندىرىپ, تۇتى­نۋشى­لاردى بالىقپەن قامتاما­سىز ەتۋدى كوزدەگەن.

– ينسپەكتسيا «شىعىسۋنيۆەر­سال» كاسىپورنىنىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا ءوسىرىپ جات­قان ريپۋس بالىعىنىڭ ۋىلدى­رىق­تارىن ينكۋباتسيالىق اپپارات­تارعا قويىپ, ودان دەرناسىل الۋعا دەيىن­گى كە­زەڭىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاي­دى. بۇ­گىن ۋىلدىرىقتى جارىپ شىق­قان دەرناسىلدەردى بۇقتىرما سۋ­قوي­ماسىنىڭ ۆا­سيلەۆ وتكەلىنىڭ تۇسى­نا جىبەر­دىك. بۇدان بولەك اقساقا با­لىقتارىنىڭ 17 ملن دەرناسىلىن ءشۇلبى سۋقويماسىنا جىبەرگەنبىز. بۇقتىرما سۋقويماسىنا بيىل 13 ملن دەرناسىل جىبەرەمىز, – دەيدى ت.راحىم­جانوۆ.

ال «شىعىسۋنيۆەرسال» جشس-نىڭ ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ اسانوۆ مەملەكەتتىڭ بالىق شا­رۋا­شىلىعىن دامىتۋعا نازار اۋدارىپ وتىرعانىنا قۋانىشتى.

– بيىل ءبىز ينكۋباتسيالىق تسەحتا اقساقا بالىعىنىڭ دەرناسىلىن وسىرە باستادىق. بۇل بالىق ءتۇرى­نىڭ ينكۋباتسيالىق كەزەڭى وتە ۇزاق. شامامەن بەس اي. قاراشادا ۇرىقتاندىرىلعان ۋىلدىرىقتان تابيعي جاعدايدا ءساۋىردىڭ ورتاسىنا قاراي دەرناسىل جارىپ شىعادى, – دەيدى بالىق ءوسىرۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن ۆ.اسانوۆ.

كورگەنىمىزدەي, ينكۋباتسيالىق تسەحتاعى سۋدىڭ اعىسى, تەمپەراتۋراسى تابيعي جاعدايعا ۇقساس. ۋىلدىرىق تا تابيعاتتاعىداي ۋا­قىتىندا جارىلادى. ءتورت جىل بۇرىن بالىقتىڭ العاشقى ميل­ليون دەرناسىلىن وسىرگەن بۇل كاسىپورىن جىل باسىنان بەرى ونىڭ سانىن 60 ملن-عا جەتكىزگەن. ولار كۇز ايلارىندا اقساقا بالىقتارىن اۋلاپ, ودان ۋىلدىرىق سىعىپ, جاساندى جولمەن ۋىلدىرىقتى جەتىلدىرەدى.

– ۋىلدىرىقتى ينكۋباتورعا سال­عان سوڭ بەس اي باسى-قاسىندا جۇرەمىز. بۇل وتە قىزىقتى جۇ­مىس. ۋىلدىرىق ەرتە جارىلماۋى ءۇشىن سۋعا مۇز سالىپ, سۋىتىپ وتىرامىز. وزەن-كول­دەردىڭ مۇزى تولىق ەري سالىسىمەن دەرناسىلدەردى, كولگە جىبەرەمىز, – دەيدى اڭگىمەسىندە ۆ.اسانوۆ.

ۋىلدىرىقتان جاڭا شىققان قۇرت­تاي بالىقتاردى كولگە جى­بەرۋ­دىڭ ءوزى قىزىق ەكەن. تسەحتاعى ىدىستان شەلەككە ءسۇزىپ الىپ, جۇك كولىگىندەگى ۇلكەن بوشكەگە قۇيادى. جاي بوشكە ەمەس, اۋا اينالىمى بار ارنايى بوشكە. جارىققا جاڭا شىققان دەرنا­سىلدەردى بىردەن كولگە جىبەرە سالۋ­عا دا بولمايدى. كول سۋى مەن دەرناسىلدەر تۇرعان سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى بىردەي بولۋى قاجەت. تەمپەراتۋرادا ايىرماشىلىق بولسا, ۇساق دەرناسىل ءولىپ قالۋى مۇم­كىن. سول ءۇشىن كول جاعاسىنا جەتە سالا ۆ.اسانوۆ ارنايى قۇ­رىل­عىمەن كولدىڭ تەمپەراتۋراسىن تەكسەردى. سودان كەيىن عانا كوز­گە كورىنەر-كورىنبەس دەر­­نا­سىل­­د­ەر­دى ايدىنعا تۇتىك ارقىلى توكتى.

– سۋقويماعا جىبەرىلگەن 30 ملن دەرناسىلدىڭ توقسان مىڭعا جۋى­عى ۋىلدىرىق شاشاتىن جاس­قا جەتە­دى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. ارينە, ميل­ليونداعان دەرناسىلدىڭ ىشىندە توقسان مىڭ دەگەنىمىز, سىرت كوزگە تىم از كورىنۋى مۇمكىن. دەسە دە, ەرتىس باسسەينىندەگى بالىقتاردىڭ كوبەيۋىنە از دا بولسا, سەپتىگىن تيگىزەدى, – دەي­دى بالىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنا قاراستى «التاي» بولىمشەسىنىڭ باستىعى باۋىرجان اۋباكىروۆ.

ايتا كەتەرلىگى, شىعىس قا­زاق­ستاندا بالىق ءوسىرۋدى قولعا العان كاسىپكەرلەردىڭ شارۋالارى شالقىپ وتىر. ەڭ باستىسى, ءوڭىر كاسىپتىڭ بۇل سالاسى ءۇشىن وتە قولايلى. ونىڭ ۇستىنە, بالىق ونىمىنە دەگەن سۇرانىس ەلىمىزدە كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى