سىرتقى ساياسات ساباقتاستىعى

ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىگى رەتىندە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسات ستراتەگيا­سىن قالىپتاستىرعان قازاقستان پرە­زي­دەنتى 2020 جىلدىڭ ناۋرىزىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020-2030 جىل­دارعا ارنالعان سىرتقى سايا­سي تۇ­جىرىمداماسىن» ايقىنداپ, سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ لاۋازىمىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى دەڭگەيىنە كوتەرىپ, ارناۋلى سىرت­قى ساياسات وكىلىن تاعايىنداپ, سىرت­قى ساياساتقا جاۋاپتى كومەكشىسىن اكىم­شىلىك باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ بەكىتۋىمەن ديپلوماتياعا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن بايقاتقان ەدى.

ەل پرەزيدەنتى جۇرگىزىپ وتىرعان سىرتقى ساياساتتىڭ ءبىر ارنالى اعىنى ايماقتىق دەڭگەيدە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە جانە جالپى تۇركى الەمىنە ايرىقشا كوڭىل بولۋدە جاتىر. وسى رەتتە پرەزيدەنتتىڭ 2021 جىلى 6 تامىزدا تۇرىكمەنستاندا وتكەن ورتالىق ازيا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىنە قاتىسۋى ايماقتىق ينتە­گراتسياعا جاڭا سەرپىن بەردى. كەزدەسۋدە ق.ك.توقاەۆتىڭ: «بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, ءبىر-بىرىمىزبەن بولماشى باسەكەلەستىككە جول بەرمەۋىمىز قاجەت. حالىقارالىق اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردە بارىنشا ورتاق ۇستانىم بىلدىرسەك, الەمدىك قاۋىم­داستىققا كەلىسىم تاپقان ورتاق ءتاسىلى­مىزدى كورسەتەر ەدىك. حالىقارالىق الاڭ­دار­داعى باسەكەلەستىك ۇلتتىق مۇددە­لەرىمىزگە قايشى كەلەدى» دەگەن ۇلاعاتتى سوزدەرىنە وزگە ەلدەردىڭ باسشىلارى دەن قويدى.

پرەزيدەنت ورتالىق ازيانىڭ قازاق­ستان ءۇشىن باسىمدىققا يە ايماق ەكەنىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەي­تىلگەن القا وتىرىسىندا دا ايتىپ ءوتتى. مەم­لەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ور­تالىق ازياداعى كوشباسشىلىق ورنىن نىعايتۋ اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن ايتا كەلە, «ورتالىق ازيانىڭ تاعدىرى ءۇشىن قازاقستانعا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى», دەگەن بولاتىن. بۇل دەگەنىمىز قازاقستان ايماقتىڭ ىنتىماعى ءۇشىن بەلسەندى ساياسات جۇرگىزەدى دەگەن ءسوز.

وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2021 جىلعى 25 قازانداعى تۇرىكمەنستان ساپارىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتۋ كەرەك. ساپار بارىسىندا, ساۋدادان تاسىمالعا, اۋىل شارۋاشىلىعىنان عىلىمعا ءارتۇرلى سالادا 20 كەلىسىمشارتقا قول قويىلۋى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن ايعاقتايدى. اسىرەسە, كاسپي تەڭىزىندەگى قازاقستان-تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن مەجەلەۋ جانە بالىق اۋلاۋ ايماق­تارىنىڭ شەكتەس ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ تۋرالى شارت, سونداي-اق شەكارا ءتارتىبى تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىم ەرەكشە ورىن الادى. وسىلايشا, ەكى ەل ارا­سىن­داعى قۇرلىقتاعى جانە تەڭىزدەگى شەكارالاردى زاڭدى تۇردە راسىمدەۋ اياق­تالدى. راسىندا, ورتا ازيانىڭ تاياۋ شىعىسقا اشىلعان قاقپاسى بولىپ تابىلاتىن تۇرىكمەنستاننىڭ ايماقتىق ينتەگراتسيالىق جوبالارعا قاتىسۋى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى. وسى رەتتە تۇرىكمەنستاننىڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا باقىلاۋشى بولۋى دا نۇر-سۇلتان تاراپىنان ىزگى قادام رەتىندە باعالاندى. سوندىقتان توقاەۆتىڭ تۇرىكمەنستان ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق قاتىناستاردى نىعايتىپ, ايماقتىق ينتەگراتسياعا دا ۇلكەن ۇلەس قوستى دەپ قورىتىندى جاساي الامىز.

ايماقتىق دەڭگەيدە قازاقستان تۇگەل تۇركى الەمىنە دە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا ەڭ ماڭىزدى وقيعانىڭ 12 قاراشا كۇنى ىستانبۇل قالاسىندا وتكەن تۇركى كەڭەسىنىڭ 8-ءسامميتى ەكەنى داۋسىز. پرەزيدەنت رەتىندە العاش رەت تۇركياعا بارعان توقاەۆتىڭ بۇل ساپارى ەرەكشە مانگە يە بولدى. پرەزيدەنتتىڭ القالى سام­ميتتەگى ۇسىنىستارى قازاقستاننىڭ تۇركى الەمى ساياساتىنداعى ساباقتاستىقتى كورسەتۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى ەدى. توقاەۆ تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ماڭى­زى­­نا توقتالا وتىرىپ «ۇيىمىمىز, ەكو­نو­مي­كالىق, گۋمانيتارلىق جانە ەكو­لو­گيالىق ىنتىماقتاستىققا باسا ءمان بەر­گەنى ءجون» دەپ ۇيىمنىڭ الداعى باعىتىن ناقتىلاپ بەردى. سامميت بارىسىندا تۇركى كەڭەسىنىڭ تۇركى مەملەكەتتەر ۇيىمى بولىپ وزگەرۋى جانە «تۇركى الەمى كەلەشەگى 2040» ستراتەگيالىق قۇجاتىنىڭ قابىلدانۋى ەلباسىنىڭ وسى ۇدەرىستىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە قۇرمەتتى توراعاسى رەتىندەگى ءرولىن تاعى ءبىر قۋاتتاپ, ەكىنشى جاعىنان قازاق­ستاننىڭ تۇركى الەمىندەگى ماڭىزدى ورنىن ايشىقتاي ءتۇستى.

سونىمەن قاتار 6 جەلتوقسان كۇنى وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات مير­زيەيوۆتىڭ قازاقستانعا ساپارى دا ەكى­جاقتى قاتىناستار جانە ايماقتىڭ بو­لاشاعى تۇرعىسىنان ماڭىزدى بول­دى. بۇل ميرزيەيوۆتىڭ وزبەكستان پرەزي­دەنتى رەتىندە قايتا سايلانعاننان كەيىنگى العاشقى «مەملەكەتتىك ساپارى» ەكەنىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. ادەتتە حالىقارالىق ساياساتتا جاڭادان نەمەسە قايتادان سايلانعان مەملەكەت باس­شىسىنىڭ العاشقى ساپارى سول ەلدىڭ باسىمدىقتارىن ءبىلدىرۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى سانالادى. دەمەك, ايماقتا جانە حالىقارالىق ساياساتتا وزبەكستان ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ەل – قازاقستان. بۇل – وسى ۋاقىتقا دەيىن نۇر-سۇلتاننىڭ جۇرگىزىپ كەلگەن ساليقالى ساياساتىنىڭ جەمىسى. ميرزيەيوۆتى نۇر-سۇلتاندا توقاەۆتىڭ ءوزى اۋەجايدان قارسى الۋى – ەكى ەل ارا­سىنداعى قاتىناستاردىڭ جاي كورشى­لىك قاتىناستار ەمەس, باۋىرلاستىققا نەگىز­دەلگەن شىنايى تۋىسقاندىق ەكەنىن كورسەتتى. ساپار بارىسىندا 22 قۇجاتقا قول قويىلدى. سولاردىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىسى – وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى دەكلاراتسيا. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ «ەلدەرىمىز اراسىنداعى وداقتاستىق, ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستار – ورتالىق ازيا ايماعىنداعى تۇراقتى­لىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى» دەگەن مالىمدەمەسى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق سىرتقى ساياسات كوزقاراسىنىڭ كورىنىسى. ميرزيەيوۆتىڭ وداقتاستىق دەكلاراتسياسىنىڭ تەك ەكى ەل ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاستاي العاندا بۇكىل ايماق ءۇشىن تۇراقتى دامۋدى, تۇراقتىلىق پەن وركەندەۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتۋى ەكى كوشباسشىنىڭ كوزقاراستارى­نىڭ ۇندەستىگىن كورسەتەدى. ميرزيەيوۆتىڭ قازاق­ستان ساپارى ەكى ەل قاتىناستارىن جاڭا بەلەسكە شىعارىپ, ايماقتىق ىن­تىماقتاستىققا سەرپىن بەردى. ساپار­دان بۇرىن ميرزيەيوۆتىڭ «ەگەمەن قازاقستان» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىنە ارنايى سۇحبات بەرىپ, وزبەك جانە قازاق حالىقتارىنىڭ قا­شان­­­دا ءبىر-بىرىنە تىرەك بولىپ, سىناق­تاردى جۇمىلا ەڭسەرگەنىن, بۇگىندە ورتاق جارقىن بولاشاعىن بىرگە قۇرىپ جات­قانىن اتاپ وتكەنىن ەسكە سالا كەتەيىك.

سول سياقتى قازاقستاننىڭ قىرعىز­ستانمەن قارىم-قاتىناسىندا دا ماڭىزدى شارالاردىڭ وتكەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى 2 جەلتوقسان كۇنى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى وتەۋسىز اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا قول قويدى. قازاق­ستان بۇرىن دا قىرعىز ەلىنە استىق جانە ۆاكتسينا تۇرىندە گۋمانيتارلىق كومەك جولداعانى بەلگىلى. ال 6 جەلتوقسان كۇنى قىرعىز ەلىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆتى تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاعان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى 8 جەلتوقساندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى – مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى اقىلبەك جاپاروۆ­تى قابىلدادى. قازاقستان-قىرعىزستان قاتىناستارىن بەكەمدەۋدە قوس ەلدىڭ مەملەكەتتىك حاتشىلارى قاتىسقان 3 جەل­توقسانداعى «قازاق-قىرعىز – الاشتان» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيانىڭ دا ماڭىزى زور.

قازاقستاننىڭ پراگماتيكالىق سىرت­قى ساياساتى ارقىلى باۋىرلاس ەل­دەر­­­مەن عانا ەمەس, كورشىلەس ەلدەر­مەن دە ىن­تى­ماقتاستىقتى تەرەڭ­دەتىپ كەلە­دى. بۇل رەتتە توقاەۆ 16-17 قىر­كۇيەك كۇن­دەرى تاجىكستاننىڭ استاناسى دۋشان­بەدە وتكەن ۇقشۇ ۇجىم­دىق قاۋىپ­سىز­دىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسى جانە شان­حاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سام­ميتى­نە قاتىس­تى. ەكى باسقوسۋدىڭ دا كۇن تار­تىبىن­دە اۋعانستان ماسەلەسى بار ەدى.

قازان ايىندا دا مەملەكەت باسشىسى ونلاين فورماتتا ۇيىمداستىرىلعان وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ەكى ىرگەلى جيىنعا قاتىستى. اۋەلى 14 قازاندا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا پرەزيدەنت كۇردەلى ماسەلەلەردى اتاپ كورسەتىپ, پاندەميانىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋدە ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە ەرەكشە ەكپىن بەردى. سودان كەيىن مەملەكەت باسشىسى 15 قازاندا تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتى­رىسىنا قاتىستى. پرەزيدەنت بۇعان دەيىن اتقارعان جۇمىستار قورىتىن­دىلانىپ, تمد ەلدەرىنىڭ كوپجاقتى ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشىلاتىنىن جەتكىزدى. وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى تاۋەلسىز مەم­لەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ 30 جىلدى­عىنا بايلانىستى مالىمدەمەگە جانە ۇيىمدى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار قۇجاتقا قول قويدى.

قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق ينتە­گراتسيا­داعى بەلسەندى ءرولى 10 جەلتوق­سان­دا ونلاين فورماتتا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا دا اڭعارىلدى. بيىل اتال­عان كەڭەسكە قازاقستان توراعالىق ەتتى. سوندىقتان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ وداقتىڭ توراعالىعىنا كىرىسكەن كەزدەگى بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ بەس باعىتىنا, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا­نى كۇشەيتۋ, ءوزارا ساۋداداعى كەدەر­گىلەردى جويۋ, كولىك-لوگيستيكالىق ين­فراقۇرىلىمدى دامىتۋ, تسيفرلاندىرۋ, سونداي-اق ءۇشىنشى ەلدەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالىپ, قازاقستاننىڭ توراعالىعى بارىسىندا اتقارىلعان بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەلەرىن ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. جيىن قورىتىندىسى بويىنشا وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىندەگى ينتە­گراتسيالىق ۇدەرىستەردى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان 20 قۇجات قابىلدادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى سايا­سات جونىندەگى ۇستانىمىندا رەسەيدىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنى بەلگىلى. رەسەي­مەن بايلانىستىڭ ماڭىزىن مىنادان-اق اڭعارۋعا بولادى. كەيىنگى ءۇش ايدا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن مەم­لەكەت باسشىسى ەكى رەت تەلەفون ارقىلى سويلەسىپتى. بۇدان بولەك, پۋتين­گە رەسەيدەگى اپاتتارعا بايلانىستى ەكى رەت كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولدادى جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆتى قابىلدادى. بۇدان بولەك, ءۇش اي ىشىندە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ XVII وڭىرارا­لىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى ءوتتى.

ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى ما­ڭىز­دى تەتىكتىڭ ءبىرى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس. اتالعان ۇيىمنىڭ ەلباسى نۇرسۇل­­تان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىل­عانى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا 12 قازاندا وتكەن ازيا كەڭەسى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىنە قاتىسقان دەلەگاتسيا باسشىلارىمەن كەزدەستى. پرەزيدەنت الداعى جىلدارى اوسشك ءمان بەرۋگە ءتيىستى بىرقاتار وزەكتى مىندەتتى اتاپ ءوتتى.

بۇل ورايدا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسات­تاعى بايىپتى باعىتى ونىڭ حالىق­ارالىق ۇيىمدارداعى بەلسەندىلىگىنەن دە انىق بايقالادى. كوپتەگەن بەدەل­دى حالىق­ارالىق ۇيىمدى ەل ازامات­تارىنىڭ ابىروي­مەن باسقارىپ وتىرۋى – قازاقستان ديپلو­ماتياسىنىڭ سالماعىن ارتتىرا تۇسۋدە.  

حالىقارالىق ساياساتتا سوڭعى كەزدەگى ماڭىزدى وقيعانىڭ ءبىرى اقش اسكەرىن اۋعانستاننان شىعارعاننان كەيىن «تاليبان» ۇيىمىنىڭ ساناۋلى كۇننىڭ ىشىندە بيلىكتى توڭكەرىپ, ءوز قولىنا الۋى بول­دى. بۇل داعدارىس كەزىندە قازاقستاننىڭ سىرت­قى ساياساتى بەلسەندى بولدى. مىسالى, وسى وقيع­اعا بايلانىستى بۇۇ اۋعانستانعا جار­دەم كورسەتۋ جونىندەگى ميسسياسىن (UNAMA) جانە وندا اككرەديتتەلگەن بۇۇ-نىڭ باسقا دا اگەنتتىكتەرىن الماتى قالا­سىنا ۋاقىتشا ورنالاستىردى. بۇعان دە­يىن ەلىمىز اۋعانستانعا قاتىستى احۋال­دا ءوز ۇستانىمىن اشىق ءبىلدىرىپ, اۋعان حالقى­نىڭ تاعدىرىنا الاڭدايتىنىن ءىس جۇزىن­دە كورسەتىپ كەلدى. مۇنىڭ ءبارى بۇۇ اۋعان­ستانعا جاردەم كورسەتۋ جونىندەگى ميسسيا­سى مەن باسقا دا اگەنتتىكتەرىن الماتىعا ورنالاستىرۋدا ەسكەرىلگەنى انىق.

قازاقستان پرەزيدەنتى ەۋروپا جانە اقش باعىتى بويىنشا دا بەلسەندى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. پرەزيدەنت 26-30 قاراشا ارالىعىندا ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلىنە ساپارمەن باردى. بريۋسسەلگە رەسمي ساپارى اياسىندا ق.توقاەۆ بەل­گيا كورولى فيليپپەن كەزدەستى جانە بەل­گيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى الەكساندر دە كروومەن كەلىسسوز جۇرگىزدى. بريۋسسەل­دىڭ ەۋروپالىق وداقتىڭ باستى عيما­رات­تارى ورنالاسقان شاھار ەكەنى, ياعني ەۋروپانىڭ جۇرەگى ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى ەۋرو­پا­لىق كەڭەس پرەزيدەنتى شارل مي­شەل­مەن جانە ەۋروپالىق كوميس­سيا­نىڭ پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن­مەن كەزدەستى. ەۋرپوپالىق لاۋازىم­دى تۇلعالار قازاقستان – ەو قاتىناس­تارىن, قازاقستاننىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن جوعارى باعالادى. مىسالى, ەۋروپالىق وداق پرەزيدەنتى قازاق­ستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي جانە ەكونو­مي­كالىق رەفورمالارعا جوعارى باعا بە­رىپ, ەۋرووداقتىڭ ەلىمىزبەن ساۋدا-ەكونو­مي­كالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىقپال­داس­تىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا بەيىلدى ەكەنىن ناقتىلادى. ۋرسۋلا فون دەر ليا­يەن قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى احۋال­دى تۇراقتاندىرۋ جانە وسى ەلگە گۋماني­تار­لىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا قابىلداپ جاتقان شارالارىنا قولداۋ ءبىلدىردى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ شۆەي­تساريا كونفەدەراتسياسىنا رەسمي ساپارى بارىسىندا شۆەيتساريانىڭ پرەزيدەنتى گي پارمەلانمەن جولىعىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. وسى ەلدە ورنالاسقان بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىم باسشىلارىمەن كەزدەستى. مەملەكەت باسشىسى ساپارىن ددۇ باس ديرەكتورى تەدروس ادحانوم گەبرەيەسۋسپەن كەزدەسۋدەن باستادى. سونداي-اق ددۇ-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك دەن­ساۋلىق ساقتاۋ اسسامبلەياسىنىڭ ارناۋ­لى سەسسياسىنا قاتىستى. قاسىم-جومارت توقاەۆ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى نگوزي وكوندجو-يۆەالامەن, حالىقارالىق قىزىل كرەست كوميتەتىنىڭ پرەزيدەنتىمەن كەزدەستى. 

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەۋروپا ساپارى ءبىر جاعىنان ق.توقاەۆتىڭ حالىق­ارالىق ارەناداعى سالماعىن كورسەتسە, ەكىنشى جاعىنان بۇل ساپار قازاقستان­نىڭ حالىق­ارالىق ساياساتتا ماڭىزدى ويىن­شىعا اينالعانىن دالەلدەدى. بريۋسسەل­دىڭ ەۋروپانىڭ ساياسي استاناسى, ال شۆەيتساريانىڭ الەمدىك قارجى ورتا­لىعى ەكەنىن ەسكەرسەك, قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىتتا بەلسەندى ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعانىن اڭعارامىز.

توقاەۆتىڭ سوڭعى 100 كۇندە اقش پرە­زيدەنتى دجو بايدەنمەن دە قاتى­ناسىنىڭ نازاردا بولعانىن ايتۋعا بولادى. 5 جەلتوقسان كۇنى اقش پرەزي­دەنتى دجو بايدەن قازاقستاندى تاۋەلسىز­دىكتىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىق­تادى. «قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيادا بۇكىلالەمدىك بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق پەن گۇلدەنۋدى ساقتاۋ جولىندا كوش باس­تاپ كەلە جاتقانىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىنداعى قۋانىشىڭىزعا ورتاقپىن»,  دەگەن بايدەن ىقپالداستىق ەكى ەلدىڭ حالىقتارى ءۇشىن جاڭا جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

مەملەكەت باسشىسى قاتىسقان ما­ڭىزدى ءىس-شارانىڭ ءبىرى رەتىندە 18 قاراشادا وتكەن سىرتقى ىستەر مينيستر­لىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. التى جىلدان بەرى العاش رەت وتكىزىلىپ وتىرعان وتىرىس قوردالانعان تۇيتكىلدەردى مۇقيات تالداپ, شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىنا قاتىسقان پرەزيدەنت الەمدە قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايلارعا وراي, سىرتقى ساياسي جۇمىس تاسىلدەرىن قايتا سارالاپ, جۇيەلى شارالار ازىرلەۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەڭ الدىمەن, توقاەۆ سىرتقى ساياساتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا ساي جۇرگىزىلۋى كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. ول دەگەنىمىز حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن جانە ۇلتتىق مۇددەگە ءمان بەرەتىن سىرتقى ساياسات دەگەن ءسوز. ەكىنشىدەن, ەكونوميكالىق ديپلوماتيانى «قايتا جانداندىرۋعا» ەكپىن بەرىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋعا كۇش سالۋدى تاپسىردى. ۇشىنشىدەن, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى كوشباسشىلىق ورنىن نىعايتۋ اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن ايتتى. وسىندايدا «سۋ ديپلوماتياسى» جونىندەگى كەلىسسوزدەردى تەزىرەك اياقتاۋ قاجەت ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. تورتىنشىدەن, الەمدەگى الپاۋىت ەلدەرمەن جانە وڭىردەگى ىقپالدى مەملەكەتتەرمەن تەڭ دارەجەلى ءارى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى, قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ جاڭا كەلبەتىن قالىپتاستىرۋ, وسى سالاعا تىڭ سەرپىلىس جاساۋدى تاپسىردى. ديپلو­مات­تاردىڭ بىلىكتىگىنە توقتالعان توقاەۆ «ديپلوماتيالىق قىزمەتكە, ەڭ الدىمەن, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, وتانشىل ماماندار قاجەت. قازاقستان اتىنان شەت مەملەكەتتەردە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن ديپ­لو­ماتتارىمىز شەتەل تىلدەرىن عانا ەمەس, الدىمەن, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى كەرەك»,  دەدى. بۇل ايتىلعاندار قازاقستان سىرتقى ساياساتىنا جاڭا كەلبەت بەرىپ, بەدەلى مەن بەلسەندىلىگىن ارتتىراتىنى ايقىن.

قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باسشى­سىنىڭ سوڭعى 100 كۇنى سىرتقى ساياساتتىڭ كۇن ءتارتىبى تۇرعىسىنان وتە بەلسەندى ءارى ناتيجەلى بولعانى انىق. بۇل بەلسەندى, با­يىپتى جانە بايسالدى ساياسات ەلىمىز­دى ەۋرازياداعى ديپلوماتيالىق ەپيتسەنتر­دىڭ بىرىنە اينالدىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسقانى انىق. قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ كاسىبي ديپلومات بولمىسىمەن قازاقستاننىڭ ايماقتا جانە حالىقارالىق ساياساتتا تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتى قولدايتىن ەل رەتىندەگى بەت-بەينەسىن كۇشەيتە ءتۇستى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى تەك ايماقتا عانا ەمەس, ەۋرو­پا مەن ازيادا دا سوزىنە قۇرمەت كور­سەتىلەتىن, ۇسىنىسىنىڭ سالماعى بار مەملەكەت بولىپ قالىپتاسقان ەلىمىزگە اسىرەسە, باۋىرلاس ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن تامىرلاس تۇركى الەمىنىڭ تارتىلىپ, ىقىلاسىنىڭ ارتا ءتۇسۋى – ەلباسى نەگىزىن قالاعان سىمباتتى سىرتقى ساياساتتىڭ ءساتتى ساباقتاستىعىن ايعاقتايدى.