الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە ەنۋدىڭ ءساتتى قادامى

نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنەن كورىنىپ وتىر

ەلباسىنىڭ «20 زياتكەرلىك مەكتەپ» جوباسى اياسىندا 2010 جىلى تالدىقورعاندا دا فيزيكا-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى» اشىلعان ەدى. نەگىزگى ماقساتى جاسوسپىرىمدەردىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىن كوتەرىپ, كوشباسشىلىق قادامىن قالىپتاستىرۋ, ادامي قۇندىلىعى جوعارى زيالى تۇلعا تاربيەلەۋگە ىقپال ەتۋ بولىپ تابىلادى. وسى باعىتتا پەنسيلۆانيا UPENN, فيلادەلفيا (اقش) جانە Sussex, برايتون ( ۇلىبريتانيا) ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە كاسىبي بىلىكتىلىگىن كوتەرگەن, ەلباسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان جەتىسۋدىڭ كىندىك قالاسىنداعى زياتكەرلىك مەكتەپ فيليالىن باسقارىپ وتىرعان پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گۇلايىم بايجيكەنوۆانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – گۇلايىم قابيدولداقىزى, زياتكەرلىك مەكتەپتىڭ كوپ ءمۇم­كىندىگىنىڭ ءبىرى – جالپى ورتا مەكتەپكە ءتان باعدارلامامەن شە­كتەلمەي, ۋاقىت تالابىنا ساي زاماندا تىڭ سەرپىنمەن ءبى­لىم بەرەتىندىگى تۋرالى سونى وي قوزعاساڭىز؟ – ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا بىرەگەي ءبىلىم بەرۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى تاپسىرىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپ­تەرىندەگى وقىتۋ دەڭگەيىنە جەت­كىزۋ كەرەك» دەدى. بۇل بىزگە ءبىل­دىرگەن سەنىم, سونىمەن بىرگە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەۋدە. ءيا, بىرىنشىدەن, زياتكەرلىك مەك­تەپتىڭ ەرەكشەلىگى قانداي دەگەنگە توقتالايىن. ءبىلىم ورداسىندا ورتا ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, ءار وقۋشىنىڭ ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋدى نەگىزگى ۇستانىمىنا اينالدىرعان. قاراپايىم عانا مىسال كەلتىرسەم, ماتەماتيكا ءپا­نىنىڭ مۇعالىمى وقۋشىعا ەسەپ شى­عارتقان كەزدە تاقتانى, ءيا بولماسا قا­عازدى شيمايلاپ تۇرماي (كالكۋلياتوردى مۇلدە ۇمىتىپ) وي­شا كوبەيتىپ, ءبولىپ دۇرىس جاۋ­ا­­­­­بىن جازۋعا ماشىقتاندىرادى. سان رەت سۇزگىدەن وتكەن مۇنداي تاسىلدەر ءار پاندە رەتىنە وراي پايدالانىلادى. وقۋشىلار مۇعالىمىمەن بىرلەسە جۇرگىزەتىن عىلىمي-زەرتتەۋىندە ەرەجەمەن شەكتەلمەي, وزىندىك ويىن ءىس جۇزىنە اسىرۋىنا مۇمكىندىك مولىنان جاسالعان. ءسويتىپ, الەم­دىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە ەنۋ ماقساتىندا بالانىڭ العىرلىعىن انىقتاۋعا, ۇشقىرلىعىن ۇشتاۋعا قادام جاسالادى. ۋاقىت تالابىنا ساي ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن 59 وقۋ كابينەتى, روبوتتى تەحنيكالىق, نانوتەحنولوگيالىق 13 زەرتحانا, ەلەكتروندىق ابونەمەنت ورناتىلعان كىتاپحانا, جوعارى جىلدامدىقتى جەلىلى, جەلىسىز Wi-Fi ينتەرنەت جۇيەسى بار. وسى­نى ۇتىمدى پايدالانا ءبىلۋ ءۇشىن كاسىبي ماماندارعا ءتان بىلىكتىلىكتەرى سىنالىپ, ىرىكتەلگەن پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى جانە جوعارى ساناتتى 124 مۇعالىممەن بىرگە شەتەلدىك 21 وقىتۋشى جۇمىس ىستەۋدە. بىلتىرعى جىلى اتتەستات­تاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ۆاليداتسيادان سۇرىنبەي وتكەنىمىزدى ايت­قىم كەلەدى. بۇل تۇلەكتەرىمىز مەك­تەپتى بىتىرگەن سوڭ, الەمنىڭ بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنا وقۋعا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن حالىق­ارالىق ماڭىزى بار قۇجاتقا يە بولاتىندىعىن اڭعارتادى. – از عانا ۋاقىتتا وڭىردە ءوزىن­دىك ورنىن ايشىقتاعان زيات­كەر­لىك مەكتەپ ەكى جىل­دا قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى؟ – بارلىق كورسەتكىشتەر بويىنشا رەسپۋبليكاداعى «ەڭ ۇزدىك وليمپيادالىق مەكتەپ» دەپ تانىلدى. 2012 جىلى مەكتەبىمىزدى تامامداعان 66 تۇلەكتىڭ 9-ى «التىن بەلگى», 6-ۋى «ۇزدىك اتتەستات» يەگەرى بولدى, 11 تۇلە­گىمىز سىنداردان سۇرىنبەي ءوتىپ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋ­دەنتى اتاندى. بىلتىرعى جىلى دا سول بيىكتەن تۇسپەي ءشا­كىرت­تەرىمىزدىڭ التىن, كۇمىس مەدالدارى ەسەلەنىپ, 20 وقۋشىمىز نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبى­لىم­دەرىن جالعاستىرسا, ءتۇر­كيا, ۇلىبريتانيا, رەسەي مەم­لەكەت­تەرىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تاڭداعان ماماندىقتارى بويىنشا وقۋعا تۇسكەن وقۋشىلارىمىز بار. بىرقاتار ۇستازدارىمىز جەكەلەگەن پاندەر بويىنشا باعدارلامالار قۇراستىرىپ, وقۋلىقتار جازۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. ءسويتىپ, كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىن ارىپتەستەرىنە مويىنداتۋمەن قاتار, زياتكەرلىك مەكتەپ مەرەيىن كوتەرە تۇسۋدە. – زياتكەرلىك مەكتەپتىڭ وزگە مەكتەپتەردەن قانداي ەرەكشەلىگى بار؟ – ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ زاماناۋي مودەلىن ازىرلەۋ, ەنگىزۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ بالاباقشادان باستاۋ الىپ, باستاۋىش سىنىپتا جالعاسىپ, نەگىزگى جانە جوعارى سىنىپتاردا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزۋدى كوزدەيدى. «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى رەتىندە اكادەميالىق ەركىندىك پەن دەربەستىك قۇقىعىنا يە. بۇل مارتەبە وقۋ باعدارلامالارىن دەربەس بەكىتۋگە, قابىلداۋ ەمتيحاندارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگىلەۋگە, وقۋ ۇلگەرىمىن باقىلاۋعا, ارالىق جانە قورىتىندى اتتەستاتتاۋعا قۇقىقتى بىلدىرەدى. اكادەميالىق ەركىندىككە وراي ءبىزدىڭ مەكتەپتە كوشباسشىلىقتى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان جەكە باعدارلاما قۇراستىرىلدى. وسى باعدارلاما ارقىلى ءار مۇعا­لىمنىڭ, ءار وقۋشىنىڭ وزىندىك «مەنى» قالىپتاسىپ, سەنىمى ارتادى. جاس كوشباسشىنى انىقتاۋ بالاباقشادان باستاۋ الادى. نەگىزگى مەكتەپتە «كوشباسشىلىقتى دامىتۋ» ەلەكتيۆتى كۋرسى جۇرگىزىلەدى, ال جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى جاس ليدەرلەر اسسوتسياتسياسىنا تارتىلعان. مەكتەپتەگى تاعى ءبىر وزگەشەلىك, وقۋشىلارىمىز تاڭعى 8.15-تەن باس­تاپ 40 مينۋتتان وقيدى. جوسپارعا سايكەس, قوسىمشا دايىندىق جانە ۇيىرمە ساباقتارى دا كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن. وقۋشىلار كۇنىنە 3 رەت مەكتەپ اسحاناسىندا تاماقتانادى. سونداي-اق, زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارى ارنايى تىگىلگەن مەكتەپ جانە سپورت كيىمدەرىمەن جىل سايىن تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى. مەكتەبىمىزدە كوپتىلدىلىكتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا شەتەل­دىك وقىتۋشىلاردى جاساقتاۋ حالىقارالىق ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگ مامانداردى جالداۋ بويىنشا وتكىزەتىن حالىقارالىق جارمەڭكەلەرى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىمەن سەرىكتەستىگى ارقىلى ىسكە اسادى. ستراتەگيالىق سەرىكتەسىمىز كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى ماماندارىمەن حالىقارالىق ۇزدىك تاجىريبەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ جاسالىپ, كىرىكتىرىلگەن باعدارلاما بويىنشا جەكەلەگەن سىنىپتار وقىتىلادى. ۇجىمدا ءوز ىسىنە بەرىلگەن جوعارى بىلىكتى تاجىريبەلى ۇستازدارمەن قاتار, بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن: مالايزيا, كانادا, اقش, ۇلىبريتانيا, جاڭا زەلانديا, فيليپپيندىك جاس مۇعالىمدەر ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرىلعان. جەكەلەگەن پاندەر «team teacher» جۇيەسى بويىنشا جۇرگىزىلەدى, ياعني ءبىر ءپان بويىنشا ەكى پەداگوگ قاتار تۇرىپ (قازاقستاندىق-شەتەلدىك) ءدارىس بەرەدى. مەكتەبىمىزدە بەلگىلەنگەن تالاپقا ساي وقۋشى ءبىلىمىن با­عالاۋدىڭ كريتەريالدى فورماسى قولدانىلادى. العاشقى كۇننەن «جاسىل مەكتەپ» جوباسى جۇمىس ىستەيدى. ماقساتى – وقۋشىلاردى ەڭبەكقورلىققا, مەيىرىمدىلىككە, قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسۋعا تاربيەلەۋ. قوعام جانە مەكتەپ, تابيعات-انا يگىلىگىنە قامقورلىقپەن ۇقىپتى قاراۋ نەگىزگى ۇستانىمى بولىپ سانالادى. 2012 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن «قامقورلىق» جوباسى اياسىندا وقۋشىلارىمىز اپتاسىنا ەكى رەت تالدىقورعانداعى «اينالايىن» بالالار ۇيىنە بارىپ قامكوڭىل بالالاردىڭ جۇرەكتەرىنە جىلىلىق شۋاعىن قۇيۋدى ادەتكە اينالدىردى. ءبىر ناتيجەسى قامقورلىققا الىنعان 3-7 جاس ارالىعىنداعى بالالار ءبىزدىڭ وقۋشىلارىمىزعا باۋىر باسىپ كەتتى. – «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسىنان باستاۋ العان ەلبا­سىنىڭ بيىلعى جولداۋىنا سايكەس قانداي جۇمىس اتقارىلدى, اتقارىلۋدا؟ – «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسىندا «باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋات­تىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋى­مىز كەرەك» دەدى پرەزيدەنت. جاڭا جولداۋ ءبارىمىزدى جىگەرلەندىرىپ وتىر. ەلباسى زياتكەرلىك مەكتەپتەر ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى ستراتەگياسىنىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلاتىن زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ مارتەبەسىن, الەۋەتىن ارتتىرۋدى اتاپ ءوتتى. زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ باستى مىندەتى, باسەكەگە قابىلەتتى تۇلەكتەردى دايار­لاۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ءوزىنىڭ تاجىريبەسىن دايەكتەۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا ىقپال ەتۋ, بارلىق جاس ۇرپاققا ساپالى ورتا ءبىلىم الۋعا تەڭ قولجە­تىمدىلىكتى قامتۋ بولىپ تابىلادى. ءبىز وسىنى ىسكە اسىرۋ ءۇس­تىندەمىز. پاتريوتتىق تاربيەنى جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزۋمەن قا­تار, مەكتەبىمىزدە قالىپتاسقان ءۇش­­­تىلدىلىك وقۋشىلاردىڭ الە­ۋ­­­ەتىن جوعارىلاتۋدا. سىن, شى­عارماشىلىق ويلاۋ قا­بىلەتى, مادەنيەتارالىق قىزمەت­تەس­­­تىك­كە بەيىمدىلىگى, وزىنە ءجا­نە اينا­لاسىنداعىلارعا دەگەن قۇر­­مەت, سىيلاستىق, باسقا ءتىلدى ءۇي­رە­نۋگە دەگەن نيەتتەرى وڭ باعىتتا قالىپتاسۋدا. بۇگىنگى مەكتەپ – وقۋشىنى ءبىلىم مەن عىلىمعا ۇيرەتىپ قانا قويماي, ءوز بەتىمەن ءبىلىم الۋعا, تالداۋ جاساۋعا, سىني تۇرعىدا ويلاۋعا, رۋحاني باي, شىنشىل, بەلسەندى بولۋعا ۇيرەتەتىن ينستيتۋت. رۋحى بيىك, باسەكەگە قابىلەتتى, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋى مەن دامۋىنا قۇلشىنا قاتىسۋعا بەيىم كوشباسشىلاردى دايىنداۋعا قابىلەتتى بارلىق كومپونەنتتەر ءبىزدىڭ مەكتەپتە بار دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان».  الماتى وبلىسى.