ءسابيت مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترىنان تاعى دا شۋ شىقتى. ونەر ۇجىمىنىڭ التى بىردەي بەلگىلى ءارتىسى جۇمىستان شىعامىز دەپ ارىز جازعان.
ويتكەنى جاستارى قىرىققا اياق باسقان, بالالى-شاعالى, الدى 12-13 جىلدان وسى جەردە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ونەر يەلەرىنىڭ ءالى كۇنگە تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى تۇپكىلىكتى شەشىلمەگەن. وسىلاي جۇرە بەرسە, زەينەت جاسىنا دا جەتىپ, باسپاناسىز قالاتىنىن ويلاپ, نازالانعان ونەرپازدار جۇمىستان كەتەمىز دەپ ارىز بەرىپتى.
«داۋدىڭ باسى دايرابايدىڭ كوك سيىرى» دەگەندەي, ءبارى وسىدان 11 جىل بۇرىن جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ ءوز مىندەتىن شالا اتقارىپ, ارتىن شۋلاتىپ كەتكەن جوسىقسىزدىعىنان بولىپ وتىر.
پەتروپاۆل قالاسىنىڭ سولتۇستىك شەتىندەگى 19-شى شاعىن اۋداننىڭ جۋكوۆ كوشەسىندە سوناۋ كەڭەس وداعىنىڭ سوڭىندا باستالىپ, وتپەلى كەزەڭدەگى ەكونوميكالىق داعدارىس جىلدارىندا اياقتالماي قالعان 80 پاتەرلىك ءبىر ءۇيدىڭ قاڭقاسى بار ەدى. سول ءۇيدى جاڭعىرتۋدى 2008 جىلى وبلىس باسشىلىعى قولعا الىپ, وبلىستىق بيۋدجەتتەن 300 ملن تەڭگە قاراجات ءبولدىرىپ, «ۆانت» مەردىگەرلىك ۇيىمىنا قۇرىلىس جۇرگىزدىرگەن. وڭىردە مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى كوپ بولعاندىقتان, ولاردى قولداۋ ماقساتىمەن بۇل ءۇي «دارىگەرلەر ءۇيى» بولادى دەپ جاريالانعان.
مىنە, وسى «دارىگەرلەر ۇيىنەن» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى 2010 جىلى س.مۇقانوۆ اتىنداعى قازاق سازدى-دراما تەاترىنىڭ باسپاناسىز جۇرگەن بەلدى ارتىستەرىنە القالاعان جۇرتتىڭ كوز الدىندا, تەاتردىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي 1 بولمەلى 4 پاتەردىڭ كىلتىن تاپسىرادى. ولارعا بولات ابدراحمانوۆ, بيبىگۇل جاعىپاروۆا, اسىلحان رازيەۆ جانە گۇلناز عاينۋلينا يە بولدى. ال تەاتردا 10 جىل بويى ەڭبەك سىڭىرگەن, بالالى-شاعالى نارتاي سارسەنباەۆ پەن بەلگىلى ءانشى جانات ايتباەۆقا باسقا ۇيلەردەن 3 بولمەلىك پاتەرلەر بەرىلگەن.
الايدا... وبلىس اكىمى كىلتتى تاپسىرعانىمەن, «دارىگەرلەر ۇيىنەن» تەاتر قىزمەتكەرلەرىنە بەرىلگەن ءتورت پاتەرگە ەشقانداي قۇجات بەرىلمەپتى. پاتەردىڭ مەكەنجايى مەن ءنومىرى كورسەتىلگەن قاعاز بەن كىلتتى تاپسىرعان دا جۇرە بەرگەن. بۇگىنگىدەي قۇجاتسىز «قۋراي سىنبايتىن» زاماندا وسىنداي بولا ما ەكەن؟ بولادى ەكەن...
تەاتردىڭ بۇگىنگى ديرەكتورى ءبىرجان جالعاسباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ارتىستەر ارادا وتكەن جىلدار بويى وزدەرى تۇرىپ جاتقان پاتەرلەرىنە قانداي دا ءبىر قۇجات الۋ ءۇشىن تالاي ەسىكتى قاعىپ, تالاي تابالدىرىقتى توزدىرعان. بىراق ەشقانداي ناتيجە بولماعان. ال وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى «پاتەرلەردى بوساتىڭدار» دەپ دىگەرلەپ, وزدەرى باس-كوزسىز كىرىپ العانداي كورىپ, بۇلاردى پاتەرلەرىنەن قۋدى قولعا العان. ولاردىڭ سۇيەنگەنى – ءۇي ۆەدومستۆولىق تۇرعىنجاي قورى رەتىندە وسى مەكەمەنىڭ بالانسىندا تۇرعانى عوي.
ءبىر قىزىعى, باسقا ۇيلەردەن 3 بولمەلى پاتەرلەر العان نارتاي سارسەنباەۆ پەن جانات ايتباەۆ داۋ-دامايسىز ءوز باسپانالارىن جەكەشەلەندىرىپ العان. ال «دارىگەرلەر ۇيىنەن» 1 بولمەلىك پاتەر العان بولات ابدراحمانوۆ پەن بيبىگۇل جاعىپاروۆا 2-3 جىلدان كەيىن كەتىپ, ولاردىڭ پاتەرلەرى تۇراق دۇيسەنبەكوۆ پەن نۇربول اسقاروۆقا بەرىلگەن. ولار دا ونەر ۇجىمىندا 10 جىلداي قىزمەت ىستەگەندەر.
ءسويتىپ, بۇگىنگى تاڭدا ء«وزىمىز تۇراتىن 1 بولمەلى پاتەرىمىزدى جەكەشەلەندىرۋگە رۇقسات ەتىڭىزدەر, ايتپەسە «كەتىڭدەر» دەگەن ار-نامىسقا تيەتىن ءسوزدى ەستىپ قاشانعى جۇرەمىز, قىزمەتتەن شىعامىز» دەپ ارىز بەرىپ وتىرعان التى ءارتىس – اسىلحان رازيەۆ, گۇلناز بەن مارات عاينۋلليندەر, تۇراق دۇرىسبەكوۆ جانە نۇربول مەن گۇلدانا اسقاروۆتار. ارينە, ولار كەتىپ قالسا, تەاتر جابىلا قويماس, بىراق وبلىستىڭ ونەر الەمىنە كوپ نۇقسان كەلەرى ءسوزسىز. ونسىز دا 2019 جىلى دايىن بولادى دەگەن تەاتردىڭ جاڭا عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى ءالى كۇنگە توقتاپ تۇر. ەندى ارتىستەرى دە كەتكەلى جاتىر دەگەن ءسوز وبلىستاعى قازاق ونەرىنىڭ قۇلدىراۋىنان, وعان دەگەن كوزقاراستىڭ سالقىندىعىنان حابار بەرەرى انىق. ۇزدىك ماماندار ونسىز دا كەتىپ قالعان, تولىققاندى قويىلىمدارعا ارتىستەر جەتپەي جاتادى. وسىنى تۇسىنگەن اكىمدىك پەن مادەنيەت سالاسىنىڭ باسشىلارى ونەر يەلەرىنە مۇمكىندىگىنشە جاعداي جاساۋعا ۇمتىلىپ وتىر. وبلىستىڭ مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى دوسبول ءابدىريسوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر «دارىگەرلەر ۇيىندەگى» ءتورت وتباسىنىڭ ەكەۋىنە 3 بولمەلى پاتەردەن بەرۋ ماسەلەسى قالالىق اكىمدىكپەن بىرلەسىپ شەشىلۋدە ەكەن. ال قالعان ەكى وتباسىنا 2-3 اي مەرزىمىندە شەشىلمەك.
الايدا مۇنداي شەشىمگە ارتىستەر ريزا بولىپ وتىرعان جوق. «اۋزى كۇيگەن ءۇرىپ ىشەدى» دەگەندەي, بۇعان دەيىن دە ءۇي الاسىڭدار دەگەن تالاي جاۋاپتى ەستىگەننىڭ ءبىرى – تۇراق دۇرىسبەكوۆ ونىڭ سەبەبى تۋرالى: «ناقتى شەشىم جوق جانە بەرەتىن ۇيلەرىڭىزدى ايتىڭىزدارشى, تىم بولماسا سىرتىنان بارىپ كورەيىك دەسەك, ايتپايدى. بۇل ءبىزدى كەزەكتى رەت شىعارىپ سالۋ سياقتى», دەيدى. ال دۇرىس شەشىم – قازىرگى تۇرىپ جاتقان 1 بولمەلى پاتەرلەرىن جەكەشەلەندىرۋگە رۇقسات بەرۋ دەپ سانايدى ول.
«تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭنىڭ 109-بابىنىڭ 2-تارماعىندا بىلاي دەلىنگەن: «وسى زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, مەملەكەتتiك مەكەمەلەردىڭ جۇمىسكەرلەرى مەن سۋديالار, ەگەر ولار مەملەكەتتiك قىزمەتتە, بيۋدجەتتiك ۇيىمداردا, مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردا نەمەسە سۋديا لاۋازىمىندا (مەملەكەتتiك سايلانبالى لاۋازىمدا بولۋ مەرزiمiن قوسا العاندا) كەمiندە ون جىل (جيىنتىعىندا) جۇمىس iستەسە, سونداي-اق ەڭبەك قاتىناستارى مىناداي نەگىزدەر بويىنشا:
1) ۇيىمنىڭ تاراتىلۋى, قىزمەتكەرلەر سانىنىڭ نەمەسە شتاتىنىڭ قىسقارتىلۋى بويىنشا;
2) ودان ءارi جۇمىس iستەۋگە كەدەرگi كەلتiرەتiن سىرقاتىنا بايلانىستى;
3) زەينەتكەرلىككە شىعۋىنا بايلانىستى توقتاتىلسا, جۇمىس iستەگەن مەرزiمiنە قاراماستان, وزدەرi تۇراتىن قىزمەتتiك تۇرعىنجايلاردى قالدىق قۇنى بويىنشا جەكەشەلەندiرە الادى».
دەمەك, كەمىندە 10 جىل بيۋدجەتتىك ۇيىمداردا قىزمەتتىك پاتەردە تۇرعانداردىڭ ونى جەكەشەلەندىرۋگە قاقىسى بار. ال س.مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترى بيۋدجەتتىك ۇيىم ەكەنى بەلگىلى. الايدا جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ارتىستەردىڭ قولىندا قىزمەتتىك پاتەر العانى تۋرالى ەشقانداي قۇجات جوق. بىراق ولارعا وبلىس اكىمى قىزمەتتىك پاتەر كىلتىن تاپسىرعانىن جۇزدەگەن ادام كوردى, باق جازدى, كورسەتتى جانە ولار قاجەت بولسا, سوتتىڭ الدىندا كۋالىك ەتە الادى. وسىلاردىڭ نەگىزىندە سوت ءتيىستى شەشىم شىعارىپ, ارتىستەردىڭ قىزمەتتىك پاتەرلەردى العانىن جانە تەاتردا 10 جىلدان اسا قىزمەت ىستەگەنىن ەسكەرىپ, ولارعا جەكەشەلەندىرۋ قۇقىعىن بەرۋ تۋرالى شەشىم شىعارۋى مۇمكىن. بۇل ءۇشىن ارتىستەر بىلىكتى ادۆوكات جالداپ, سوتقا جۇگىنۋلەرى كەرەك.
ارينە, ارتىستەر ءبىر بولمەلى شاعىن پاتەرلەرىن جەكەشەلەندىرىپ السا, ولاردى دەرەۋ ساتىپ, باسقا جاققا كەتىپ قالۋلارى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى جەرگىلىكتى تەاتر كورەرمەندەرىنىڭ وكىنىشىن تۋدىرارى انىق. الايدا ونەر يەلەرىنىڭ زاڭدى قۇقىعىن شەكتەپ, كۇشپەن ۇستاپ تۇرا المايسىڭ عوي...
پەتروپاۆل