تاياۋدا كوكشەتاۋ قالاسىنداعى كوكتەم شاعىن اۋدانىنداعى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ پاتەرلەرىنىڭ بىرىندە گاز-اۋا قوسپاسى جارىلدى. ءوز باسىن قاتەرگە تىككەن ازاماتتىڭ ارقاسىندا تۇرعىندار ءدىن امان قالدى.
وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرى جارقىن شاياحيموۆتىڭ ۇيىنە كەلگەن ءساتى ەدى. تابالدىرىقتان اتتاعانىمەن سىرت كيىمىن شەشىپ تە ۇلگەرمەگەن. ەكپىنى ءۇي جىققانداي قۋاتتى جارىلىس وقىس دۇڭك ەتە ءتۇستى. قاپەلىمدە ەشتەڭە ويلاپ تا ۇلگەرمەگەن. تەك قىزى اسەم عانا وقىس وقيعادان سوڭ ىلە ەس جيىپ, گاز جارىلۋى مۇمكىن-اۋ دەپ تەلەفون قۇلاعىنا جارماسقان.
جارقىن قۋاندىق ۇلى توسىن وقيعانىڭ ءمان-جايىن باجايلاپ, الدىمەن ادامداردى قۇتقارۋ كەرەك دەگەن شەشىمگە كەلدى. جارىلىستىڭ نەدەن بولعانىن كەيىن انىقتاي جاتار. ءدال قازىر تاعى دا قايتالانۋى مۇمكىن اپاتتىڭ الدىن الىپ, تۇرعىنداردى قاۋىپسىز جەرگە الىپ شىققان ءجون. ءوز باسىنا دا قاتەر ءتونۋى ابدەن مۇمكىن. بىراق ونى ويلايتىن دا ۋاقىت بولعان جوق. جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, كوپقاباتتى ءۇي تۇرعىندارىن بىرتىندەپ شىعارا باستادى. الدىمەن ايەلدەر مەن بالالاردى شىعاردى. كەيىن وقيعا ورىن العان, قىزىل جالىننىڭ سۋماقاي ءتىلى شارپي باستاعان پاتەرگە كىردى. كوز جۇگىرتىپ قاراسا, اس ءۇيدىڭ جيھازدارى, تەرەزەلەردەگى پەردەلەر لاپىلداپ جانىپ جاتىر. وت شارپىعان جەرگە سۋ شاشتى. ءبىر جاقسىسى, جالعىز ەمەس ەكەن. جارقىننىڭ قورىقپاي تاۋەكەلگە بەل بۋعانىن كورگەن كورشىلەر دە كومەكتەسۋدە.
توتەنشە جاعدايلار سالاسىندا ىستەگەندىكتەن قاتەرگە باس تىگىپ, ءتونىپ كەلگەن قاۋىپتىڭ الدىن الۋدىڭ جولىن بىلەتىن جارقىن قۋاندىق ۇلى تومەنگى شكافتى اشىپ, گاز باللونىن اعىتىپ, قاۋىپسىز جەرگە شىعارعان. جارىلا قالسا, جارىم دۇنيەنى قيراتىپ كەتەتىن گاز باللونىنان قۇتىلعان سوڭ كىرە بەرىستەگى گاز كرانىن ءسوندىرۋ قاجەت. بيىكتە ەكەن, ادام قولى جەتپەيتىن جەردە. باسپالداق ىزدەپ جۇرەتىن ۋاقىت قايدا, كورشىسىن يىعىنا مىنگىزگەن. كورشىسى ەكەۋى قاربالاسىپ ءجۇرىپ كراندى جاۋىپ, ەس جيدى.
– مۇنان سوڭ وقيعا ورىن العان پاتەرگە قايتادان كىرىپ, گاز شۇمەگىن جاپتىم, – دەيدى جارقىن قۋاندىق ۇلى, – شالا جانعان زاتتار ءالى دە بىقسىپ جاتىر. قايتا تۇتانىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. قايتا-قايتا سۋ قۇيىپ, شاشىلعان شوقتىڭ ءبارىن وشىردىك. باسقا پاتەرلەردە دە گاز جينالىپ قالىپ, ۇيدە جارىلىس قاۋپىن قايتا تۋدىرا ما دەپ سەسكەنگەنىم دە راس.
ءتونىپ كەلگەن قاۋىپ-قاتەردىڭ بەتىن قايتارعان كەيىپكەرىمىز ءوزىنىڭ ءىسىن استە ەرلىك دەپ ەسەپتەمەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن ەر-ازامات ءدال وسىنداي قيىن كەزدە باسىن بايگەگە تىگۋى مۇمكىن.
اڭگىمە كوگىلدىر وتىن تۋرالى بولعاندىقتان, وبلىس ورتالىعىنداعى قالىپتاسىپ وتىرعان جاعداي تۋرالى تاراتىپ ايتا كەتەلىك. كۇزدىڭ العاشقى ايلارىندا كوگىلدىر وتىن تاپشىلىعى قاتتى سەزىلە باستادى. وبلىس ورتالىعىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى ءبىر ايعا تاياۋ ۋاقىت بويى گازسىز وتىردى. ورتالىقتاندىرىلعان گاز جۇيەسى بار تۇرعىن ۇيلەردە تۇرسا دا, تۇرعىندار امالسىزدان تۇرمىستىق باللونداردى پايدالانا باستاعان. ارينە ەرەجەگە ساي ەمەس. بىراق قاۋىپتى ەسكەرمەۋگە كۇنكورىس سەبەپ.
وندايدا وقىس وقيعا ورىن الادى-اۋ دەپ ويلاي بەرمەيتىنى دە بار ەمەس پە؟ گاز-اۋا جارىلعان پاتەردىڭ بولمەارالىق ىشكى قابىرعالارى ءب ۇلىنىپ, قاۋساپ قالدى. ءۇي يەسىنىڭ دەنەسىن كۇيىك شالىپ, كەنەت ورىن العان قاتەردەن قاتتى شوشىنعان ەكىنشى كورشىسى اۋرۋحاناعا ءتۇستى. وسى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىستى «گاز قىزمەت» جشس باسشىلىعى بۇل ارادا وزدەرىنىڭ ەش كىناسى جوعىن ايتىپ اقتالۋدا.
– بۇل ۇيدە ءتورت كۇن گاز بولعان جوق, – دەيدى كومپانيا ديرەكتورى مارال كاركەنوۆا, – تۇرعىنداردىڭ وزدەرى گاز رەدۋكتورىن ۇمىتىپ, اشىپ تاستاۋى مۇمكىن عوي.
وسى ارادا كوگىلدىر وتىن ماسەلەسىنىڭ جايى قازىر تىم كۇردەلى ەكەنىن ايتا كەتۋگە بولار. كومپانيا باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولار الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ الدىن الۋعا تىرىسۋدا. سوندىقتان وزدەرى ازداپ شىعىن شەكسە دە, گاز بەرىپ وتىر. بىراق مۇنداي جومارتتىق كوپكە سوزىلا بەرمەۋى مۇمكىن. جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, گاز تاپشىلىعىنىڭ تۋىنداۋى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ الەۋمەتتىك گازدى جەتكىزۋدى اككرەديتتەۋدەن وتكىزگەننەن كەيىن تۋىنداپ وتىر. وبلىس ورتالىعىنداعى بىرنەشە گازبەن قامتاماسىز ەتەتىن ۇيىمدار وسى تالاپتان وتە الماعان.
– مينيسترلىك پاندەمياعا بايلانىستى قايتا وڭدەلگەن گازدى ەلەكتروندى ساۋدا الاڭىنا شىعارعان. ال بۇل جەردەگى ءتارتىپ بويىنشا كىم ەڭ جوعارى باعا قويسا, سول ساتىپ الادى, – دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك قۇداباي, – بۇرىن وبلىسقا جەكە بولىنەتىن گاز, ەندىگى ارادا ەلەكتروندىق بيرجا ارقىلى ساتىلۋدا. بيرجاداعى باعا رەتتەلمەيدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن گازدىڭ ءار كەلىسىن وبلىس 70-80 تەڭگەدەن ساتىپ السا, بيرجاداعى باعا 100 تەڭگەگە ءوسىپ كەتكەن.
قاۋىپ-قاتەردىڭ تۋىنداۋى مىنادان. وبلىس ورتالىعىندا بارلىعى 238 گاز تاراتۋ قوندىرعىسى بولسا, سونىڭ 112-ءسى عانا جۇمىس ىستەيدى. بۇل جەلىگە 285 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي قوسىلعان. ورتالىقتاندىرىلعان گاز جەلىسى قالانىڭ نەبارى 41,4 پايىزىن عانا قامتىعان. قالعان جۇرت گاز باللوندارىن پايدالانۋدا. تاعى ءبىر كوپتەن بەرى شەشىمىن تاپپاعان دۇنيە – گازدىڭ ساپاسى. ارقانىڭ ساقىلداعان سارى ايازى ۇستەمدىك قۇرعان شاقتا ساپاسىز گاز قۇبىرلاردا ءجيى قاتىپ قالادى. گاز قۇبىرىنىڭ ىستەن شىعۋى وسى كەزدە جيىلەيدى. ورتالىقتاندىرىلعان جۇيەدەگى كوگىلدىر وتىن قايتا-قايتا توقتاپ قالا بەرگەندىكتەن تۇرعىندار گاز باللونىن پايدالانۋدا. وسىنداي سەبەپتەرگە بايلانىستى شامامەن 4 مىڭنان استام تۇتىنۋشى گازعا قوسىلماي, قاۋىپ-قاتەردىڭ قاتپارىن قالىڭداتا تۇسۋدە. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وزدەرىنىڭ مىندەتتەرىن مۇلتىكسىز ورىنداماعان گاز تاراتۋشى ۇيىمدار اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋعا ءتيىس. بىراق قالانى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن قاداعالايتىن ينسپەكتور جوق ەكەن. دەمەك جۇزدەگەن تۇرعىندى گازسىز قالدىرعان «گاز قىزمەت» ۇجىمىنا ەشبىر جازا قولدانىلماۋى دا مۇمكىن.
ايتىپ كەلگەن اپاتتان ءبىر مارتە امان قالدىق. جوعارىدا ءبىز ايتىپ وتكەن تۇيتكىلدەردىڭ تىگىسى جازىلماسا, «جامان ايتپاي, جاقسى جوق» دەگەندەي, قالا تۇرعىندارى ويدا جوقتا پايدا بولعان وقىس دىبىستان ۇرەيلەنىپ, ىشكەندەرى اس بولماي كۇن كەشەرى انىق.
كوكشەتاۋ