ايتىستا اقيقات اشىلادى. بەلگىلى عالىم اسقاربەك قۇسايىنوۆتىڭ 12 جىلدىق مەكتەپتىڭ باستاۋىش ءبىلىم بەرۋدىڭ جالپىعا مىندەتتى ستاندارتى تۋرالى تالاستى ماقالاسىن وسى ويمەن وقىرمان نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. «تالاستى ماقالاسى» دەيتىنىمىز – تالقىلاۋعا سالىنعالى تۇرعان ستاندارتتىڭ جوباسىن جاساۋشىلار دا بۇل ماسەلەگە جان-جاقتى قاراعانىنا, الەمدىك پراكتيكانى ەسكەرۋگە تىرىسقاندارىنا سەنەمىز. سوندىقتان عالىم پىكىرىن اسا ماڭىزدى ماسەلەگە ويتامىزدىق رەتىندە, ماماننىڭ ءوز كوزقاراسى دەپ ساناعان ءجون. قالاي بولعاندا دا بۇل ماقالانى ۇكىمەت نازارعا العانى, وسى ماسەلەگە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ تيىسىنشە كوڭىل بولگەنى, ماقالا اۆتورىنىڭ سوزىمەن ايتساق, ستاندارتتى تاعى ءبىر سالماقتاپ ساراپقا سالعانى ارتىق ەتپەيدى دەپ ويلايمىز.
ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيى – ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستىڭ باستاۋ كوزى, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ تابىستى دامۋىنىڭ كەپىلى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا كەنجەلەپ قالۋ ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە, ۇلت بولاشاعىنا جانە مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى.
ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا تىكەلەي تاۋەلدى بولادى. سەبەبى, وسى ستاندارتتىڭ نەگىزىندە وقۋ باعدارلامالارى جازىلىپ, سول نەگىزدە وقۋلىقتار مەن وقۋ ادىستەمەلىك كەشەندەر جاسالادى, ءبىلىمنىڭ نەگىزى قالانادى.
قازىرگى ۋاقىتتا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دايىنداعان, ەكى ايدان كەيىن, مامىر ايىندا بەكىتۋدى كوزدەپ وتىرعان 12 جىلدىق مەكتەپتىڭ باستاۋىش ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ستاندارتى پەداگوگيكالىق ورتادا كەڭ كولەمدە تالقىلانۋدا.
قازاقستان پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسىندا وتكەن تالقىلاۋعا بەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءدارىس بەرىپ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جەتىلدىرۋ پروبلەمالارىمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن 20-دان اسا تانىمال پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى مەن پروفەسسورلار قاتىستى.
عالىمدار دايىندالعان ستاندارتتىڭ ساپاسىنا ۇلكەن الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ شەتەلدىك ستاندارتتارعا نەگىزدەلىپ جاسالعانى, وندا قازاقستاننىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسەپكە الىنباعانى, ءبىلىم بەرۋ – كەز كەلگەن مەملەكەتتە ەڭ الدىمەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا, مەملەكەتتىك تىلگە نەگىزدەلۋى ءتيىس ەكەنى نازاردان تىس قالعانى باسا ايتىلدى.
بۇل ستاندارت باستاۋىش ءبىلىم بەرۋدىڭ ستاندارتى بولعاندىقتان, وندا باستاۋىش سىنىپتارداعى تاربيە جانە ءبىلىم بەرۋ پروبلەمالارى ناقتىلى كورسەتىلۋى كەرەك ەدى, ولار كورسەتىلمەگەن, وندا جالپى ورتا مەكتەپتىڭ قۇندىلىقتارى مەن ماقساتتارى عانا كورسەتىلگەن.
باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ جاس ەرەكشەلىگىنىڭ كەزەڭى ولاردىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن تاربيەلەۋگە ەرەكشە تۇرعىدان قاراۋدى تالاپ ەتەدى. وقۋ پاندەرىنىڭ مازمۇنىنا قاتىستى ماتەريالداردى زەردەلەگەنىمىزدە, 1-ءشى سىنىپتا وتەتىن «وتپەلى تاقىرىپتار» قازاقستاندىق شىنايىلىقتى ەسكەرمەيتىنى انىقتالدى. مىسالى: «بۋتەربرود پەن پيتستسا دايىنداۋدى» ۇيرەنۋ قاجەتتىلىگى كورسەتىلگەن. مۇنداي مىسالدار كوپتەپ كەزدەسەدى. سوندا ءبىزدىڭ ماقساتىمىز, قاي ەلدىڭ ازاماتتارىن تاربيەلەۋ؟
ءبىز ءبىلىم ساپاسىن انىقتايتىن دۇنيەجۇزىلىك PISA, TIMSS جانە PIRLS زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرىن تالداعان بولاتىنبىز. سوندا وقۋشىلارى تۇراقتى تۇردە جوعارى ناتيجەلەر كورسەتەتىن ەلدەر فينليانديا, گونكونگ (قىتاي), سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا, تايۆان, كانادا, جاڭا زەلانديا جانە شانحاي (قىتاي) ەكەنى انىقتالدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى وركەندەپ دامىپ وتىرعان «وڭتۇستىك-شىعىس ازيا بارىستارى» ەلدەرى, ياعني ازيالىق ەلدەر.
وسى ەلدەردىڭ مەكتەپتە ءبىلىم بەرۋدەگى جوعارى تابىستىلىعى مەن ناتيجەلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردى انىقتاعانىمىزدا, بۇل ەلدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ ساياساتىنىڭ باستى ماقساتى ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەردى, وزدەرىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىن, شىعىستىڭ ءداستۇرلى قۇندىلىقتارى مەن باعدارىن ساقتاۋعا باعىتتالعانى انىقتالدى. مىسال رەتىندە جاپونيانى عانا الىپ قاراستىرايىق.
جاپوندىق ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جاپون قوعامىنىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن كورسەتەتىن نەگىزگى 3 ومىرلىك ۇستانىمدى ناسيحاتتايدى. ولار:
ويلانىپ ۇيرەن, ءوز بەتىڭمەن شەشىم قابىلدا, پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ ەڭ جاقسى جولدارىن ىزدە جانە تاپ;
ادەمىلىكتى ءتۇسىن, وزىڭدە سۇلۋلىق سەزىمىن تاربيەلە, جانىڭ سۇلۋ بولسىن, مەيىرىمدى بول, اياۋشىلىق بىلدىرە ءبىل;
دەنىڭ ساۋ, ءتوزىمدى, كۇشتى بول.
جاپوندىق ءبىلىم جۇيەسىن مۇقيات زەرتتەگەنىمىزدە وسى ۇستانىمداردىڭ ومىردە, وقۋ ۇردىسىندە, قوعامدا ناقتى جۇزەگە اسىپ وتىرعانىن بايقادىق.
جاپونيادا ءبىلىم بەرۋ, تاربيەلەۋ, ادامدى قالىپتاستىرۋ فيلوسوفيالارى ءوزارا تىعىز بايلانىستى. جاپون مەكتەبىندە ءداستۇرلى وقىتۋ ماقساتى ءبىلىم بەرۋگە قاراعاندا, تاربيەگە كوپ ءمان بەرەدى.
جاپونداردىڭ مەكتەپكە, ۇستازعا دەگەن ءداستۇرلى قۇرمەتى, قارىم-قاتىناسى سىيلاۋعا لايىق. ۇستاز وقۋشىلار ءۇشىن ادامگەرشىلىگى جوعارى تۇلعا مودەلى, ۇلگى تۇتارلىق مىسال بولىپ تابىلادى. «ۇستاز – ۇلت يگىلىگى» دەپ ەسەپتەيدى جاپوندار. «ءۇش قادام ارتقا شەگىن, بىراق مۇعالىمنىڭ كولەڭكەسىن باسپا» دەيدى ەجەلگى دانالىق.
جاپونيا – ءوزىنىڭ بۇكىل تاريحى بويىندا جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە زور كوڭىل بولگەن ەل. «قىتاي بىلىمپازدىعى جانە جاپون رۋحى» (كانساي-ۆاكون) ۇرانى «جاپون رۋحى جانە باتىس تەحنولوگياسى» (ۆاكون-ەساي) ۇرانىنا اۋىستىرىلدى. «ۆاكون-ەساي» – «شەتەلدىكتەر جاساعان ءبىلىمدى الۋ, بىراق ولارعا جاپون رۋحى مەن جاپوندىق ويلاۋ قالپىنىڭ نەگىزدەرىن السىرەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەۋ» دەگەندى بىلدىرەدى. وسى كۇنگە دەيىن «ۆاكون-ەساي» ۇستانىمى جاپونياداعى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ستراتەگياسىن انىقتايدى.
ءبىز جاپوندىق عاسىرلىق ءداستۇرى بار بالالاردى رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەلەۋ جۇيەسى مەن سوندايلىق عاسىرلىق تاريحى بار, تامىرى تەرەڭدە جاتقان قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى حالىقتىق تاربيەسى اراسىندا كوپتەگەن ۇقساستىقتاردى تابا الامىز. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ كوپتەگەن قۇندىلىقتارىمىز جوعالىپ, ۇمىتىلعان جانە يدەولوگيالىق قىسىمعا ۇشىراعان. ەندىگى جاعدايدا نەگە سول قۇندىلىقتارىمىزدى زامان تالابىن ەسكەرە وتىرىپ جانداندىرمايمىز, نەگە ەۋروپاعا جالتاقتاي بەرەمىز؟ قازىرگى ۋاقىتتا امەريكا مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ عالىمدارى جاستارعا رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋدە شىعىس ەلدەرىنىڭ وزىق ەكەنىن مويىنداپ, ونىڭ بىلىمدىلىكتىڭ ءتۇپ قازىعى بولاتىنىن ەسكەرتىپ, ۇلگى تۇتىپ وتىر. ءبىز نەگە مۇنى مويىندامايمىز؟
سانالى تاربيە نەگىزىندە الىنعان ءبىلىم عانا ساپالى ءبىلىم بولاتىنى حاق. ولاي بولسا باستاۋىش ءبىلىمنىڭ باستى ماقساتى بالا تاربيەسى بولۋ كەرەكتىگىن مويىنداپ, ستاندارتتا وسى ماقساتتىڭ ورىندالۋىن باستى نازارعا العان ءجون.
جاپون ەلىنىڭ 6 جىلدىق باستاۋىش سىنىپتاردا بالالارعا رۋحاني-ادامگەرشىلىك جانە دەنە تاربيەسى پاندەرى بارلىق جۇكتەمەنىڭ 51 پايىزى كولەمىندە وقىتىلاتىن بولسا, قاراستىرىلىپ وتىرعان ستاندارتتا تەك 30 پايىز كولەمىندە عانا وقىتۋ جوسپارلانعان.
مىسالى, جاپونيا مەكتەپتەرىندە 1-2 سىنىپتاردا قورشاعان ورتانى زەرتتەۋ, مۋزىكا, سۋرەت سالۋ جانە سىزۋ, دەنەشىنىقتىرۋ, ادامگەرشىلىك تاربيەسى ءپاندەرى مول ساعاتپەن وقىتىلاتىن بولسا, بەكىتىلۋگە ۇسىنىلىپ وتىرعان ستاندارتتا دۇنيە تانۋ, ءوزىن-ءوزى تانۋ, ونەر, دەنەشىنىقتىرۋ پاندەرىن از عانا ساعاتپەن وقىتۋ جوسپارلانعان. كەرىسىنشە, كۇردەلى ءپاندەردى وقىتۋعا مول ساعات بولىنگەن. بۇل دۇرىس ەمەس.
ەلىمىزدە وسى ۋاقىتقا دەيىن قولدانىلىپ كەلگەن ستاندارتتان بۇل ستاندارتتىڭ ءبىر وزگەشەلىگى, 1-ءشى سىنىپتان باستاپ كىرىكتىرىلگەن «ونەر» ءپانىن وقىتۋدىڭ ەنگىزىلۋى. بۇل ءپاننىڭ ماقساتى «بەينەلەۋ ونەرى», «مۋزىكا» جانە «تەحنولوگيا» پاندەرىن كىرىكتىرە وقىتۋ. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل پاندەردى كىرىكتىرە وقىتۋ دۇرىس ەمەس. ءار ءپاننىڭ بالاعا ەستەتيكالىق تاربيە بەرۋدە وزىندىك باعىت-باعدارى بار. بۇل پاندەردىڭ اراسىنداعى ينتەگراتسيا بايلانىسى ءالسىز. اتالمىش ءۇش ءپاندى كىرىكتىرىپ وقىتا الاتىن ۇستازدار دايىنداۋ ماسەلەسى دە ءالى قولعا الىنعان جوق. سوندا بۇل فۋنكتسيانى كىم جانە قالاي ورىندايدى؟
وقىتىلاتىن پاندەردىڭ كۇردەلىلىگى جايلى ايتار بولساق, پاندەردىڭ مازمۇنىن انىقتاۋدا وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرى مەن ءبىلىم دەڭگەيى ەسكەرىلمەگەن. مىسالى, «عىلىمعا كىرىسپە» ءپانىنىڭ ءبىلىم مازمۇنىندا «ەلەكتر تىزبەگىن كومپيۋتەرلىك باعدارلاما ارقىلى مودەلدەۋ» دەپ كورسەتىلگەن. ەلەكتر تىزبەگى – ەلەكتر قوزعاۋشى كۇشى, توق جانە كەرنەۋ تۇسىنىكتەرى نەگىزىندە انىقتالاتىن كۇردەلى ەلەكتروماگنيتتىك پروتسەسس ەكەنى بەلگىلى. ال ونى كومپيۋتەرلىك باعدارلاما ارقىلى مودەلدەۋ ءۇشىن بالالار ولاردىڭ كۇردەلى سيپاتتامالارىن ءبىلۋى كەرەك. ولاردى باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىلارى قايدان بىلەدى؟
ءار وقۋ ءپانىنىڭ ءبىلىم مازمۇنىندا باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى يگەرە المايتىن وسىنداي تاقىرىپتار كوپتەپ كەزدەسەدى. مۇنداي تاپسىرمالار بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق-فيزيولوگيالىق دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتەدى.
ستاندارتتىڭ قوعامعا اۋىر وي سالىپ, ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعان تاعى ءبىر ماسەلەسى – 1-ءشى سىنىپتان باستاپ ءۇش ءتىلدى قاتار وقىتۋدى ەنگىزۋ.
ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كورسەتكەن «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىندا مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن مەڭگەرۋ قاجەتتىلىگى اتاپ كورسەتىلگەن بولاتىن. ءبىز ەلباسىنىڭ يدەياسىن تولىق قولدايمىز. الايدا, ەلباسى اعىلشىن ءتىلىن ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ وقىتۋ تۋرالى تاپسىرىس بەرگەن ەمەس. ماقسات – مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 3 تىلدە ەركىن سويلەۋىنە قول جەتكىزۋ.
ءبىز وسى ماقساتتا عالىمداردىڭ پىكىرلەرى مەن دامىعان ەلدەردە شەت تىلدەرىن وقىتۋ تاجىريبەسىن زەرتتەدىك.
الەمدىك تاجىريبەدە باسقا تىلدەردى انا ءتىلى نەگىزىندە وقۋدىڭ تيىمدىلىگى عىلىمي نەگىزدە دالەلدەنگەن. اسا كورنەكتى پەداگوگ ك.د.ۋشينسكي مەن بەلگىلى پسيحولوگ ل.س.ۆىگوتسكي شەتەل ءتىلىن وقىپ-ۇيرەتۋدى باستاماس بۇرىن, بالا انا ءتىلىن جەتىك ءبىلۋ ءتيىس ەكەنىن عىلىمي تۇردە دالەلدەگەن بولاتىن. سونىمەن بىرگە, 1-ءشى سىنىپتان باستاپ ءۇش ءتىلدى قاتار وقىتۋ ءبىلىم مازمۇنىن ايتارلىقتاي كۇردەلەندىرەتىنى جانە بالانىڭ الەمدى پايىمداۋ بىرتۇتاستىعىنا قول جەتكىزۋىن قيىنداتاتىنى دا دالەلدەنگەن.
فينليانديا, گونكونگ (قىتاي), سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا, تايۆان, كانادا, جاڭا زەلانديا, شانحاي (قىتاي), نيدەرلاندى, گەرمانيا, يرلانديا, بەلگيا, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, يتاليا, ليۋكسەمبۋرگ, گرەكيا, يسپانيا, قىتاي ەلدەرىنىڭ وقۋ جوسپارلارىن قاراعانىمىزدا, بۇل ەلدەردە 1-ءشى سىنىپتا نەگىزىنەن ءبىر عانا ءتىل وقىتىلاتىنىن, تەك گونكونگ (قىتاي), سينگاپۋر, جاڭا زەلانديا, يرلانديا ەلدەرىندە 2 ءتىل, 2-ءشى سىنىپتا ليۋكسەمبۋرگتە 2-ءشى ءتىل, 3-ءشى سىنىپتا فينليانديا, وڭتۇستىك كورەيا, تايۆان, شانحاي (قىتاي), بەلگيا ەلدەرىندە ەكىنشى ءتىل وقىتىلا باستايتىنىن انىقتادىق.
ءبىز 1-ءشى سىنىپتان باستاپ ءۇش ءتىل قاتار وقىتىلاتىن دۇنيە جۇزىندە قانداي ەل بار ەكەنىن تابا المادىق.
ەلىمىزدە 2013/2014 وقۋ جىلىنان باستاپ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ شەشىمىمەن 1-ءشى سىنىپتا اپتاسىنا ءبىر ساعات ءۇشىنشى ءتىل رەتىندە اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ ەنگىزىلگەن. قازىرگى تاڭدا ءۇش ءتىلدىڭ بارلىق مەكتەپتەردە قانداي دەڭگەيدە وتكىزىلىپ جاتقانى جانە ونىڭ ناتيجەسىنىڭ قانداي ەكەنى بەلگىسىز.
12 جىلدىق ءبىلىم ستاندارتىندا 1-سىنىپتان باستاپ ءبىرىنشى ءتىلدى – 5 ساعات, ەكىنشى ءتىلدى – 3 ساعات, ءۇشىنشى ءتىلدى – 2 ساعات وقىتۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ناتيجەسى قانداي بولماق؟ بۇل بەلگىسىز.
ازىرگە ءبىر عانا تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. 2011 جىلى ەلىمىزدىڭ ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن سانيتارلىق ەرەجەگە سايكەس قازاق, ورىس, شەتەل تىلدەرى مەن اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) ءپانى ەڭ كۇردەلى پاندەر رەتىندە كورسەتىلگەن. ستاندارتتا 1-ءشى سىنىپتا وسى پاندەردى وقىتۋعا 11 ساعات ۋاقىت بولىنگەن. بۇل بارلىق جۇكتەمەنىڭ 48 پايىزىن قۇرايدى. ال جاپونيادا باستاۋىش سىنىپتا ءبىر عانا جاپون ءتىلى ءپانى جۇكتەمەنىڭ 34 پايىزى كولەمىندە وقىتىلادى, ال اكت ءپانى مۇلدەم وقىتىلمايدى. بۇل مىسال, وقىتىلاتىن پاندەردىڭ مازمۇنىنىڭ كۇردەلىلىگىنە قوسا, ستاندارتتا بالالاردىڭ مەڭگەرۋلەرىنە ۇلكەن سالماق سالاتىن پاندەردى شامادان تىس كوپ وقىتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.
باستاۋىش سىنىپتا بالالارعا كۇردەلى پاندەردى شامادان تىس كولەمدە وقىتۋ ولاردىڭ وقۋعا دەگەن ىنتاسىن تومەندەتىپ, پسيحولوگيالىق-فيزيولوگيالىق دەنساۋلىقتارىنا كەرى اسەر ەتەدى.
قازاقستاننىڭ 4-ءشى سىنىپ وقۋشىلارى دۇنيەجۇزىلىك TIMSS 2007 جىلعى زەرتتەۋىندە ماتەماتيكادان 5-ورىن, جاراتىلىستانۋدان 11-ورىن يەلەنگەن بولاتىن. TIMSS 2011 جىلعى زەرتتەۋدە 4-ءشى سىنىپ وقۋشىلارى ماتەماتيكادان 24-ورىن, ال جاراتىلىستانۋدان 32-ورىن الدى. ال سول 4-ءشى سىنىپ وقۋشىلارى 2011 جىلى 8-ءشى سىنىپتا وقىعاندا وسى پاندەردەن 17-ءشى جانە 20-شى ورىنداردى يەلەندى. بۇل كورسەتكىشتەردەن ءبىز وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى ءتورت جىل ىشىندە قاتتى قۇلدىراعانىن بايقايمىز.
PISA-2009, PISA-2012 زەرتتەۋلەرىندە دە قازاقستاندىق 15 جاستاعى وقۋشىلار 65 ەلدىڭ ىشىندە ەڭ تومەنگى ناتيجەلەر كورسەتتى.
ال سوڭعى جىلدارداعى ەلىمىزدەگى ۇبت ناتيجەسىن تالدايىق. 2011/2012 وقۋ جىلىندا 125 576 وقۋشى مەكتەپ ءبىتىرگەن. وسى وقۋشىلاردىڭ 25 پايىزى ۇبت تاپسىرۋعا قاتىناسپاعان. ونىڭ سەبەبى, مەكتەپ باسشىلىعى ولاردىڭ تاپسىرا المايتىنىن بىلگەندىكتەن, مەكتەپ كورسەتكىشىن تومەندەتپەس ءۇشىن ۇبت-عا قاتىستىرماعان. تاپسىرعان وقۋشىلاردىڭ 36,8 پايىزى مىندەتتى دەڭگەيدەن وتە الماعان. بۇل مەكتەپ بىتىرگەن بارلىق وقۋشىلاردىڭ 27,6 پايىزىن قۇرايدى. سونىمەن, ۇبت قورىتىندىسى بويىنشا مەكتەپ بىتىرگەن بارلىق تۇلەكتەردىڭ 52 پايىزىنىڭ ءبىلىمى قاناعاتتاندىرارلىقسىز دەڭگەيدە بولعانىن كورەمىز. ال 2012-2013 وقۋ جىلى مەكتەپ بىتىرگەن 138 406 تۇلەكتىڭ 31 پايىزى ۇبت تاپسىرۋعا جىبەرىلمەگەن, تاپسىرعان تۇلەكتەردىڭ 28,8 پايىزى مىندەتتى دەڭگەيدەن وتە الماعان. سونىمەن, ۇبت قورىتىندىسى مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ 51 پايىزىنىڭ ءبىلىمى قاناعاتتاندىرارلىقسىز ەكەنىن كورسەتتى. بۇل وسى جىلدارى مەكتەپ بىتىرگەن ءاربىر ەكىنشى بالانىڭ ءبىلىمى قاناعاتتاندىرارلىقسىز ەكەنىن كورسەتەدى.
ەگەر 2015/2016 وقۋ جىلىندا وسى ستاندارت ەنگىزىلىپ, 1-ءشى سىنىپ وقۋشىلارى جوعارىدا كورسەتىلگەن اۋىر جۇكتەمەمەن ءۇش ءتىلدى قاتار وقيتىن بولسا جانە اكت ءپانى وقىتىلسا, وندا ولاردىڭ ءبىلىم ساپاسى ودان ءارى تومەندەپ, مۇنداي جۇكتەمە ولاردىڭ دەنساۋلىقتارىنا كەرى اسەر ەتەدى.
ماڭگىلىك ەل يدەياسىنىڭ باستى ماقساتى – جاستارعا رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋ. ال ونداي تاربيە الدىمەن تەك انا ءتىلى ارقىلى عانا بەرىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا قالالىق جەردە تۇراتىن قازاق بالالارىنىڭ ءوز انا ءتىلىن ناشار بىلەتىندەرى جاسىرىن ەمەس. ولارعا ونى مەڭگەرتۋ ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىر. 1-ءشى سىنىپتان باستاپ ءۇش ءتىل قاتار وقىتىلاتىن بولسا, وندا قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ ساپاسى كۇرت تومەندەيتىن بولادى دەگەن پىكىردەمىز.
كەز كەلگەن ءبىلىم بەرۋ رەفورماسىن ناتيجەلى جۇرگىزۋ ءۇشىن پەداگوگيكالىق ەكسپەريمەنت جۇرگىزۋ كەرەك. الەمنىڭ بارلىق جەتەكشى ەلدەرىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى رەفورمالار تەك ەكسپەريمەنت نەگىزىندە عانا جۇزەگە اسىرىلادى. مىسالى, گەرمانيادا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن پەرسپەكتيۆالىق دامىتۋ جوسپارىن ازىرلەگەن كەزدە, قابىلدانىپ جاتقان شەشىمدەر دۇرىستىعىن انىقتاۋ ءۇشىن 2000-عا جۋىق ەكسپەريمەنت جۇرگىزىلىپ, ونىڭ ناتيجەلەرى قوعامدىق كەڭەستەردە تالقىلانىپ وتىرعان.
ءبىز الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي, جامبىل اۋداندارىنىڭ 8 مەكتەبىندە جوعارىدا ايتىلعان پىكىرلەرگە بايلانىستى باستاۋىش سىنىپتاردا ساباق بەرەتىن 103 ۇستازعا ساۋالداما جۇرگىزدىك. ساۋالدامانىڭ ناتيجەسىندە وسى ۇستازداردىڭ 83,97 پايىزى ءبىزدىڭ جوعارىدا ستاندارتقا قاتىستى ايتقان پىكىرلەرىمىزدىڭ دۇرىستىعىن تولىق دالەلدەپ وتىر.
جوعارىدا كەلتىرىلگەن دالەلدەردىڭ نەگىزىندە ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنەن وسى ستاندارتتى بەكىتۋ ماسەلەسىن كەيىنگە قالدىرۋدى وتىنەمىز. ستاندارتتىڭ ءبىلىم جانە تاربيە ساپاسىن كوتەرۋگە تيىمدىلىگى ەكسپەريمەنت نەگىزىندە دالەلدەنگەن سوڭ عانا بەكىتىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. وسىعان بايلانىستى 2015/2016 جانە 2016/2017 وقۋ جىلدارىندا استانا, الماتى قالالارى مەن بارلىق وبلىستاردىڭ ءبىر اكىمشىلىك اۋداندارىندا كوپشىلىككە ارنالعان قازاق, ورىس جانە شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەرىندە وسى ستاندارت نەگىزىندە ەكسپەريمەنت جۇرگىزۋدى ۇسىنامىز. ەكسپەريمەنتتىڭ قورىتىندىسىن شىعارۋ ءۇشىن ۇكىمەت جانىنان ارنايى كوميسسيا قۇرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز.
ستاندارتتى ساراپقا سالايىق.
اسقاربەك قۇسايىنوۆ,
قازاقستان پەداگوگيكالىق عىلىمدار
اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى,
قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.
__________________________________
كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس.