قاي زاماندا بولماسىن قازانىڭ جەڭىلى جوق. ال قارعا تامىرلى قازاققا, ايبىندى التى الاشقا ورتاق تۇلعانىڭ دۇنيەدەن ءوتۋى تۇتاس حالىقتى كۇڭىرەنتىپ كەتەدى. بۇگىن قازاق قوعامى سونداي اۋىر, قايعىلى كۇندى باستان وتكەرىپ وتىر. قازاق ادەبيەتىنىڭ پاتريارحى, ۇلت رۋحانياتىنىڭ كوشباسشىسى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ كەلمەستىڭ كەمەسىنە ءمىنىپ, ماڭگىلىك مەكەنىنە اتتاندى.
ول قازاق ادەبيەتىنىڭ عانا ەمەس, الەم ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارىمەن يىق تىرەسىپ قاتار تۇراتىن «قان مەن تەر» سەكىلدى سوم دۇنيە جازعان كلاسسيك جازۋشى ەدى. جاراتقان ءار پەندەسىنە ءارتۇرلى ءومىر بەرەدى. بىرەۋگە قىسقا, ەندى بىرىنە ۇزاق. ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ – جالعانداعى جارىق كۇنى عاسىرعا جۋىق ۋاقىتقا جالعاسقان جاقسى ادام. ال سول ءومىردى ونەگەلى دە ورنەكتى, ءماندى دە ماعىنالى ءسۇرۋ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرمايدى. ءابدىجامىل اعا – سونداي باقتى باسىنان وتكەرگەن, باراقاتىن كورگەن جايساڭ جان.
ابە شەڭبەرگە سىيمايتىن, ەشقانداي ولشەمگە ساي كەلمەيتىن تۇلعا بولاتىن. ءبىر بويىندا سان ءتۇرلى مىنەز توپتاسقان وتە ەرەكشە كىسى ەدى. وعان تىرشىلىكتە جاقىن ارالاسىپ, سىيلاسىپ, سىرلاسقان كۇندەرىمىزدە تالاي مارتە كۋا بولدىق. ول وتە ەڭبەكقور ەدى. قۇر وتىرعان كۇنى جوق. ەكى قولى الدىنا سىيماي جۇرەتىن, ءباتۋاسىز اڭگىمەگە اۋەس تالايعا ونىڭ جانكەشتىلىگى ۇلگى بولۋى كەرەك. ءبىر عانا دالەل: ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ اتاقتى «قان مەن تەر» رومانىن وردا بۇزار شاعىنان اسقاندا جازسا دا, ءومىر بويىنا وڭدەپ, ءار ءارىپتىڭ استارىنا ءۇڭىلىپ, ءسوزدىڭ ءسولىن سىعىپ, سويلەمنىڭ قۇرىلىسىن قايتا-قايتا قالىپتاپ, بالتالاسا بۇزىلمايتىن شىعارما جازىپ شىعۋ ءۇشىن دە ادامنىڭ جۇيكەسى تەمىردەن قاتتى بولۋى كەرەك شىعار.
ابە دانا بولاتىن. دانالىعى سول الەمنىڭ بار ءبىلىمىن بويىنا جيناۋعا ۇمتىلدى. بابالاردان قالعان قۇندىلىقتارعا قىلاۋداي قيانات جاسامادى. ۇلى دالانىڭ زاڭدىلىقتارى مەن جاھاندىق وركەنيەتتىڭ تالاپتارىن ورايلاستىرا ءبىلدى. سونداي دەگدارلىقتىڭ ارقاسىندا الاشتىڭ ابىزى اتاندى.
ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ كوڭىلى بالا سياقتى اشىق ەدى. ءسال نارسەدەن كوڭىلى قالىپ, ءبىر اۋىز سوزگە بالاداي وكپەلەپ قالاتىن. بولماشى دۇنيەگە تومسىرايىپ, توڭتەرىس قالاتىن مىنەزىن بارشاڭىز بىلەسىزدەر دەپ ويلايمىن. ارداقتى اقساقالىمىزدىڭ قيسايعان جاعىنا قۇلايتىن, سودان قايتا تۇرمايتىن وزىنە ءتان قىرسىقتىعى دا بار ەدى. زەينوللا قابدولوۆ ابەنىڭ بۇل مىنەزىن «سۋىرىلمايتىن قازىق» دەپ سيپاتتاعان ەكەن. تۋرا تەڭەۋ, سۇراپىل سۋرەتتەۋ عوي. دۋلات يسابەكوۆ ىنىسىنە وكپەلەپ قالىپ, ءبىراز ارالاسپاي كەتكەن وقيعاسى كۇنى كەشە گازەتتەردىڭ بىرىنە جاريالاندى. سوندا ەكەۋىنىڭ قايتا تاتۋلاسۋى جايىندا ايتىلادى. دۋلات يسابەكوۆتىڭ اعاسى قايتىس بولىپ, ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ كوڭىل ايتىپ كەلىپ وتىرادى. اقساقال ءسوزىنىڭ سوڭىندا ء«وزىم دە سەنىمەن ارالاسپاي قالعانعا ۋايىمداپ ءجۇر ەدىم. اعاڭنىڭ ولگەنى جاقسى بولدى عوي», دەپتى. كۇلكىلى ءارى ءتۇرپىلى ءسوز بولسا دا, ابەنىڭ بار بولمىسى وسى بولاتىن. ول ىسكەر-ءتىن. قازاقتىڭ پەن-كلۋبىن باسقارعان جىلدارىندا سول ىسكەرلىگى تالاي قالامگەردىڭ كۇنكورىسىن ارتتىرۋعا سەپتىك ەتتى. قارجى تابۋدى, ونى وڭتايلى, پايدالى ىسكە جاراتۋدى جاقسى بىلەتىن. پەن-كلۋب تىزگىنىن وزىنەن كەيىنگى ازاماتتارعا تاپسىرعان ساتتەگى قارجىنىڭ كولەمىن بىلەتىندەر ءالى كۇنگە جىر قىلىپ ايتادى.
ابە قاناعاتشىل بولاتىن. جاستايىنان جوقشىلىق كورىپ, تار زاماندا وسكەنى دە ىقپال ەتكەن شىعار. بارعا قاناعات, جوققا شۇكىر ەتىپ ءومىر ءسۇردى. ءوزىنىڭ ۇزاق جاساۋىنىڭ سىرىن جىل سايىن قۇدايدان تاعى ءبىر جىل ءومىر ءسۇرۋدى سۇرايتىنىمەن تۇسىندىرەتىن. سوندا «قۇداي دا قاناعاتشىلداردى جاقسى كورەتىن بولسا كەرەك» دەپ جىمياتىن. ونىڭ ەشكىم تۇسىنبەيتىن, سىرىنا بويلاي المايتىن دا مىنەزى بار ەدى. سىيلاس, سىرلاس ىنىلەرى سەبەپسىز, جاعدايىن بىلەيىن دەپ حابارلاسسا, باس-كوز جوق ۇرىساتىن دا, تەلەفوندى وشىرە سالاتىن. «ابە نەگە ءويتتىڭىز؟» دەسەڭ, «تونۋستا ءجۇرسىن, بوساڭسىپ كەتپەسىن», دەپ كۇلەتىن. ول ناعىز قاراپايىمدىلىقتىڭ ۇلگىسى ەدى. الەمدىك دەڭگەيدەگى ءسوز ۇستالارى حابارلاسىپ, ماقتاپ جاتسا دا اسپايتىن, تاسپايتىن. دۇنيەجۇزىلىك سەمينارلارعا مىج-مىجى شىققان كوستيۋم مەن جامباسى جامالعان شالبار كيىپ بارىپ, بيىك مىنبەردەن عالامدىق پروبلەمانى ايتىپ قايتقانىن تالاي كورگەنبىز.
تۋعان كۇنىن تويلامايتىن, مەرەيتويىن اتاپ وتپەيتىن قاسيەتىن دە «ماقتاۋ مەن ماداقتاۋعا ماسايراپ, قايتادان جەرگە ءتۇسۋىڭ قيىن بولادى» دەپ تۇسىندىرەتىن. قاراپايىمدىلىقتىڭ بەينەسى وسى ەمەس پە؟! وزىنە ءتان قۋلىعى دا بار بولاتىن. بىردە ابە قازاقتىڭ ۇلى تۇلعالارى تۋرالى كەسەك تۋىندى جازىپ جاتقانىن ايتتى. سوسىن ماعان العىسوزىن جازۋعا ءوتىنىش قىلدى. مەن باسىمدى الا قاشتىم. ابىزدىڭ كىتابىنا العىسوز جازاتىن مەن كىممىن؟! جاسىم ءالى قىرىققا جەتپەگەن. ۇلكەن ءىس بىتىرگەنىم دە شامالى. كلاسسيكتىڭ بۇل قۇرمەتىنە لايىق ەمەس ەكەنىمدى ءوزىم بىلەمىن. بىراق اعامىز قولقالاپ قويمادى. ايتقانىنان قايتپادى. سودان ۇلكەن كىسىنىڭ كوڭىلىن قالدىرمايىن دەگەن نيەتپەن بار بىلگەنىمدى سالىپ, ءوتىنىشىن ورىندادىم. ابەگە بەردىم. سويتسەڭ نە بولدى دەيسىز عوي؟ اقساقال «ايقىنعا» ءوزىنىڭ ءتۇپ-توركىنىن زەرتتەگەن شەجىرەلىك ماقالاسىن شىعارعالى ءجۇر ەكەن. شەجىرەنى گازەتكە باسپايتىنى بەلگىلى. سودان ماعان جازدىرعان ءسوزدى قوسىپ, گازەتكە بەرىپتى. پارتيا حاتشىسىنىڭ العىسوزىمەن كەلگەن ماقالانى باسىلىم باسۋعا ءماجبۇر بولىپتى. سولايشا, وسى ءبىر قىزىق وقيعادان كەيىن ءابدىجامىل اعانىڭ اعايىندارىمەن تۋىس ادامداي ارالاسىپ كەتتىك. ارمانى اسقاق ادام ەدى. ارمانى ءبىر كەزدە ايدىنى اسىپ جاتقان, بۇگىندە تابانى كەپكەن, تۇزى شىققان ارالمەن تىكەلەي بايلانىستى بولاتىن. وسىنداي سان قىرلى, ءتۇرلى مىنەزدى تالانت, الىپ جۇرەك توقتاپ, قايعى جۇتىپ تۇرمىز. بىراق ءومىر جولىنا, ونەگەسىنە, ەڭبەگىنە, ونىڭ لايىقتى باعالانۋىنا, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, عيبراتتى عۇمىرىنا قاراپ شۇكىرشىلىك قىلامىز. جاراتقان سۇيگەن پەندەنىڭ پاراساتتى ءومىرى وسىنداي-اق بولار؟! قوش, الەمنىڭ ءابدىجامىلى! جاتقان جەرىڭىز جايلى, توپىراعىڭىز تورقا بولسىن!
ەرلان قارين,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى