«قاسىرەتتى قاڭتار»: تەرگەۋ مالىمەتتەرى جاريالاندى

قازىرگى تاڭدا قاڭتار وقي­عا­لارىن ارنايى پروكۋرورلاردىڭ باس­شىلىعى قۇرعان ۆەدومستۆوارالىق جەدەل-تەرگەۋ توپتارى تەرگەپ جاتىر. بۇل جونىندە پرەزيدەنتتىڭ ءوزى ار­نايى تاپسىرما بەرگەن بولا­تىن. بۇگىندە اتالعان توپتاردىڭ وندى­رىسىندە 262 قىلمىستىق ءىس قارالىپ جاتسا, ونىڭ 44-ءى تەرروريزم, 47-ءسى جاپپاي تارتىپسىزدىك بويىنشا تەرگەلۋدە.

ە.قيلىمجانوۆتىڭ مالىم­دە­ۋ­ىنشە, جاپپاي تارتىپسىزدىكتەردى ۇيىمداستىرىپ, قاتىسقانى ءۇشىن كۇدىكتى دەپ تانىلعان 547 ادامنىڭ قازىر 269-ى قاماۋعا الىنعان. ال ەل كولەمىندە تەرگەلىپ جاتقان 3 702 قىلمىستىق ءىستىڭ باسىم بولىگى ۇر­لىق, توناۋ جانە قارۋ-جاراق ۇر­لى­عىنا قاتىستى بولىپ وتىر.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار بولماعان كەزدە جازانى جەڭىلدەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا پروكۋرورلار باس بوستاندىعىنان ايىرۋمەن بايلانىستى ەمەس جازالاردى تاعايىنداۋدا. بۇگىنگى كۇنى كىناسىن مويىنداپ, زالالدى وتەگەن 135 ازاماتتىڭ باس بوستان­دىعى شەكتەلىپ, قوعامدىق جۇمىس­تارعا تارتىلدى», دەيدى ە.قيلىم­جانوۆ. سونداي-اق قارۋ ۇرلاۋ جانە ساقتاۋعا بايلانىستى اۋىر قىلمىس جاساپ, زالالدى وتەمەگەن 17 سوتتالۋشى باس بوستاندىعىنان ايىرۋدىڭ ناقتى مەرزىمىن ارقالاعان.

رەسمي مالىمدەمەسىندە باس پرو­كۋراتۋرا وكىلى ەگەر ازاماتتار زاڭسىز ساقتالعان قارۋدى, وق-دارى­لەردى جانە جارىلعىش زاتتاردى ءوز ەركىمەن تاپسىرسا, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلاتىنىن دا ەسكەرتىپ ءوتتى. الايدا مۇنداي ازاماتتاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىندە قىلمىس قۇرامى بولماۋى كەرەك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى انىقتاعان جاعدايلار ەرىكتى تۇردە تاپسىرىلعان بولىپ سانالمايدى.

قاڭتار قىرعىنى كەزىندە الما­تى قالاسىندا, الماتى, جامبىل جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا قو­عامدىق ءتارتىپتى ساقتاپ, قىز­مەتتىك بورىشىن ورىنداۋ كەزىندە 19 قىزمەتتەگى جانە بولاشاق وفي­تسەرلەردىڭ ەرلىكپەن قازا بولعانى بارشاعا بەلگىلى. سولاردىڭ ءبىرى – ال­ماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ عيما­راتىن كۇزەتۋگە قاتىسقان پودپول­كوۆنيك س.قايىروۆ. قۇقىق قورعاۋ­شىنىڭ ءولىمى قاڭتار وقيعاسى كەزىندە اسقان قاتىگەزدىگىمەن ەستە قال­عان ەدى. پودپولكوۆنيكتىڭ دەنەسى عيما­راتتىڭ توبەسىنەن تابىلعان. تەرگەۋ كەزىندە قىلمىسكەرلەردىڭ ونى زورلىق-زومبىلىقپەن ولتىرگەن­نەن كەيىن ىزدەرىن جاسىرۋ ءۇشىن دەنەسىن ورتەپ جىبەرگەنى انىقتال­عان. قىرىققا دا تولماعان وفيتسەر­دىڭ ارتىندا قارا جامىلعان وتباسى مەن كامەلەتكە تولماعان ەكى بالاسى قالدى.

«قىلمىسكەرلەر المالى اۋدان­دىق پوليتسيا باسقارماسى مەن «كوك توبە» تەلەمۇناراسىن باسىپ الماق بولعان كەزدە سترا­تەگيالىق وبەكتىلەردى قورعاعان قىز­مەتكەرلەر – قامبەتوۆ, اسىل­حانوۆ جانە الماسوۆ وقتان قازا تاپتى. ال تالدىقورعان قالاسى الاڭ­ىندا قوعامدىق ءتارتىپتى قامتا­ماسىز ەتىپ تۇرعان ۇلتتىق ۇلان­نىڭ 5514 اسكەري ءبولىمىنىڭ اسكەري قىزمەتشىسى امانوۆقا 10 قىل­مىسكەر شابۋىل جاساعان. قاتى­گەزدىكپەن جاسالعان اۋىر سوققىنىڭ سالدارىنان 18 جاستاعى قارۋسىز جاۋىنگەر جەدەل جاردەم اۆتوكولىگىندە ەسىن جيماستان قازا بولدى», دەدى ە.قيلىمجانوۆ. ول سونداي-اق «قا­سىرەتتى قاڭتاردا» قازا بولعان­داردىڭ بارلىق فاكتىلەرى بويىن­شا تەر­گەۋ مۇقيات جۇرگىزىلىپ جاتقا­نىن, تەر­گەۋ ناتيجەلەرى ناقتى انىق­تال­عاننان كەيىن جاريالاناتىنىن ايتتى.

سونىمەن قاتار ارنايى پروكۋرورلار كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ جەكەلەگەن باسشىلارىنا قاتىستى تەرگەۋدى جالعاستىرۋدا. بۇگىندە قاڭتار وقيعالارى كەزىندە قىزمەتتىك بورىشتارىن ورىنداماعان پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ەكى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى دەپارتامەنتىنىڭ ءۇش باسشىسى كۇدىكتى رەتىندە ۇستالعان. جالپى, قىزمەت بابىنداعى ارەكەتسىزدىك بويىنشا 9 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان.

باس پروكۋراتۋرا وكىلىنىڭ مالىم­دەۋىنشە, بيىل 1-2 ساۋىردە جامبىل وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى مەن الماتى اۋەجايىنداعى جەلىلىك پوليتسيا ءبولىمىنىڭ باسشىسى ۇستالىپ, ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالعان. «باسقالارعا قاتىستى قازىر دالەلدەمەلەردى جيناۋ جانە تالداۋ جۇرگىزىلۋدە», دەدى ول.

ارنايى پروكۋرورلاردىڭ قوعام­دىق رەزونانس تۋدىرعان 10 جاع­دايدى تەرگەپ جاتقانىن جەتكىزگەن ە.قيلىمجانوۆ: «بۇل ىستەر بو­يىنشا 9 لاۋازىمدى ادام ۇستالدى. ونىڭ 8-ءى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كو­ميتەتىنىڭ قىزمەتكەرى بولسا, بىرەۋى – ءتارتىپ ساقشىسى», دەپ مالىمدەدى.

سونداي-اق ە.قيلىمجانوۆ الەۋ­مەتتىك جەلىلەردە «قاماۋدا وتىرعان­داردى قيناپ جاتىر», «تەرگەۋدىڭ رۇقسات ەتىلمەگەن ادىستەرىن قول­دانۋ ءالى دە جالعاسۋدا» دەگەن ماعى­ناداعى جاريالانىمداردىڭ تولاستاماعانىن ايتا كەلىپ, «ەشقان­داي زورلىق-زومبىلىقتىڭ قولدا­نىلمايتىندىعىن» حابارلادى.

«بۇل رەتتە ءبىز بۇرىن قول­دا­نىلعان بۇلتارتپاۋ شارالارىن جەڭىلدەتۋ جونىندەگى جۇمىستى جال­عاستىرۋدامىز. پروكۋرورلار ۇستالعان جانە كۇدىكتى ادامداردىڭ تۋىستارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزەدى, ولاردىڭ دالەلدەرىن مۇقيات تەكسە­رەدى جانە وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, بۇلتارتپاۋ شارالارىن وزگەرتۋ تۋرالى شەشىمدەر قابىلدايدى. جەكە باسىن, دەنساۋلىق جاعدايىن جانە باسقا دا جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, 275 ادامعا قاماۋدا ۇستاۋ بۇلتارتپاۋ شاراسى ەشقايدا كەتپەۋ تۋرالى قولحاتقا, كەپىلگە, ءۇي قاماققا الۋعا جانە جەكە كەپىل­گەرلىككە اۋىستىرىلدى. بۇگىندە بار­لىق قىلمىستىق ىستەر بويىنشا 733 ادام قاماۋدا وتىر. سانيتار­لىق نورما, تاماقتانۋ, ءدارى-دارمەك­تەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءتيىستى دەڭ­گەيدە قامتاماسىز ەتىلگەن», دەدى ول.

ءسوز سوڭىندا باس پروكۋراتۋرا وكىلى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءالى كۇنگە دەيىن جالعان اقپارات تاراتۋدىڭ ازايماي وتىرعانىن ايتىپ, رەسمي دەرەككوزدەرگە عانا سەنۋدى جانە جالعان مالىمەتتەردى تاراتپاۋعا شاقىردى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, جالعان اقپارات تاراتۋعا قاتىستى قازىر 11 قىلمىستىق ءىس تەرگەلۋدە.

ال تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ باس­شىسى س.ءادىلوۆ قاڭتار وقيعا­لارىنا قاتىستى ىشكى ىستەر ورگان­دارىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ۇرلانعان قارۋلاردى ىزدەۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جۇرگىزىلگەن جەدەل-ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە قىلمىسكەرلەردەن 1 386 قارۋ-جاراق الىنعان بولسا, ونىڭ 154-ءى اۆتومات, 419-ى تاپانشا, 166-سى – جاراقاتتايتىن قارۋ, 70-ءسى – ارنايى مىلتىق, 30-ى – گراناتومەت. بۇدان بولەك 22 479 وق-ءدارى تاركىلەنىپ الىنعان.

«قىلمىسكەرلەر زاڭسىز اينا­لىمعا تۇسكەن قارۋدى كەز كەلگەن ساتتە بەيبىت حالىققا قارسى پاي­دالانا الادى. وسىعان وراي ءىىم قارۋدى ءوز ەركىمەن تاپسىرۋ جانە كۇدىكتىلەر, اتىس جانە سۋىق قا­رۋدى زاڭسىز ساقتاۋ, ساتۋعا قاتىس­تى قانداي دا ءبىر اقپاراتتى ۇسىنۋ قا­جەتتىلىگى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرىپ كەلەدى», دەيدى مينيسترلىك قىزمەت­كەرى. س.ءادىلوۆتىڭ حابارلاۋىن­شا, 120 قارۋدى ءوز ەركىمەن تاپسىر­عان ازاماتتاردىڭ ەشبىرى جاۋاپكەر­شىلىككە تارتىلماعان.

ءىىم-ءنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, قازىرگى ۋاقىتتا ىشكى ىستەر ورگاندارى تەرگەۋشىلەرىنىڭ وندىرىسىندە 2 961 قىلمىستىق ءىس بار. بۇل ىستەر بويىنشا قاڭتار وقيعالارى كەزىندە اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعان 176 كۇدىكتى كۇزەتپەن ۇستالعان. ال بۇرىن كۇزەتپەن ۇستالعان 245 ادام جاسالعان قىلمىستىڭ اۋىرلىعىن جانە جەكە باسىنىڭ مىنەزدەمەسىن ەسكەرە وتىرىپ, قاماۋدان بوساتىلعان.

قىلمىستىق ىستەر بويىنشا 1 700 جەكە جانە زاڭدى تۇلعا جابىرلەنۋشى رەتىندە تانىلسا, 13 مىڭنان استام ازاماتتان كۋا جانە جابىرلەنۋشى رەتىندە جاۋاپ الىنىپ, 2 400-دەن استام ساراپتاما تاعايىندالعان.

«پوليتسيا ورگاندارىنىڭ جۇمى­سى ەڭ الدىمەن, زارداپ شەككەن ازا­ماتتارعا, بيزنەس وكىلدەرىنە جاردەم كورسەتۋگە جانە كەلتىرىلگەن زالال­دىڭ ورنىن تولتىرۋ بويىنشا شارا­لارعا باعىتتالعانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. وسى ماقساتتا ازامات­تاردىڭ جانە كاسىپكەرلىك نىسانداردان ۇرلانعان م ۇلىكتى تابۋ جانە الۋ بويىنشا جۇمىستار قارقىندى جۇرگىزىلۋدە», دەگەن ءىىم وكىلى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاڭتار قىرعىنى كەزىندە قولدى بولعان 338 ملن تەڭگەنىڭ مۇلكىن انىقتاعانىن دا حابارلادى. ونىڭ ىشىندە 12 كولىك, 319 تۇرمىستىق تەحنيكا, 189 زەرگەرلىك بۇيىم, 286 ۇيالى تەلەفون, 546 كيىم-كەشەك پەن 16 ملن تەڭگە قارجى دا بار.

«تەرگەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا سوتقا 323 ادام قاتىسىپ, 209 قىل­مىستىق ءىس سوتقا جولداندى. سوت­تالعاندار سانى – 152. ونىڭ ىشىندە 133 ادامنىڭ باس بوستاندىعى شەكتەلسە, 17-ءسى باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى», دەدى س.ءادىلوۆ.