بيىلعى 24 مامىردا «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا قونىس اۋدارىپ كەلگەن اعايىندارعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك باسشىلارى ساپاسىز باسپانالار ۇسىنىپ, قيىن جاعدايدا قالدىرعانى تۋرالى «نەمقۇرايلىق تۇتقىندارى» («زالوجنيكي راۆنودۋشيا») ماقالاسى جاريالانعان ەدى.
وعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ نازار اۋدارىپ, گازەتتە كورسەتىلگەن كەلەڭسىز فاكتىلەردى تەكسەرىپ, ءتيىستى شارا قولدانۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەنى ءمالىم. ناتيجەسىندە, ايىرتاۋ جانە ەسىل اۋداندارىنىڭ اكىمدەرى قىزمەتتەرىنەن بوساتىلىپ, وبلىستىق جانە اۋداندىق دەڭگەيدەگى بىرقاتار شەنەۋنىك تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان بولاتىن.
ەسىل اۋدانىنىڭ جاڭا اكىمى مەدەت وسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگە دەيىن قونىس اۋدارۋشىلارعا ارناپ 68 ءۇي سالىنعان, سونىڭ 43 ۇيىنە وڭتۇستىكتەن كوشىپ كەلگەن اعايىندار كىرىپتى. تاعى 17 ءۇي جاڭا قونىستانۋشىلارىن كۇتىپ تۇر ەكەن. ال بۇرىن سالىنعان ساپاسى تومەن 8 ءۇيدى قايتا جوندەپ, كەم-كەتىگىن تولىقتىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋ ۇستىندە. ولارعا قىزىلوردا, تۇركىستان وبلىستارىنان قونىس اۋدارۋشىلار كىرەتىن بولىپ وتىر.
سونىمەن قاتار جىل اياعىنا دەيىن تاعى 29 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەتىن كورىنەدى. ولاردىڭ قۇرىلىس ساپاسىنا قازىر اۋدان ماماندارى مەن اۋىل اكىمدەرى ۇنەمى مونيتورينگ جاساپ تۇرادى. سونىڭ 18-ءى نيكولاەۆكا اۋىلىندا, 11-ءى اۋدان ورتالىعى – ياۆلەنكا اۋىلىندا سالىنۋدا. وسى ۇيلەرگە كوشىپ كەلۋشىلەر تۇگەل قونىستانادى دەگەن ءۇمىت بار.
جۋىردا يراننان اتاجۇرتقا ورالعان قانداستار كەلىپ, دايىن ۇيلەرگە تۇسۋگە نيەت ءبىلدىرىپتى. ولاردىڭ وكىلى وزدەرىنىڭ 12 وتباسى ەكەندىكتەرىن ايتقان. ءبارى اراسى جاقىن ەلدى مەكەندەرگە, مۇمكىندىگىنشە شوعىرلانا ورنالاسقىسى كەلەتىنىن ايتقان. اۋدان باسشىلىعى ولاردىڭ تىلەگىن قاناعاتتاندىرامىز دەپ وتىر. ولاردىڭ 4 وتباسىسى پەتروۆكاعا, قالعان 8-ءى نيكولاەۆكاعا قونىستاندىرىلماق. بۇل اۋىلداردىڭ ءبارى ۇلكەن جولدىڭ ۇستىندە ورنالاسقان, ونىڭ بويىندا باسقا دا كوممۋنيكاتسياسى جوعارى مەكەندەر.
تۇرعىن ۇيلەردى سالۋشىلار – جەكەمەنشىك بريگادالار, ولاردان بۇرىن تەك ادامداردىڭ باسپاناسىن سالۋ عانا تالاپ ەتىلگەن, سوعان سايكەس 7 ملن تەڭگەدەن ساتىپ الۋ كوزدەلگەن. ەندى قوسىمشا اعاشتان 4ح6 كولەمىندە شاعىن وتىن, مال قورالار سالىپ بەرۋ دە قاراستىرىلىپ, ساتىپ الۋ باعاسى 8 ملن تەڭگەگە دەيىن وسىرىلگەن. وعان بيىلعى بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات قاراستىرىلىپتى.
بۇرىن بەرىلگەن ۇيلەردىڭ قىستا سۋىق بولعانىنا شاعىم ايتۋشىلار كوپ بولعانى بەلگىلى. جاڭا اكىم بۇل ماسەلەگە قازىر قاتتى ءمان بەرىلىپ, ۇيلەردىڭ ەدەندەرى قوپارىلىپ الىنىپ, استىن توپىراقپەن تىعىزداۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. سونىمەن قاتار جىلۋ شىقپاس ءۇشىن ءۇيدىڭ توبەسىندەگى اعاش ۇنتاعىن كەمىندە 20 سانتيمەترگە دەيىن قالىڭداتۋ, جىلىتۋ باتارەيالارىن بۇرىنعىدان ساپالى تۇرىنە اۋىستىرۋ قولعا الىنعان. ونىڭ اراسىنا ءتىپتى قۇرىلىس ماقتاسى سالىناتىن بولىپتى. ۇيلەردىڭ سىرتىن دا پەنوپلاستپەن قوسىمشا قاپتاۋ جۇمىستارى تالاپ ەتىلگەن.
ارينە, بۇلار قوسىمشا قاراجات تالاپ ەتەدى. بيۋدجەتتە ونداي اقشا قاراستىرىلماعان. بۇل ماسەلە قالاي شەشىلىپ جاتىر دەگەن سۇراققا بۇرىنعى ءۇي سالۋشىلاردىڭ وسىندا ءالى دە جاڭا ۇيلەر سالىپ, جۇمىستارىن جالعاستىرىپ جاتقاندىعىن پايدالانىپ, كەلىسىمشارت بويىنشا ولار ءۇيدىڭ ساپاسىنا 2 جىل بويى جاۋاپ بەرەتىندىگىن ەسكەرتىپ, ۇيلەردى بۇتىندەۋىن مىندەتتەدىك دەدى. قۇرىلىسشىلار بۇعان كەلىسكەن.
سالىنىپ جاتقان ۇيلەردى ءوز كوزىمىزبەن كورۋ ءۇشىن پەتروۆكا اۋىلىنا جول تارتتىق. مۇندا بىزگە اۋىل اكىمى ورالبەك قوڭقاباەۆ قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ ۇيلەرىن ارالاتتى. قازىر قىزىلجار وڭىرىندە جازدىڭ سوڭعى كۇندەرى ءبىرشاما ىستىق بولىپ تۇر. بۇل قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە كەدەرگى كەلتىرمەيدى. قونىس اۋدارۋشىلارعا بەرىلەتىن ۇيلەردىڭ كولەمى 84 شارشى مەتردەن ەكەن, جىلۋ, جارىق, سۋ ەنگىزىلىپ جاتىر. ۇيلەردىڭ جانىنان شاعىن وتىن قورا مەن شارباق سالىنىپ جاتىر. مۇنداعى ۇيلەردىڭ جالپى سانى – 14. سونىڭ بارىنە كوشىپ كەلۋشىلەر تابىلىپ وتىرعان كورىنەدى. دايىن ۇيلەردىڭ 2-ءۋى –الماتى, 2-ءۋى – تالدىقورعان, 2-ءۋى – تۇركىستان وبلىستارىنان جانە 2-ءۋى نۇر-سۇلتان قالاسىنان قونىس اۋدارىپ كەلەتىن وتباسىلارعا بەرىلەتىن بولىپتى. قالعان ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى ءالى ءجۇرىپ جاتىر.
«قونىس اۋدارۋشىلار مەن قانداستاردىڭ بالالارى وسىنداعى ارالاس مەكتەپكە ورنالاسادى, وزدەرىنە دە مەكتەپ, بالاباقشا, كەڭسە ماڭىنان جانە ماماندىعى بارلارعا وسىنداعى سەرىكتەستىكتەن جۇمىس تابىلادى», دەيدى ورالبەك.
ءبىز استانادان كوشىپ كەلگەن قاناعات زاۋپاننىڭ وتباسىندا بولدىق. ولاردىڭ قونىستانىپ جاتقانىنا 2 اپتا عانا بولعان ەكەن. ءۇي يەلەرىنىڭ جۇزدەرى جارقىن, قۋانىشتى ەكەندىكتەرى كورىنىپ تۇر. ولار 2008 جىلى قىتايدان كوشىپ كەلگەن قانداستارىمىز بولىپ شىقتى. بىرنەشە جىل نۇر-سۇلتاندا بولىپ, ەندى قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسىن پايدالانىپ, قىزىلجار وڭىرىنە تابان تىرەۋدى ءجون كورگەن ەكەن. قاناعاتتىڭ بۇرىن ماسساج كابينەتى بولعان ەكەن. ايەلى قاديشا – مۋزىكا مامانى. وتباسىنىڭ مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى ەكى بالاسى بار.
ء«بىز قونىس اۋدارۋشى اعايىنداردىڭ ەكەۋىنە دە جۇمىس تاۋىپ بەرۋگە تىرىسامىز. اسىرەسە قاديشانىڭ ماماندىعى بىزگە كەرەك. ال قاناعاتتىڭ ءوزى قالاسا, وسى جەردەن نەمەسە 15 شاقىرىم جەردەگى اۋدان ورتالىعىنان ماسساج كابينەتىن اشىپ الۋىنا بولادى», دەيدى اكىم.
ءبىز بارعان كۇنى قاناعاتتىڭ استانادا تۇراتىن اعاسى تالاپبەك تە وتباسىمەن بىرگە كەلە قالدى. ول – قىتايدا مەديتسينالىق ماماندىق العان نەۆروپاتولوگ ەكەن. ء«ىنىم جاقسى ءسىڭىپ, كەلگەن جەرى ۇناسا, مەن دە كوشىپ كەلەمىن», دەيدى ول. قاناعات ءۇيدىڭ جاقسى ەكەنىن ايتىپ, ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
اۋدان ورتالىعىنا كوشىپ كەلگەندەر دە ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى. سولاردىڭ ءبىرى – تاڭسۇلۋ قۇداباەۆا اۋداندىق اۋرۋحاناعا مەدبيكە بولىپ ورنالاسىپتى. ءتورت بالاسى وسىنداعى مەكتەپتە وقيدى. جۇبايى دا جۇمىس ىستەيدى. «اۋدان ورتالىعىندا ءبارى بار. مىنە, بيىل بالالارعا ارنالعان ءزاۋلىم سپورت كەشەنى دە تۇرعىزىلىپ جاتىر. مەكتەپ تە جاقسى», دەيدى ول.
ياۆلەنكا اۋىلىندا 327 ملن تەڭگەگە سالىنىپ جاتقان سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنى شىنىندا دا ءزاۋلىم عيمارات ەكەن. وندا سپورتتىڭ كوماندالىق ويىندار, كۇرەس, بوكس سياقتى ون شاقتى تۇرىمەن اينالىسۋعا بولادى. قۇرىلىس جۇمىستارى قازان ايىندا اياقتالاتىن كورىنەدى. ارينە, قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ كوڭىل كۇيى كوتەرىڭكى بولۋىنا مۇنداي عيماراتتاردىڭ بولعانى دا يگى.
ءيا, «سىن تۇزەلمەي, ءمىن تۇزەلمەيدى» دەمەكشى, بۇگىندە تەرىسكەي وڭىردە قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋدا جول بەرىلگەن كەمشىلىكتەر جويىلىپ, ولارعا دەگەن كوزقاراس تۇزەلگەن ءتارىزدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ەسىل اۋدانى
سۋرەتتە: قونىس اۋدارۋشى ق.زاۋپان ءۇيىنىڭ قاسىندا