شىعىس سامالىنىڭ قۇدىرەتى

گەتە ءپىر تۇتقان شىعىس شايىرلارىنىڭ مۇراسىنان قازاقتاردىڭ سوڭعى عاسىردا كوز جازىپ قالۋى ۇلتتىق سانامىزدى ويسىراتىپ كەتتى. تورتكۇل دۇنيە ادەبيەتىنىڭ اسىل قازىناسىن سارقا وقىعانداعى العانىمىز كوكىرەگىمىزدە سايراپ, سانامىزدا سالتانات قۇرسا دا شىعىستان اتتاپ ءوتۋ, جاس كۇنىندە اناڭنىڭ ۋىزىنا قانباعانمەن پارا-پار كەمىستىك ەمەس پە.

سودان دا بولار, شىعىس شايىرلارىنىڭ اتى اتالعان جەردە ءىشىم ۋداي اشىپ, جۇرەگىم زار جىلايدى. كەۋدەمدە شىعىستى انا تىلىمىزگە ءتارجىمالاپ, تاۋىسىپ وقۋعا اتەيستىك يدەولوگيانىڭ قۇرساۋى مۇرشا بەرمەگەنىنىڭ وكىنىشى قىجىلدايدى. بىزگە جەتكەن تەڭىزدىڭ تامشىسىنداي عانا اۋدارمالاردان شىعىس فيلوسوفياسىنىڭ ءدامى اۋزىما كەلسە دە, قانىپ ءىشىپ, تويىنا الماعانىما وكىنەمىن. ينستينكپەن قارمالانىپ جانعا داۋا ىزدەيمىز. الايدا ونىڭ قاينارىن ءاۋ باستا-اق, بولمىسىمەن بىتە قايناسقان قازاقتىڭ جانىن تازارتىپ, رۋحىن اسقاقتاتپاسىن دەگەندەي, اتەيستىك, ەۋروتسەنترلىك, كوسموپوليتتىك يدەولوگيا تىزگىندەپ الىپ, بىتەپ قويعانداي. قازىر مۇنىڭ ءبىرى دە جوق, بىراق سانامىزدا اتالعان جەز شەڭگەلدەردىڭ تىرتىعى بار. تىرپ ەتسەڭ ءالى دە تىزىلداپ شىعا كەلەدى. وكىنىشتىسى, شىعىستى جانىمەن تۇسىنەتىن اقىن دا بۇگىندە جوق. ابايدىڭ وزدەرىڭىزگە ءمالىم:

«فيزۋلي, شامسي, ءسايحالي,

ناۋاي, ساعدي, فيرداۋسي,

قوجا حافيز بۋ حامماسي,

مادەت بەر, ءيا, شاعيري فارياد» دەگەن ءتورت شۋماق ولەڭى مەنى شىعىس دۇنيەسىنە الىپ كەلدى.

سونىڭ ىشىندە جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ ورىسشادان اۋدارعان «بۋستان» (جەمىس باعى) ولەڭدەر توپتاماسى كوزگە ءتۇستى. اقىن ساعديدىڭ عازالدارىن تەك جۇرەگىنە جاقىنىن عانا تەرىپ ءتارجىمالاپتى. بۇل اسىلدىڭ ءبىر سىنىعى عانا. سول عازالداردى وقىعان سايىن اقىلگوي قارتتىڭ ءسوزىن تىڭداعانداي كۇي كەشەسىڭ. بويىڭداعى كىردى عازالىمەن جۋاسىڭ. مەنمەن كوڭىلىڭ باسىلىپ, انشەيىندەگى استامشىلىعىڭ قايدا كەتكەنىن بىلمەي قالاسىڭ. مىنە, ساعديدىڭ ادام تاربيەلەۋدەگى قۇدىرەتى. 

 اقىن ادامنىڭ تەك قىسىلتاياڭداردا اشىلاتىن تابيعاتىن سونشالىقتى ءدوپ تانىپ, قاراپايىم تىلىمەن جەتكىزە بىلگەن. ساعدي سوڭعى عاسىرلارعا دەيىن يراندىقتار ءۇشىن «اقىل-وي بيلەۋشىسى, ۇلى وي ءامىرشىسى» بولدى. ونىڭ ەڭ تانىمال ەڭبەگىنىڭ ءبىرى «گۇلستان» اقىلىندا ساۋلەسى بار ءاربىر يراندىقتىڭ قاسيەتتى تۇمارىنداي بولدى, جاس كۇنىنەن سونىمەن ساۋاتىن اشىپ, ەسەيە كەلە ءومىردىڭ سىرىن وسى كىتاپتان ۇيرەندى. بۇل ەڭبەك بارشا تۇركىلەرگە ورتاق قازىنا ەكەنىن مىنادان بىلۋگە بولادى. ول التىن وردا تۇسىندا جارىق كورگەن «گۋليستان بيت-تۋركي» اتتى عازالدار مەن حيكاتتاردان تۇراتىن جيناق. ونى ساعدي ءشيرازيدىڭ «گۇلستانىن» 1391 جىلى ءسايف ساراي اۋدارعان ەكەن. وندا پاتشالار, داۋرىشتەردىڭ ادەت-عۇرپى, ادامگەرشىلىك جانە قاناعات, ۇندەمەۋدىڭ پايداسى, سۇيىسپەنشىلىك ءجان جاستىق شاق, كارىلىك پەن السىزدىك, ءتالىم-تاربيەنىڭ اسەرى مەن سۇحبات ادەبى تۋرالى ايتى­لا­دى.

ال شايىردىڭ «بۋستان» (گۇل باعى) ەڭبەگىندە ونىڭ ءزاۋلىم ساراي سالىپ, ادىلدىك, يگىلىك, ماحاببات, كىشىپەيىلدىك, ريزالىق, قاناعات, تاربيە, شۇكىرلىك, تاۋبە, ءمىناجات اتتى ادام­دارعا ارنالعان ەسىكتەرىن اشىپ, عازال­دا­رى­مەن زەرلەگەنىن تىلگە تيەك ەتەدى.

«باۋىرىم دەپ, ادامزاتتىڭ ءبارىن سۇيۋگە» شاقىرعان اباي دانالىعىمەن ءوسىپ كەلەمىز, ال ساعديدىڭ «وزگەلەردىڭ دەرتىنە بەيعام بولساڭ, ادام اتاۋىنا لايىق بولىپ قالماسسىڭ» دەگەن عازالى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تورىندە جازىلىپ تۇر ەكەن.

توقسان ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن ايتار بولساق, الداعى ۋاقىتتا شاكىرت بالا مەدەت سۇراعان فيزۋلي, شامسي, ءسايحالي, ناۋاي, ساعدي, فيرداۋسي, قوجا حافيز ساعدي ءشي­را­زي­دىڭ مۇرالارى انا تىلىمىزگە تولىقتاي ءتار­جى­­ما­لانىپ, وقىرماندارىنا جەتۋىنە كۇش سالۋ كەرەك. بالكىم سوندا شىعىستىڭ ساما­لى­مەن تىنىستاپ, ادالدىقپەن ءومىر ءسۇرۋ قاعي­دالارىن, كەڭدىك پەن دارقاندىقتىڭ شى­عىس­­تىق قالىبىن قابىلداپ جان دۇنيەمىزدە دانا­لىقتىڭ ءدانى وركەندەپ مىنەزىمىز كوركەم بولا تۇسەتىن شىعار.

امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى,

ادەبيەت سىنشىسى