جۋىردا ەكونوميكالىق قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ (AERC) اعا تالداۋشىسى ەۆگەنيا پاك رەسەيدەگى اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ قازاقستانعا اسەرى تۋرالى تالداۋىن جاريا ەتتى. وندا ساراپشى بىرنەشە فاكتورعا كەڭىنەن توقتالا وتىرىپ, ەكونوميكالىق احۋالدى تارازىلاپ كورۋگە تىرىسادى.
قازاقستانعا جالپى ينفلياتسيانىڭ الەمدىك ۇدەرىسى عانا ەمەس, ساۋدا-سەرىكتەس ەلدەردەگى دەڭگەيى دە اسەر ەتەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە سوڭعى جىلدارى ەاەو اياسىندا قارىم-قاتىناس دەڭگەيى ارتىپ كەلە جاتقان – قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى بولىپ سانالاتىن رەسەي ەكونوميكاسىن ايتار ەدىك دەيدى ساراپشى. مىسالى, 2021 جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىندا قازاقستانمەن ساۋدا اينالىمىندا ەاەو-نىڭ ۇلەسى 25,3 پايىز بولسا, سونىڭ 23,5 پايىزى رەسەيگە تيەسىلى ەكەن. رەسەيدىڭ قازاقستاننان ساتىپ الاتىن تاۋارىنان بىزگە ساتاتىن تاۋارىنىڭ كولەمى الدەقايدا كوپ. جىل باستالعاننان تامىزعا دەيىنگى ارالىقتا رەسەيدەن كەلگەن يمپورت جالپى يمپورتتىڭ 35,4 پايىزىن قۇراسا, ال قازاقستاننان رەسەيگە جاسالعان ەكسپورت بۇكىل وتاندىق ەكسپورتتىڭ 10,5 پايىزىنا ارەڭ جەتەدى.
«اتالعان فەنومەن قاعيداتتى ماڭىزعا يە. ويتكەنى رەسەيدىڭ قازاقستانعا تاۋاردى كوبىرەك ساتۋىنا بايلانىستى رەسەي ينفلياتسياسى قازاقستانداعى ينفلياتسيا ديناميكاسىنا قىسىم كورسەتەدى. رەسەي ەكونوميكاسى اۋقىمى جاعىنان قازاقستان ەكونوميكاسىنان 9 ەسە جانە وزگە 3 ەلدىڭ ەكونوميكاسىنان 20 ەسە ۇلكەن. وسى ءۇش ەلدەگى جان باسىنا شاققانداعى ءىجو-دە 2-8 ەسە ارالىعىندا رەسەي كورسەتكىشىنەن تومەن» دەيدى ە.پاك.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, رەسەي اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ەاەو ەلدەرىنە ىقپالىن تيگىزەتىن بىرنەشە ارناسى بار. العاشقىسى – ينفلياتسيالىق ارنا. رەسەي اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ۋاقىتشا كەشەۋىلدەپ جۇمسارۋى رەسەيلىك ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى. بۇل رەتتە ەاەو ەلدەرىنە, ونىڭ ىشىندە قازاقستانعا رەسەيلىك تاۋارلار يمپورتى ۇلەسىنىڭ جوعارى بولۋى ينفلياتسياعا قىسىم كورسەتەدى. اسەر ەتۋدىڭ بۇل كانالى قازاقستاندا كەڭىنەن زەرتتەلگەن. ۇلتتىق بانكتىڭ زەرتتەۋىنشە, رەسەي ازىق-ت ۇلىك باعالارىنداعى 1 پايىزدىق ءوسىم قازاقستاندا سول باعالاردىڭ 1-1,5 پايىزدىق تارماققا دەيىن جىلدامداۋىنا اكەپ سوعادى. ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس ونىمدەردىڭ باعالارىنىڭ ۇشۋى قازاقستانداعى ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس ينفلياتسيانىڭ ەكى پايىزعا دەيىن قىمباتتاۋىنا اسەر ەتەدى.
ەكىنشىسى – ساۋدا ارناسى.
«رەسەيدەگى اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ جۇمسارۋى (نەگىزگى مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋى) ءرۋبلدىڭ تەڭگەگە قاتىستى كۋرسىنىڭ السىرەۋىنە الىپ كەلەدى. ويتكەنى رۋبل اكتيۆتەرىنىڭ تارتىمدىلىعى ازايادى. ال رۋبل كۋرسىنىڭ تومەندەۋى رەسەيلىك تاۋارلاردى قازاقستاندىق تاۋارلارمەن سالىستىرعاندا تارتىمدى قىلا تۇسەدى. ناتيجەسىندە, ەكونوميكالىق تەورياعا سايكەس رەسەي تاۋارلارىنا دەگەن قازاقستاندىق سۇرانىس كۇرت ارتادى. بۇل رەسەيدەن قازاقستانعا جاسالاتىن ەكسپورتتى كۇشەيتەدى. سونىمەن قاتار مونەتارلىق ساياساتتىڭ جۇمسارۋى رەسەي حالقىنىڭ دا تابىسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى, سەبەبى نەسيە ارزاندايدى. بۇل رەتتە تەك رەسەيلىك تاۋارلارعا عانا ەمەس, قازاقستاندىق تاۋارلارعا دا سۇرانىس ارتادى (كىرىس ەففەكتىسى). سوعان وراي قازاقستان مەن وزگە ەلدەردىڭ (وداققا مۇشە ەلدەر) رەسەيگە ەكسپورتى دا كوبەيەدى» دەيدى, ول.
الايدا سوڭعى ۋاقىتتا كىرىس ەففەكتىسى ايتارلىقتاي اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان جوق. سەبەبى قازاقستاننىڭ رەسەيگە تاۋار ەكسپورتى, رەسەيدىڭ بىزگە جاسايتىن ەكسپورتىنان بىرنەشە ەسە تومەن. ساراپشى اتاپ وتكەن ءۇشىنشى ارنا – پايىزدىق مولشەرلەمە.
«پايىزدىق ستاۆكالار اراسىنداعى ايىرماشىلىق ەكى ەل اراسىنداعى كاپيتال اعىنىنا, تيىسىنشە ەكى ەلدىڭ ۆاليۋتا كۋرسىنا اسەر ەتەدى. رەسەيدە نەگىزگى ستاۆكا جوعارىلاسا جانە قازاقستاندا بازالىق ستاۆكامەن ايىرماشىلىق تومەندەسە رەسەيلىك اكتيۆتەر تارتىمدى بولا تۇسەدى. تەڭگەگە قاتىستى رۋبل نىعايادى. كەرىسىنشە, رەسەيدە نەگىزگى ستاۆكانىڭ تومەندەۋى جانە قازاقستاندا بازالىق ستاۆكامەن ايىرماشىلىق جوعارىلاسا وندا تەڭگە كۇشەيەدى.
ەسكە سالايىق, رەسەي ورتالىق بانكى 2020 جىلدىڭ اقپانىندا نەگىزگى پايىزدىق مولشەرلەمەنى 6,25-تەن 6,00 پايىزعا تومەندەتتى. 2020 جىلدىڭ ساۋىرىندە مولشەرلەمە 5,5 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. ماۋسىمدا 4,5 بولىپ, شىلدەدە تاعى 0,25-كە تومەندەپ 4,25 پايىزعا تۇراقتادى. ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ پروتسەستەرىن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان مۇنداي جۇمساق مونەتارلىق ساياسات 2021 جىلدىڭ ناۋرىزىنا دەيىن جالعاستى. بيىل ناۋرىزدان باستاپ جىلدامداعان ينفلياتسيالىق پروتسەستەردىڭ ءىزىن الا پايىزدىق مولشەرلەمە دا وسە باستادى. ءسويتىپ, نەگىزگى پايىزدىق ستاۆكا 7,5 پايىز دەڭگەيىندە بەكىتىلدى. 2020 جىلى اقپاندا بازالىق ستاۆكانى 9,25 پايىز دەڭگەيىندە ۇستاعان قازاقستان ۇلتتىق بانكى ناۋرىزدا ونى كۇرت 12 پايىزعا كوتەرىپ جىبەردى. بۇل شەشىم – مۇناي باعاسىنىڭ تىم تومەندەپ, سوعان وراي دوللارعا قاتىستى تەڭگە كۋرسىنىڭ قۇبىلۋىن جانە ۆاليۋتالىق سپەكۋلياتسيانى تەجەۋ ماقساتىندا قابىلدانىپ ەدى», دەيدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل شەشىم شىنىندا دا تەڭگە قۇبىلمالىعىنا تەجەۋ سالدى. 2020 جىلدىڭ ءساۋىر, مامىر ايلارىندا دوللارعا قاتىستى رۋبل باعامى 5,2 جانە 5,7 پايىزعا قۇنسىزدانىپ كەتكەن. ال تەڭگە ساۋىردە 5 پايىزعا, ال مامىردا 3,26 پايىزعا عانا قۇنسىزدانعان.