سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بۇگىنگى تاڭدا 3 930 اگروقۇرىلىم بار. سونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن شىعاراتىن زاڭدى تۇلعالار (جشس, كس, اك جانە ت.ب) – 1 259. بۇل – بارلىق شارۋاشىلىقتىڭ 32 پايىزى. ال شارۋا جانە فەرمەرلىك قوجالىقتار سانى – 2 671. بۇل – اگروقۇرىلىمداردىڭ 68 پايىزى.
وسى شارۋاشىلىقتاردان 2020 جىلى مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە بارلىعى 12,8 ملرد تەڭگە سالىق تۇسكەن. ال 2021 جىلدىڭ 8 ايىندا 11,6 ملرد تەڭگە سالىق الىنعان. ارينە, كوپ سياقتى كورىنگەنىمەن, بۇل تولەنۋگە ءتيىستى سالىقتىڭ 30 پايىزى عانا. ونى كوپ ادام بىلە بەرمەيدى. سالىق كودەكسىنىڭ 700-بابى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى ارناۋلى سالىق رەجىمىن قولدانىپ, بيۋدجەتكە تولەنۋگە ءتيىستى كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى مەن جەكە تابىس سالىعىن (تولەم كوزىنەن ۇستاپ قالاتىن سالىقتاردان باسقا), الەۋمەتتىك سالىقتى, م ۇلىك سالىعى مەن كولىك قۇرالى سالىعى سوماسىن 70 پايىزعا ازايتۋعا قۇقىلى. دەمەك, مۇنىڭ ءبارى تولەنۋگە ءتيىستى سالىقتىڭ 30 پايىزى عانا. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن جاسالعان ءتيىمدى شارا بولاتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە كوپتەگەن كاسىپورىندار جاقسى دامىپ, بۇگىنگى تاڭدا كەيبىرىنىڭ اينالىمى ميللياردتاعان دوللار كولەمىنە جەتىپ وتىر.
«ەل تەڭەلدى, ءتول كەنەلدى» دەگەندەي, ەندى اۋقاتتانعان كاسىپورىنداردان سالىق نەگە تولىق الىنباسقا؟ ولاردىڭ مۇمكىنشىلىگى سالىقتى تولىق تولەۋگە جەتتى عوي. مىسالى, «زەنچەنكو ي ك» كوممانديتتىك سەرىكتەستىگى سياقتى اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارى قازىر وتە باي. ولاردىڭ سالىقتى وسى كۇنگە دەيىن جەڭىلدىكپەن تولەيتىنى ادىلەتسىز. اتاقتى ء«شولدىڭ اق كۇنى» فيلمىندەگى كەدەنشىنىڭ «زا دەرجاۆۋ وبيدنو» دەگەن ءسوزى ويعا ورالادى. ەگەر ەلىمىزدىڭ قۋاتتى كولەمگە جەتكەن اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارى سالىقتى 100 پايىز تولەسە, مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرا تۇسپەس پە ەدى؟
مەملەكەتتىك سالىق كوميتەتى قارجى اينالىمى كەنەرىنە كەلگەن كاسىپورىنداردان سالىقتى تولىق كولەمىندە الىپ تۇرسا, ەلدىڭ ءبىر جىرتىعىن جاماۋعا جەتپەس پە ەدى؟ ءتىپتى بۇل سالىق مەملەكەتكە اسا قاجەتتى بولماسا, جەرگىلىكتى جەردە تەگىس قالدىرىلىپ, اۋدانىشىلىك جانە اۋىلدار اراسىنداعى جولداردى جوندەۋگە نەمەسە جاڭادان سالۋعا جۇمسالسا, ايماق ەكونوميكاسىن سەپ ەدى عوي. «ارناۋلى سالىقتىق رەجىم» دەگەننىڭ ءوزى بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا بەرىلەتىن ءتارتىپ بولاتىن. بىراق بۇل ءبىزدىڭ جاعدايدا شەكتەۋسىز ۋاقىتقا اينالىپ بارا جاتقانداي. وسىعان ءتيىستى ورگانداردىڭ كوڭىل اۋداراتىن كەزى جەتتى. سالىقتى دۇرىس الۋ – مەملەكەتتەگى ادىلەتتىكتىڭ ءبىر بەلگىسى. ەگەر قۋاتتى كاسىپورىندار ءتيىستى سالىقتىڭ 30 پايىزىن عانا تولەي بەرەتىن بولسا, وعان حالىق تا نارازى بولارى ءسوزسىز.
شامادان تىس بايىپ بارا جاتقانداردى سالىق تولەۋدىڭ ارناۋلى رەجىمىنەن شىعاراتىن كەز جەتكەن سياقتى. ال «كورمەس – تۇيەنى دە كورمەس» دەپ سالىق ورىندارى قاراپ وتىرا بەرەتىن بولسا, ادىلەتتىلىك بولمايدى.