ءبىر كەزدە تاعدىردىڭ تالكەگىمەن تورتكۇل دۇنيەگە تارىداي شاشىلىپ كەتكەن اعايىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا اتاجۇرتقا ورالىپ, ءوسىپ-ونۋدە. شەت جايلاپ, شالعايدا جۇرگەندە ەلدى اڭساپ, سارىتاپ ساعىنىش ەت جۇرەكتەرىن ەلجىرەتىپ, ءبىر كورۋگە زار بولىپ جۇرسە, بۇگىندە تۋعان ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن بەكەم ەتۋگە اتسالىسۋدا.
كوپ بالالى انا مارتا حايسار – ايتۋلى قولونەر شەبەرى. ماكينسك قالاسىنىڭ تۇرعىندارى جانسىزعا جان بىتىرەتىن ادام دەپ ەسەپتەيدى. ارينە وبرازعا وراپ ايتقان تەڭەۋ. ادەيى ىزدەپ كەلگەندە كوركەم كەستەسىن, كوز جاۋىن الاتىن قۇراق كورپەلەرىن كوردىك. ادام جاتىرقامايتىن, باۋىرمال كىسى ەكەن. باستان وتكەن تاعدىرىن دا, بۇگىندە كوكىرەگىن بەبەۋلەتكەن ارمانىن دا تولايىم اقتارىپ, اعىنان جارىلىپ ايتىپ بەردى. سويلەپ ءجۇرىپ ءوز قولىنان شىققان باعالى بۇيىمدارىن, ولاردىڭ جاسالۋ جولدارىن, كەي شەبەر ءتىس جارىپ ايتا بەرمەيتىن تاجىريبەسىن دە, ءادىس-تاسىلدەرىن دە جىر ەتتى. بۇل كۇندە ءبىزدىڭ وڭىردە ىلۋدە ءبىر كەزدەسەتىن الاشاسى مەن تەكەمەتىن كورسەتتى. باسقا باعالى بۇيىمدارى دا تولىپ جاتىر. باۋىرىنداعى سەگىز بالانى تاربيەلەۋ, قولىنداعى ەنەسىنە قاراۋ كوپ ۋاقىت الاتىن كۇيبەڭ تىرشىلىك. سونىڭ بارىنە قالاي ۇلگەرەدى دەسەڭىزشى؟!
– 2005 جىلى اتا-بابامىزدىڭ تۋعان توپىراعىنا تابانىمىز ءتيدى. سول شاقتاعى كوكىرەگىمىزدە اتويلاعان سەزىم ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ قالدى, – دەيدى قولونەر شەبەرى, – ءبارى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى عوي. سەگىز بالانى ومىرگە اكەلىپ, جارىق دۇنيە سىيلادىم. جاڭا كوپ بالالى انانىڭ قاربالاسى كوپتىگى جايلى ايتىپ جاتىرسىز عوي. كوپ ەكەنى راس, بىراق ۇلگەرۋ كەرەك. شىنىن ايتقاندا مەن ەشقاشان, ەشكىمگە الاقان جايىپ, «كوپ بالالى انامىن» دەپ مىندەتسىنگەن ەمەسپىن. ومىرگە اكەلدىم ەكەن, قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقتىرماي, ماپەلەپ ءوسىرۋ اتا-انانىڭ پارىزى. ال قولونەر قانىمدا بار دۇنيە. انام زۋرا شايحىش بايان-ولگەيدە جۇرگەندە مۇقىم ەل شەبەرلىگىنە ءتانتى بولىپ, قۇرمەتتەگەن كىسى. ەل ىشىندە قولى ەپسەكتى ادامنىڭ ابىرويى دا وزگەدەن سىنىقسۇيەم اسىپ تۇرادى عوي. بۇيىمتايىن ايتا كەلگەن كىسىنىڭ بەتىن قايتارعان جەرى جوق. بارلىعىن باۋىرىم دەپ جانىنا جاقىن تارتىپ تۇرادى. شەبەرلىكتىڭ سىرىن انامنان ۇيرەندىم. كەيىن ەنەم مەكەي حاجينباي تاربيەلەدى. بۇل كىسى دە شەبەر ادام. شەت جايلاپ, شالعايدا جۇرگەن اعايىن قازاقتىڭ كوشپەلى داۋىردەگى قولونەرىن جوعالتپاي, ساقتاپ قالعاندىعىن ايتسام, ەشكىمنىڭ كوڭىلىنە كەلمەس.
شەبەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قولونەردى دامىتۋعا مۇمكىندىك از ەمەس ەكەن. ءجۇن مەن تەرى اياق استىندا شاشىلىپ جاتىر. قۇنسىز الاسىڭ دەسە دە بولار. ارينە, بار قازاقتىڭ كەلىنشەگى كورپە كوكتەپ, الاشا توقىپ كەتۋى كەرەك دەگەن ءسوز ەمەس. ايتسە دە, اجەمىز سۇيگەن, اتامىز كيگەن بۇيىمدار شەبەردىڭ قولىنان شىقسا, سالتاناتى اسىپ كەتەرى ءسوزسىز. «توعىز قابات تورقادان, توقتىشاعىمنىڭ تەرىسى ارتىق» دەپ بۇرىنعى قازاق نەگە ايتتى دەيسىز؟
اسىلىندا قولونەر – ىلكى زاماننان بەرى ۇزىلمەي كەلە جاتقان كاسىپتىڭ تورەسى. باعزى زاماندا ەلدىڭ تۇرمىسىمەن بىرگە ۇدايى دامىپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ وتىرعاندىعى ءمالىم. شەبەرلىكتىڭ ءوزى تابيعاتتان اۋعان. سول كورىنىستى اينىتپاي كەستەلەۋگە تىرىسقان. ەرتەدە كۇن كەشكەن اتا-بابامىزدىڭ ەستەتيكالىق تالعامى تۋرالى اڭگىمە وربىتسەك, بۇل ورايداعى ماقتانۋعا تۇرارلىق جەتىستىك جەتىپ ارتىلادى. شەبەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازاقى كىلەم توقۋ – قولونەر شەبەرلەرىنىڭ تابان تىرەگەن بيىك شىڭدارىنىڭ ءبىرى. كىلەم كيىز ءۇي مۇلكىنىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلسە دە, قولى جەتكەن ادامدار عانا تۇتىناتىن زات بولعان. ويتكەنى, ايرىقشا ەڭبەكتى, ەڭ الدىمەن حاس شەبەرلىكتى قاجەت ەتەدى. مىنە, قاراڭىز كىلەمنىڭ ءاربىر شارشى مەترىنە شامامەن 300-400-گە دەيىن, ال تۇتاس ءون بويىنا ءبىر ميلليونعا جۋىق ءجىپ تىندەرىن كەلتىرىپ, توقۋ قاجەت ەكەن. سوندىقتان دا باعالى بۇيىمنىڭ ساناتىندا. كوشپەلى حالىق كىلەمدى كيىز ءۇيدىڭ تۋىرلىعى مەن ۇزىگى ورنىنا دا جاپقان كورىنەدى.
– باي تاجىريبەڭىز بار ەكەن, شەبەرلىك مەكتەبىن اشساڭىز, جاستاردى ءتول ونەرىمىزگە ۇيرەتەر ەدىڭىز. وسى جاعىن ويلاستىرعان جوقسىز با؟ – دەپ سۇرادىق.
– ارينە, حالقىمىزدىڭ اسىل مۇراسىن جوعالتپاۋ اركىمگە دە پارىز عوي. اشقىم كەلگەن, – دەيدى شەبەر, – بىراق بارلىعى قاراجاتقا تىرەلىپ تۇر. نەسيە الۋ ءۇشىن كەپىل قوياتىن ءتارتىپ بار. كەپىل قويايىق دەسەك, جىلجىمايتىن مۇلكىمىز جوق. ءۇيىمىز سوناۋ 1958 جىلى سالىنعان, قاۋساپ تۇرعان باسپانا. ونى كەپىلگە المايدى. ايتپەسە, ورتالىقتان شەبەرحانا ءارى دۇكەن اشساق, ارمانىمىز ورىندالىپ-اق قالايىن دەپ تۇر. قازىر اتا سالت شىمشىمداپ ورالا باستاعان سوڭ, ۇلتتىق كيىمگە اڭسارى اۋاتىندار از ەمەس. مەنىڭ تىككەن قامزولدارىمدى تالايلار كيىپ ءجۇر. تيىنداپ قارجىنىڭ باسىن قۇراستىرىپ, تىگىن ماشيناسىن ساتىپ الدىم. سىنىپ قالسا ءوزىم جوندەپ الامىن. كەيدە جارىم سايلاۋ بەكبولات تا كومەكتەسەدى. ول دا شەبەر.
تاپسىرىسپەن قولقا سالاتىندار دا از ەمەس ەكەن. دەمەك شەبەردىڭ قولىنان شىققان زاتتار تۇتىنۋشىنىڭ تالعامىنان شىعىپ تۇرعانى عوي.
اقمولا وبلىسى,
بۇلاندى اۋدانى