سەمەيدىڭ جىلۋ جۇيەسىندەگى ماسەلە باق بەتتەرىندە ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت كوتەرىلگەن. از ايتىلىپ, از جازىلىپ جۇرگەن جوق. دەسە دە, قىس كەلە سالىسىمەن, تۇرعىندار جىلۋدىڭ ماردىمسىزدىعىنا ءجيى شاعىمدانادى. كۇرمەۋى قيىن بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جەو-نىڭ قۇرىلىسىن قولعا الاتىن ينۆەستورلار ىزدەستىرىلىپ تە جاتىر.
تۇرعىنداردان ۇزدىكسىز تۇسكەن شاعىمدارعا بايلانىستى بيىل جۇمىس كوميسسياسى دا قۇرىلعان. ولار قالاداعى شاعىن قازاندىقتاردىڭ ەسكىرگەنىن, كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن انىقتاعان. الايدا لەكەرلەۋ, جوندەۋ ماسەلەنى تۇبەگەيلى وزگەرتپەيدى.
ايتقانداي, قالانى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت دەڭگەيىندە سەمەيدە جىلۋ-ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانى بەلگىلى. ول ءۇشىن ارنايى ماماندار 650 گكال جىلۋ جانە 450 مۆت ەلەكتر قۋاتى بار ستانسا قالانىڭ تاريحي بولىگىندەگى جىلۋ تاپشىلىعىن قالىپقا كەلتىرىپ, سالىنىپ جاتقان اۋداندار ءۇشىن رەزەرۆ قۇرۋى كەرەك دەپ ەسەپتەگەن. قۇرىلىس مەرزىمىن ءۇش جىل دەسكەن. ءسويتىپ 2015 جىلى «Unit Group» شەتەلدىك كومپانياسىنىڭ ەنشىلەسى – «Unit Energy Investment» جشس ينۆەستور بولۋى مۇمكىن دەسكەن.
«Unit Energy Investment» وكىلى ولجاس ەسەنعارين ءبىر اي بۇرىنعى مالىمدەمەسىندە كومپانيانىڭ رەسپۋبليكالىق ينۆەستيتسيا كوميتەتىمەن كەلىسىمشارتى بولعانىن ايتقان. الايدا وبلىس باسشىلىعى قۇرىلىس ءۇشىن جەر تەلىمىن بەرمەگەن ەكەن. سول ءۇشىن دە قۇرىلىس جۇمىستارىنا كىرىسە الماعان كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە اكىمدىك ينۆەستورمەن كەلىسىمدى بۇزۋ تۋرالى سوت ىسىنە جۇگىنگەن. اقىر اياعى سوتتىڭ شەشىمىمەن كەلىسىمشارت بۇزىلدى. بۇل جەردە و.ەسەنعاريننىڭ پىكىرىنشە, جەمقورلىق فاكتىسى ورىن العان سياقتى. ياعني سول كەزدە اكىمدىك كەدەرگى كەلتىرمەسە, سەمەيدە جىلۋ ماسەلەسى بولماس ەدى.
كۇرمەۋى قيىن ماسەلە. پىكىرلەر ءارتۇرلى. ءبىز دە انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزىپ كورمەك بولدىق.
البەتتە, تاجىريبەلى ينۆەستور الدىمەن بيزنەس-جوسپارىن قۇرادى. قۇجاتتا جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى بارلىق اقپارات پەن ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان كەشەندى جوسپارى كورسەتىلەدى. سەمەي قالاسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى ەرماك ءسالىموۆ (بۇگىندە وبلىس اكىمىنىڭ تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى جونىندەگى كەڭەسشىسى) تۇسىندىرگەندەي, «Unit Energy Investment» جشس ۇسىنعان بيزنەس-جوسپارىندا قۇرىلىسقا قاجەت تەحنيكانىڭ جانە كومپانيانىڭ قارجىلىق جاعدايى تۋرالى دا تولىق اقپارات بولماعان. ال ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ بيزنەس جوسپارلارىنا قويىلاتىن تالاپتار ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ 2015 جىلعى 30 قاراشاداعى №1133 بۇيرىعىنداعى قوسىمشاعا سايكەس ناقتى كورسەتىلگەن ەكەن.
– تولىق ينۆەستيتسيالىق شىعىنداردى, قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ەسەپتەي وتىرىپ, جوبانىڭ قارجىلىق مودەلىن كورسەتەتىن قارجىلىق ءبولىمنىڭ جوق بولۋىنىڭ ءوزى مۇنداي ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتى جارامسىز دەپ تانۋعا نەگىز بولادى, – دەيدى بۇرىنعى قالا باسشىسى.
سونداي-اق ەرماك ءسالىموۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا سەمەيدىڭ جىلۋ ەنەرگياسىنا قاجەتتىلىگى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قورشاعان ورتاعا اسەرىن, تابىستىلىعى مەن ءوزىن ءوزى اقتاۋ كەزەڭدەرىن باعالاۋ سياقتى ماڭىزدى بولىمدەر بولماعان.
– ءبىر قىزىعى – قۇجاتتارىندا سەمەيلىكتەر ءۇشىن ەلەكتر قۋاتى قىمباتتايدى دەگەن اقپارات كورسەتىلگەن. شيكىزات جەتكىزۋشىلەرىمەن دە كەلىسىم بولعان جوق. تىزە بەرسە, سەمەيدى جىلۋ جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جاعدايىن تالدايتىن ماركەتينگ ءبولىمى, ەڭبەكاقى تولەۋ قورى تۋرالى مالىمەتتەر دە كورسەتىلمەگەن. سول ۋاقىتتا بىزگە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنان ەسكەرتۋ حاتتارى كەلدى, – دەدى ە.ءسالىموۆ. – الەۋەتتى ينۆەستورعا قاتىستى دەفولت فاكتىلەرى, سونداي-اق سۇراعى كوپ قارجىلىق سحەمالار كەلتىرىلدى. سونىمەن قاتار ءبىز, سەرىكتەس رەتىندە كورسەتىلگەن رەسەيلىك كومپانيالارعا سۇراۋ سالدىق. الايدا ولار بەيحابار ەكەنىن جەتكىزدى. ءسوزىم دالەلدى بولسىن: «سيبەنەرگوماش بكز» جشس «Unit Energy Investment» جشس-مەن كەلىسىمشارتتىق مىندەتتەمەلەرى جوق ەكەنىن حابارلادى. «ورال تۋربينا زاۆودى» دا «Unit Energy Investment» جشس-مەن جاسالعان كەلىسىمشارت جوق ەكەنىن جەتكىزدى. ەڭ باستىسى – قالانىڭ 140 گەكتار جەرىن 49 جىلعا جالعا الۋدى كوزدەدى. زاڭناماعا سايكەس, مۇنداي تابيعي گرانت قالا اكىمدىگىمەن كەلىسىم بويىنشا بەرىلۋى مۇمكىن. بىراق مۇنداي ينۆەستورعا جەردى قالاي بەرۋگە بولادى؟, – دەپ ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىردى ەكس-اكىم.
داۋلى ىسكە قاتىستى سوت وتىرىستارى بولدى. ەكونوميكالىق ماسەلە بويىنشا سوت پروتسەستەرى ادەتتە ۇزاققا سوزىلادى. 2019 جىلدىڭ اقپانىندا استانا سوتى «Unit Energy Investment» جشس-مەن ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتى جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. ال جوعارعى سوتتىڭ اپەللياتسيالىق ساتىسى ۇكىمدى وزگەرىسسىز قالدىردى. 2019 جىلدىڭ مامىرىندا جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسى شەشىمدى وزگەرىسسىز قالدىرۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. اقىرى, 2019 جىلدىڭ 30 مامىرىندا جوعارعى سوتتىڭ كوميسسياسى ەكى داۋعا نۇكتە قويعان. ايتا كەتسەك, استانا سوتىنىڭ ۇكىمىن وزگەرىسسىز قالدىردى, اپەللياتسيالىق شاعىمدار قاناعاتتاندىرىلمادى.
سول جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ينۆەستور مەن ينۆەستيتسيالار جونىندەگى كوميتەت جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى بولىمىنە ءىستى قايتا قاراۋلارىن سۇراپ, ءوتىنىش بىلدىرگەن. بىراق جوعارعى سوت «Unit Energy Investment» ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتىن جارامسىز دەپ تانىعان.
ءبىر جاعىنان راس, ينۆەستوردىڭ قۇجاتىنا قاراماستان تاپسىرىس بەرىپ, ارتىنشا قۇرىلىسى ساپاسىز, مەرزىمىندە اياقتالماي جاتسا نە پايدا؟!
وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باستىعى المات اقىشوۆتىڭ ايتۋىنشا, سەمەيدە زاماناۋي جىلۋ ەلەكتر ستانساسى بوي كوتەرەدى. تەك قۇرىلىس پروتسەسى اشىق ءارى مەردىگەر سەنىمدى بولۋى كەرەك. بيىلعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق كەزىندە ۇلكەن جۇمىس كولەمى قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, قولدا بار قۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا «عابباسوۆ», «103-103ا», «ورتالىق», «35 كۆارتال» قازاندىقتارىن جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى. سونىمەن قاتار, جىلۋ جەلىلەرىن قالپىنا كەلتىرۋ, گيدراۆليكالىق سىناقتار وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. تەندەر وتكىزىلدى, مەردىگەرلەر انىقتالدى. قىركۇيەككە دەيىن «ورتالىق», «103-103ا», «عابباسوۆ», «35-كۆارتال» قازاندىقتارى جوندەلىپ, «ورتالىق» جانە «103-103ا» قازاندىقتارى اراسىنداعى كوپىر جاسالادى.
تۇرعىندار ءۇشىن ماڭىزدىسى ينۆەستورلاردىڭ داۋى ەمەس, اۋى مەن باۋى كوپ بولىپ كەتكەن جىلۋ ماسەلەسىنىڭ وڭ شەشىمى. ءتۇيىنى تۇبەگەيلى شەشىلە قويماعان سەمەيدىڭ جىلۋ ماسەلەسى البەتتە «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ نازارىندا بولادى.