بۇكىل الەمدى جاۋلاعان, بۇگىندە ۇيرەنشىكتى جاۋىمىزعا اينالعان Covid-19 ىندەتىنىڭ ءالى دە بەتى قايتار ەمەس. وكىنىشكە قاراي, پاندەميامەن ارپالىسقان تاعى ءبىر جىلدى ارتقا قالدىرىپ جاتىرمىز. ادامزاتتىڭ اماندىعىنا قاۋىپ توندىرگەن بۇل الماعايىپ, اۋىر كەزەڭدە ىندەتكە قارسى ءتۇرلى امال جاسالىپ, كۇرەس كۇشەيە ءتۇستى. جەر-جاھاندا جاپپاي ۆاكتسينالاۋ پروتسەسى ءجۇرىپ, ەلىمىزدە دە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى.
كوروناۆيرۋسقا قارسى ەكپە سالۋ باستالدى
ادامزاتتىڭ باسىنا قانداي زاۋال تونسە دە, ودان قۇتىلۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى ۆاكتسينالاۋ بولعانى تاريحتان بەلگىلى. ءدۇيىم دۇنيەنى دۇربەلەڭگە سالعان كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا قارسى كوپ كۇتتىرمەي ءتۇرلى ۆاكتسينانىڭ ازىرلەنىپ, اينالىمعا ەنگەنى – قازىرگى كەزەڭنىڭ ۇلكەن جەتىستىگى. بۇكىل الەمدە باستالعان ۆاكتسينالاۋ پروتسەسىنەن قازاقستان دا قالىسپاي, ەرتە قام-قارەكەتىن جاسادى. بيىل 1 اقپاننان باستاپ ەلىمىزدە كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قارسى ۆاكتسينالاۋ باستالدى. 2021 جىلى 13,3 ملن-نان اسا ادامدى قامتۋ ءۇشىن ۆاكتسينالاردىڭ جەتكىلىكتى كولەمى قامتاماسىز ەتىلدى.
ۆاكتسينالاۋ باستالعاندا ازاماتتار الدىمەن رەسەيلىك سپۋتنيك V پرەپاراتىن سالدىردى. بۇل ۆاكتسينانى قازاقستاندا قاراعاندى فارماتسەۆتيكالىق كەشەنىنىڭ بازاسىندا ءوندىرۋ قولعا الىندى. كەيىن حالىققا قولجەتىمدى ۆاكتسينالاردىڭ ءتىزىمى ۇلعايىپ, QazVac, Hayat-Vax , كوروناۆاك جانە سينوفارم ۆاكتسينالارى سالىنا باستادى.
جالپى, ەلىمىزدە كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قارسى ۆاكتسينانىڭ ءبىرىنشى كومپونەنتى 9 236 035 ادامعا سالىپتى. بۇل ۆاكتسينا سالدىرۋعا بولاتىن حالىقتىڭ جالپى سانىنىڭ 76,2%-ىن قۇرايدى. ال ەكىنشى كومپونەنتتى – 8 558 713 ادام ۆاكتسينا الدى. مۇنىڭ قامتىلۋى – 70,3%.
بۇعان قوسا جاسوسپىرىمدەردى, جۇكتى جانە بالا ەمىزەتىن ايەلدەردى ۆاكتسينالاۋعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا Pfizer كومپانياسىنىڭ Comirnaty ۆاكتسيناسىنىڭ 4 ملن 230 مىڭ دوزاسى ساتىپ الىندى. بۇل اتالعان ساناتتاعى 2 ملن 115 مىڭ ادامدى قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىرىنشى كومپونەنتپەن 230 986 بالا جانە 57 045 جۇكتى جانە بالا ەمىزەتىن ايەل, ەكىنشى كومپونەنتپەن 80 176 بالا جانە 19 853 جۇكتى جانە بالا ەمىزەتىن ايەل ۆاكتسينا سالدىردى. Comirnaty (Pfizer) ۆاكتسيناسىن ساقتاۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ۆاكتسينانى ساقتاۋ جانە تاسىمالداۋ ەرەجەلەرىن ساقتاۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى.
باسقا ەلدەردىڭ ۆاكتسينالاۋ پاسپورتتارىن تانۋ بويىنشا جۇمىستار بەلسەندى جۇرگىزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا ۆاكتسينالاۋ پاسپورتتارىن ءوزارا تانىعان ەلدەردىڭ سانى 20-عا جەتتى. اتاپ ايتقاندا, بۇل مەملەكەتتەر – ارگەنتينا, ماجارستان, گرۋزيا, يران, يوردانيا, قىرعىزستان, مالديۆ ارالدارىن, موڭعوليا, ارمەنيا, بەلارۋس, مولدوۆا, پەرۋ, سان-مارينو, سەربيا, تۋنيس, ءۇندىستان, فيليپپين, تايلاند, تۇركيا جانە ەستونيا.
حالىقتىڭ وسال توپتارىن قورعاۋ ماقساتىندا ءىس-شارالار قابىلدانىپ, قايتا ۆاكتسينالاۋ باستالدى. ءبىرىنشى كەزەكتە مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر, پەداگوگتەر, مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى مەن كونتينگەنتى جابىق بالالار مەكەمەلەرى, كۇش قۇرىلىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ۆاكتسينا سالدىراتىن بولدى. ەكىنشى كەزەڭدە باستاپقى ۆاكتسينالاۋدى اياقتاعان (ۆاكتسينالاۋدىڭ تولىق كۋرسىن اياقتاعاننان كەيىن 6-9 ايدان كەيىن) جانە 2022 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ رەۆاكتسينالاۋ مەرزىمى جەتكەن ازاماتتار قايتا ۆاكتسينالاۋدان وتۋىنە بولادى. قازىرگى كەزدە رەۆاكتسينالاۋ مەن 424 414 ادام قامتىلدى.
QazVac تيىمدىلىگىن كورسەتتى
پاندەميامەن كۇرەس كەزەڭىندە قازاقستاننىڭ الەۋەتىن بايقاتقان ەڭ ۇلكەن جەتىستىكتىڭ ءبىرى وتاندىق QazVac ۆاكتسيناسىن ازىرلەپ, قولدانىسقا ەنگىزۋ ەكەنى ءسوزسىز. الەمدى قىسپاعىنا العان كوروناۆيرۋس ىندەتى ءبىزدىڭ ەلدە دە الەك سالا باستاعاندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ داۋاسىز دەرتكە قارسى دەرەۋ ۆاكتسينا جاساۋدى تاپسىرعان بولاتىن. بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى (بقپعزي) عالىمدارى بۇل ۇدەدەن شىعا ءبىلدى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ تىركەۋىنەن ءساتتى ءوتىپ, كلينيكالىق سىناقتا تيىمدىلىگىن كورسەتكەن QazVac (عىلىمي اتاۋى – QazCovid-in) – يناكتيۆتەلگەن ۆاكتسينا.
اتالعان ۆاكتسينا ەلىمىزدە 26 ساۋىردەن باستاپ جاپپاي قولدانىسقا ەنگىزىلە باستادى. رەسپۋبليكا بويىنشا كۆي-گە قارسى ۆاكتسينالاۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە جۇرگىزۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسىپ, بۇگىندە QazVac ۆاكتسيناسىنىڭ ءبىرىنشى كومپونەنتىن 696 103 ادام, ەكىنشى كومپونەنتىن 578 522 ادام سالدىردى.
سونىمەن قاتار رەۆاكتسينالاۋ كەزىندە حالىققا قولجەتىمدى بىردەن-ءبىر ۆاكتسينا ءوزىمىزدىڭ QazVac بولىپ تۇر. ويتكەنى سپۋتنيك V ەكپەسى رەۆاكتسينالاۋعا جارامايدى. بۇل ۆاكتسينا ەكى ءتۇرلى قۇرامداس بولىكتەن تۇرادى, ياعني سپۋتنيك V ەكپەسىنىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كومپونەنتتەرى ءارتۇرلى. ال رەۆاكتسينالاۋ كەزىندە قۇرامى بىردەي ەكپە عانا سالىنۋى كەرەك. سوندىقتان قازىر قايتا ۆاكتسينالاۋ كەزىندە نەگىزىنەن QazVac پرەپاراتى قولدانىلىپ جاتىر. 29 جەلتوقسانداعى دەرەكتى كەلتىرسەك, رەۆاكتسينالاۋمەن 479 222 ادام قامتىلسا, ونىڭ ىشىندە وتاندىق QazVac ۆاكتسيناسىن 412 170 ادام الدىردى.
جاڭا شتامدى انىقتاۋدا زەرتحانانىڭ ماڭىزى زور
ەلدەگى ەپيدەميالىق جاعدايدى دەر كەزىندە ءدال باعالاۋدا زەرتحانالىق الەۋەتىمىزدىڭ جوعارى بولعانى ماڭىزدى. ياعني دەرتتى ۋاقىتىندا انىقتاۋ – كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن كۇرەستىڭ نەگىزگى بولىگى.
قازىرگى ۋاقىتتا زەرتحانالاردىڭ سانىن 165-كە دەيىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن تەستىلەۋدىڭ تاۋلىكتىك قۋاتى 1 ملن ادامعا 6 315 تەستىنى قۇرايدى. كۇن سايىن 50 مىڭعا دەيىن زەرتتەۋ جۇرگىزىلەدى.
ەلىمىزدىڭ ءۇش وڭىرىنە ءۇش بىرلىك جوعارى تەحنولوگيالىق زەرتحانالىق جابدىقتار جەتكىزىلدى. زەرتحانالاردى جابدىقتاۋ جانە قىزمەتكەرلەردى وقىتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار زەرتحانالاردىڭ جالپى قۋاتىن تاۋلىگىنە 126 مىڭ زەرتتەۋگە دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرعان ناۋقاستاردى زەرتتەۋ ءۇشىن ۇلتتىق عىلىمي كارديولوگيالىق ورتالىق نەگىزىندە پوستكوۆيدتىق ورتالىق اشىلدى.
پتر دياگنوستيكاسىن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, يمپورتتالعان جاعدايلاردىڭ جانە ۆيرۋستىڭ مۋتاتسيالىق وزگەرگىشتىگىنىڭ مونيتورينگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۆيرۋستاردى گەنەتيكالىق زەرتتەۋدى ۇنەمى جۇرگىزىپ وتىرادى.
2021 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ءوڭىرىن قامتي وتىرىپ, تولىق گەنومدىق سەكۆەنيرلەۋ ادىسىمەن SARS-CoV-2 ۆيرۋسىنىڭ گەنەتيكالىق سيپاتتاماسىنا 745 سىناما زەرتتەلدى.
وسى جىلدىڭ قاراشا-جەلتوقسان ايلارىندا 96 ۇلگىدە ء«ۇندى», «بريتاندىق» جانە «Mu» شتامدارى انىقتالدى. ال ءدال قازىر الەمدى دۇرلىكتىرىپ جاتقان جاڭا «وميكرون» شتامىنىڭ نۇسقاسى ءبىزدىڭ ەلدە تابىلعان جوق.
ءدارى-دارمەك تاپشىلىعىنا جول بەرمەۋ قاداعالاندى
كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ العاشقى تولقىنىندا ەلىمىزدە ءدارى-دارمەك تاپشىلىعى سەزىلىپ, حالىق اجەپتەۋىر دۇرلىككەن ەدى. وسى جاعداي ساباق بولىپ, پرەپاراتتاردىڭ جەتكىلىكتى قورىن قامتاماسىز ەتۋ, باعانىڭ نەگىزسىز كوتەرىلمەۋى سياقتى ماسەلەلەرى ءجىتى نازارعا الىندى. سونداي-اق ءدارى-دارمەككە قاتىستى ورىن العان جاعداي تاعى ءبىر ماسەلەنىڭ بار ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. بۇل – وزىمىزدە وندىرىلەتىن ءدارى-دارمەكتىڭ ازدىعى. اتالعان ماسەلەگە پرەزيدەنت بيىلعى جولداۋىندا ەرەكشە توقتالدى. وندا ەلدەگى ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتىڭ 17 پايىزى عانا وتاندىق ءونىم ەكەنىن ايتىپ, 2025 جىلى ونى 50 پايىزعا جەتكىزۋدى تاپسىردى.
بيىل بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ قويمالارىندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن ەمدەۋگە ارنالعان جالپى سوماسى 6,27 ملرد تەڭگەگە دارىلىك زاتتاردىڭ 2 ايلىق قورى قالىپتاستىرىلدى. مەديتسينالىق ۇيىمداردا جالپى سوماسى 11 ملرد تەڭگەگە ايلىق قور قالىپتاستىرىلدى.
سونداي-اق كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى تارالۋىنىڭ بارلىق قاۋپىن ەسكەرە وتىرىپ, توسەكتىك ورىن قورىنىڭ دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. ىندەت قاتتى كۇشەيىپ, شىڭىنا شىققان جاعدايدا 50 مىڭنان اسا توسەكتىك ورىن جانە 3 مىڭنان اسا رەانيماتسيالىق, رەزەرۆتىك توسەكتىك ورىن بار.
بۇعان قوسا جەدەل مەديتسينالىق جاردەم قىزمەتىنىڭ پاركى وسى جىلى 2 287 سانيتارلىق كولىكپەن تولىقتى.
قازاقستان – «جاسىل ايماقتا»
ەپيدەميالىق جاعدايدى باعالاۋ ماتريتساسىنا سايكەس بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان جانە ەلىمىزدىڭ 15 ءوڭىرى «جاسىل ايماقتا» ورنالاسقان. ەكى ءوڭىر – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جانە نۇر-سۇلتان قالاسى – «سارى ايماقتا». «قىزىل ايماقتا» تۇرعان ءوڭىر جوق. رەپرودۋكتيۆتى سان – 0,95 قۇرايدى. قىركۇيەك ايىنان باستاپ ەمدەلىپ شىققان ادامداردىڭ سانى 30%-عا ارتقان. ال سوڭعى ەكى اپتادا ىندەتپەن اۋىرۋ 32%-عا تومەندەگەن.
جالپى, ەلىمىزدەگى ەپيدەميالىق احۋال تۇراقتى. بىراق بۇعان توقمەيىلسىپ, بوساڭسۋعا بولمايدى. ويتكەنى الەمنىڭ باسقا مەملەكەتتەرىندە كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامى «وميكرون» جىلدام تارالىپ جاتىر. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ بولجامى بويىنشا اۋرۋ بىرنەشە اي ىشىندە بۇكىل الەمگە تارالادى. سوندىقتان ۆاكتسينالاۋ پروتسەسىن كۇشەيتىپ, رەۆاكتسينالاۋدى دا تەزدەتۋ قاجەت.
سونىمەن قاتار ينفەكتسيانى تاراتپاۋ ماقساتىندا ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىنا, ساۋدا ۇيلەرىنە, ساۋدا جەلىلەرىنە; سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارى مەن فيتنەس-ورتالىقتارعا, يوگا-ورتالىقتارعا; كاراوكە; باسسەيندەر; ساۋنالار, مونشالار; بانكتەر; «قازپوشتا» اق بولىمشەلەرى, حقو-لارعا تەك Ashyq قوسىمشاسى ارقىلى «جاسىل» مارتەبەسى بار تۇلعالارعا كىرۋگە رۇقسات بەرۋ بويىنشا قوسىمشا الدىن الۋ شارالارى كۇشەيتىلمەك. بۇل نورمانى 2022 جىلعى 5 قاڭتاردان باستاپ ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر.