كوكتەم ەرتە كەلەتىن تۇركىستان ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارى مالىن ورىسكە شىعارا باستادى. بۇل ورايدا وبلىستىڭ كەي اۋداندارىندا جايىلىم ماسەلەسى وتە وزەكتى. دەگەنمەن ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى قاراستىرىلۋدا. مىسالى, بايدىبەك اۋدانىندا اكىمدىك پەن اۋداندىق پروكۋراتۋرا تاراپىنان جۇرگىزىلگەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ناتيجەسىندە جەردى پايدالانۋشىلار مەن اۋىل تۇرعىندارى يگى باستامانى جۇزەگە اسىرۋدا.
اۋدانداعى 11 اۋىلدىق وكرۋگكە قاراستى 51 ەلدى مەكەن ماڭايىنداعى قاجەتتى جايىلىم جەر كارتاسى ازىرلەنىپ, وعان ەنگىزىلگەن 310 جەر پايدالانۋشى زاڭدى تۇلعا انىقتالعان. حالىقتىڭ جايىلىم جەرگە قاتىستى مۇقتاجدىعىن شەشۋگە اتسالىسقان جەر يەلەرى ءار اۋىل اۋماعى بويىنشا جاسالعان كارتاعا ەنگەن 413 گەكتار جايىلىمدى ەل يگىلىگى ءۇشىن بەرۋگە كەلىستى. مىسالى, العاباس اۋىل وكرۋگىنەن الىبەك شىرىكباەۆ – 139 گەكتار, بىلىسبەك قاسىمبەكوۆ – 79, كوكتەرەك اۋىل وكرۋگىنەن ديحانباي دۇيسەنبەك 195 گەكتار جايىلىم جەردى اۋداندىق جەر قورىنا قايتاردى. ال بورالداي اۋىلدىق وكرۋگىندە وندىرىستىك كووپەراتيۆ باسشىلارى اۋىل ماڭىنان 7 شاقىرىمعا دەيىنگى ايماقتا جاتقان جەردى ەلگە تابىستادى. وزگە دە ازاماتتار وزىنە تيەسىلى جەردى حالىقتىڭ پايدالانۋىنا قارسى ەمەستىگىن, قۇجاتتارىن راسىمدەپ, تۇرعىندارعا پايدالانۋعا تاپسىراتىنى تۋرالى ايتۋدا. قايتارىلىپ جاتقان جەر تەلىمدەرىن جيناقتاپ, ونى سول ەلدى مەكەننىڭ ورتاق جايىلىم جەرىنە بەكىتۋ ءۇشىن اۋدان اكىمدىگىندە ءتيىستى قاۋلى جوباسى ازىرلەنىپتى. ال تولەبي اۋدانىندا اۋماعى 8 مىڭ گەكتارعا جۋىق جايىلىم ەلدى مەكەندەرگە ورتاق پايدالانۋعا بەكىتىلىپ بەرىلدى.
وڭىردە بۇل باعىتتاعى جۇمىس, ياعني پايدالانىلماي, بوس جاتقان جانە زاڭسىز الىنعان جايىلىم جەر القاپتارىن قايتارۋ جانە تۇگەندەۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلدى. كوسمومونيتورينگ ارقىلى «گرينپوينت» جۇيەسىمەن وبلىستا 2019-2021 جىلدار ارالىعىندا 1 874,1 مىڭ گەكتار القاپقا ءتۇسىرىلىم جۇرگىزىلگەن. ناتيجەسىندە, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 87,2 مىڭ گەكتار جەردىڭ يگەرىلمەگەندىگى كورسەتىلگەن.
وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرعالي تىلەگەننىڭ ايتۋىنا قارعاندا, بىلتىر وبلىس بويىنشا 131,1 مىڭ گەكتار پايدالانباي جاتقان جەر تەلىمدەرى انىقتالسا, ونىڭ ىشىندە ارنايى جەر قورىنا قايتارىلعانى – 46,5 مىڭ گەكتار. ال 61,2 مىڭ گەكتار جەردى قايتارۋ جونىندە نۇسقامالار بەرىلگەن. بىلتىر وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ورتاق جايىلىممەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قادامدىق الگوريتمى بويىنشا 133 ەلدى مەكەنگە 135,8 مىڭ گەكتار جايىلىم جەر بەكىتىلىپ بەرىلگەن. ناتيجەسىندە, جايىلىممەن قامتاماسىز ەتىلگەن اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ سانى 70-كە جەتىپ وتىر. بيىل تۇگەندەۋ جانە قايتارۋ جۇمىستارى ارقىلى تۇرعىندار جالپى 618,8 مىڭ گەكتار ورتاق جايىلىممەن قامتاماسىز ەتىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە جالپى وبلىستاعى جايىلىم قاجەتتىلىگى ءۇش ەسە تومەندەپ, 1 054,5 مىڭ گەكتار بولادى. وسى ورايدا وبلىس اكىمى جايىلىمداردى قايتارۋ, تۇگەندەۋ جۇمىستارىن جانداندىرا ءتۇسۋدى تاپسىردى. «اكىمدەر بوس جاتقان جايىلىمدار كىمنىڭ اتىندا ەكەنىن جاسىرماي ايتۋلارى كەرەك. جايىلىمدار ەل يگىلىگى ءۇشىن قولدانىلۋعا ءتيىس», دەدى ومىرزاق شوكەەۆ.
اكىمدەرگە مىندەتتەلگەن جانە ولاردىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى ولشەنەتىن تاعى ءبىر ماسەلە – جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ. وبلىستىق ستراتەگيا جانە ەكونوميكالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قانات قايىپبەكتىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە 777 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ونىڭ باسىم بولىگى – اۋىلدىق ەلدى مەكەن تۇرعىندارى. ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ 22,6%-ى – اۋىل شارۋاشىلىعى, 18,4%-ى – ءبىلىم بەرۋ, 17,4%-ى ساۋدا سالاسىنا تيەسىلى بولسا, ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ۇلەسى – 6%. بۇگىندە ورتالىق ورگاندارمەن حالىق تابىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوسپار جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اكىمدەرگە جىل سايىن ءاربىر 10 مىڭ تۇرعىنعا كەمىندە 100 جۇمىس ورنىن قۇرۋدى مىندەتتەگەنى ءمالىم. وسى ماسەلە تالقىلانعان وبلىس اكىمى اپپاراتىنىڭ وتىرىسىندا ءوڭىر باسشىسى ومىرزاق شوكەەۆ جاڭا جوبالار, جۇمىس ورىندارىن اشۋ, اۋدان, قالاداعى قابىلەتى بار ادامدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدى تاپسىردى. وتكەن جىلى «ەڭبەك» باعدارلاماسى ارقىلى 102,6 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىسقان. بيىل بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسپاق. «جاستار تاجىريبەسىنە» بيىل 5 658 ادامدى جولداۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق ەلىمىزدە جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن سولتۇستىك وڭىرلەرگە حالىقتى قونىستاندىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. بۇگىنگە دەيىن وڭىردەن «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» جوباسى اياسىندا 9 812 مۇشەسى بار 2 556 وتباسى قونىس اۋدارعان. جالپى, وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا سولتۇستىككە كوشۋگە نيەت بىلدىرگەن وتباسىلاردىڭ قاتارى 3 ەسەگە دەيىن ۇلعايعان.
تۇركىستان وبلىسى