اۋىز سۋمەن قامتۋدىڭ اۋقىمى كەڭەيدى

وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىنا «قىزىلوردا سۋ جۇيەسى» مكك قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى. قازىر كوممۋنالدىق مەكەمە تەڭگەرىمىندە ۇزىندىعى 915 شاقىرىمنان اساتىن اۋىز سۋ جەلىسى بار. قالا اۋقىمى جىل ساناپ ۇلعايىپ كەلە جاتقاندىقتان 2006-2018 جىلدار ارالىعىندا ءتۇرلى باعدارلامالار اياسىندا 596,8 شاقىرىم اۋىز سۋ جۇيەسى جاڭادان سالىنىپ, 219 شاقىرىمى قايتا جاڭعىرتىلعان. ەندى كۆارتالىشىلىك 219 شاقىرىم جەلىنى جاڭارتۋدى كوزدەپ وتىر.

– وبلىس ورتالىعىنداعى كوپ قاباتتى ۇيلەرگە جۇرگىزىلىپ جاتقان قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءبىزدىڭ ءىسىمىزدىڭ دە العا باسۋىنا سەپ بولىپ وتىر, – دەيدى «قىزىلوردا سۋ جۇيەسى» مكك ديرەكتورى مارات جاميەۆ.– بۇرىن جوعارى قاباتقا سۋ كوتەرىلۋى قيىن ەدى, اتموسفەرالىق قىسىمدى 2,2-گە جەتكىزۋ ارقىلى بۇل ماسەلەنى شەشتىك. بيىل ونى تاعى دا كوتەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

كوپ جىلدار بويى وبلىس ورتالىعىنداعى باستى پروبلەمانىڭ ءبىرى اۋىز سۋ ساپاسى بولىپ كەلدى. سىرداريا وزەنىنەن الىنعان كەرمەك سۋدىڭ سانيتارلىق نورمالارعا سايكەس كەلمەيتىنى دە از ايتىلعان ماسەلە ەمەس ەدى. وسىدان 6 جىل بۇرىن «قىزىلوردا قالاسىنداعى اۋىز سۋ جانە كارىز جۇيەلەرىن, عيماراتتارىن قايتا جاڭعىرتۋ جانە كەڭەيتۋ» جوباسى نەگىزىندە «دالا» سۋ توعانىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلدى. 20 سۋ بۇرعىلاۋ ۇڭعىماسى سالىندى. وبلىس ورتالىعىنا دەيىن سۋ جۇيەسى تارتىلىپ, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى سورعى ستانسالارى, 2 مىڭ تەكشە مەترلىك 4 سۋ قويماسى پايدالانۋعا بەرىلدى. وسى ارقىلى 2015 جىلدان بەرى قالالىقتار 420 مەتر تەرەڭدىكتەگى «قىزىلجارما» جەراستى قورىنىڭ تازا اۋىز سۋىن پايدالانىپ وتىر. ماماندار بولجامىنشا, ونىڭ قورى 25 جىلعا جەتەدى. مەكەمە زەرتحاناسىندا سۋ ساپاسى ۇدايى تەكسەرىلىپ وتىرادى. قالادان 10 شاقىرىم جەردەگى توراڭعىل ساي ۋچاسكەسىندە دە جەراستى سۋ قورى بار. بىراق ول ءالى جەتكىلىكتى زەرتتەلە قويعان جوق.

قالا تۇرعىندارىنىڭ 50 پايىزىنا تاسبوگەت كەنتىندەگى باس توعان ارقىلى سۋ جەتكىزىلىپ وتىر. جاڭادان بوي كوتەرگەن اۋدانداردا دا توعاندار مەن ۇڭعىمالار سالىنعان. وسىدان 3 جىل بۇرىن اۋىز سۋدىڭ 1 تەكشە مەترى 69,2 تەڭگە ەدى, قازىر 44, 9 تەڭگەگە ءتۇستى.

بىلتىر «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا مەكەمەنىڭ سالىنعانىنا جارتى عاسىردان اسقان عيماراتىن جوندەۋدىڭ رەتى كەلدى. سۋ جۇيەسىنىڭ وندىرىستىك-تەحنيكالىق بازاسى جاڭعىرتىلدى. مەكەمە اۋلاسى اسفالتتالىپ, تسەح پەن گاراجى قالىپقا كەلتىرىلدى. تۇرعىنداردىڭ اۋىز سۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ساۋالدارىن قابىلداۋعا ارنالعان ديسپەتچەرلىك ءبولىم قۇرىلدى. ەندى مەكەمە ماماندارى بۇرىنعىداي ءۇي-ءۇيدى ارالاپ, قارىز جيناۋمەن اينالىسپايدى. بەرەشەگىڭىز بولسا قوڭىراۋ شالادى نە بولماسا حابارلاما جازۋ ارقىلى ەسكەرتەدى.

– جاقىندا مەكەمەدەن جوندەۋ ورتالىقتارىن اشتىق. بۇرىن قىرۋار اقشاعا سىرتتان ادام جالداپ كەلسەك, ەندى قولدا بار تەحنيكانى, ەلەكتر قۇرىلعى جابدىقتارىن ءوزىمىزدىڭ ماماندار جوندەيدى. بۇل قارجى ۇنەمدەۋگە, كەرەكتى سالاعا قاراجاتتى جەتكىلىكتى بولۋگە مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر, – دەيدى مارات شاحمات ۇلى.

قارىز دەمەكشى, مەكەمە ءۇشىن قازىر باستى ماسەلە تولەماقىنىڭ جينالۋى بولىپ وتىر. قازىر تۇرعىنداردان اي سايىن ورتا ەسەپپەن 100 ملن تەڭگەدەي تۇسەدى. جۇمسالىپ جاتقان سۋ مەن جينالعان قارجىعا قاراساڭىز, ەداۋىر ايىرماشىلىقتى بايقايسىز. ولاي بولاتىنى قالا بويىنشا مىڭداعان ابونەنتتىڭ ۇيىندە سۋ ەسەپتەگىش قۇرالى ءالى ورناتىلماعان. كوپ تۇتىنۋشىنىڭ ۇيىندەگى وسىنداي قۇرىلعىنىڭ پايدالانۋ مەرزىمى وتكەن. ال ولاردىڭ ۇيىنە كىرىپ, ەسەپتەگىشىن تەكسەرۋ مەكەمە ماماندارى ءۇشىن وڭايعا سوقپاي وتىر. تەكسەرۋشىلەردى تابالدىرىقتان ءارى اتتاتپايتىن تۇرعىن كوپ. وسىدان كەلىپ مەكەمە ءوز قىزمەتكەرلەرىنە جالاقىنى كەشىكتىرىپ تولەۋگە ءماجبۇر.

قازىر قالاعا كۇن سايىن 40 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن سۋ بەرىلىپ وتىر, جازدىڭ كۇندەرى بۇل ەكى ەسەگە دەيىن ارتادى. قالاداعى يرريگاتسيالىق جۇيەلەر بۇزىلعاندىقتان كۇن جىلىنا ەسىك الدىنداعى باۋ-باقشاسىن اۋىز سۋمەن سۋاراتىندار كوپ. ولاردىڭ كوپشىلىگى قوسىمشا جەلى تارتىپ الاتىندار, اراسىندا ەسەپتەگىشكە ماگنيت قويىپ, كورسەتكىشتى كەرى اينالدىرىپ الاتىندار دا جوق ەمەس. مەكەمە ارنايى قۇرىلعىلار ارقىلى وسىنداي تۇتىنۋشىلاردى انىقتاپ تا جاتىر. بۇل دا قالا حالقىن سۋمەن قامتۋعا كەسىرىن تيگىزىپ وتىرعان قۇبىلىستىڭ ءبىرى.

وسىدان 4 جىل بۇرىن وبلىستاعى وقشاۋ اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن 87 ەلدى مەكەننىڭ اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىن «قازسۋشار» رمك «ارال» سالىنىپ جاتقان كاسىپورىندار بىرىككەن ديرەكتسياسى فيليالى تەڭگەرىمىنە بەرىپ, ەلدى مەكەندەردە اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سارقىندى سۋلاردى بۇرۋ بويىنشا بىرىڭعاي وپەراتور قۇرۋ قولعا الىنعان بولاتىن. وسى وزگەرىسكە سايكەس قازىر قالاعا كىرەتىن 14 ەلدى مەكەندى وسى مەكەمە اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. قاراۋسىز قالعان وقشاۋ سۋ كوزدەرىن قالىپقا كەلتىرۋ, ءتاريفىن بەكىتۋدەن باستالعان جۇمىس ناتيجەسى كوپ ۇزاماي كورىنە باستادى. قالا اكىمدىگى كەيبىر سۋ توسپالارىن قالىپقا كەلتىردى. بىرقاتار اۋىلداردا جاڭادان سالىندى. اياقتالعان قۇرىلىس فيليال تەڭگەرىمىنە بەرىلىپ, شاھار ماڭىنداعى جۇرتتى سۋمەن قامتۋ جۇيەگە ءتۇستى. قازىر ول اۋىلداردىڭ بارلىعىنا تاۋلىك بويىنا ءۇزىلىسسىز سۋ جەتكىزىلىپ تۇر.

قالا ماڭىنداعى اۋىلدارداعى 108 شاقىرىم سۋ جەلىسى وسى مەكەمەگە قاراستى. بۇل ەلدى مەكەندەردە 21 ۇڭعىما, 7 سۋ توعانى بار. اۋىلداعىلار ءۇشىن اۋىز سۋدىڭ 1 تەكشە مەترى 30 تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە, قالعانى مەملەكەتتىك سۋبسيديا ەسەبىنەن وتەلىپ وتىر. «ارال» سجقبد فيليالى مەن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى اراسىندا جاسالعان كەلىسىمگە سايكەس سۋ ساپاسى ايىنا 2 مارتە تەكسەرىلەدى. ونىڭ بارىسىندا ۇڭعىمادان, جەلىدەن جانە ۇيدەن سۋ الىنىپ, ساراپتامادان وتەدى.

– ءبىز ءۇشىن باستى ماسەلە – جاز ايلارىندا تۇتىنۋ دەڭگەيىنىڭ كۇرت ءوسۋى بولىپ وتىر. ارينە, تاريف ارزان بولعاندىقتان تۇرعىندار سۋ باعاسىن ەسەپتەگىش بويىنشا تولەيدى. بىراق سولاي ەكەن دەپ بەي-بەرەكەت پايدالانۋعا بولمايتىنىن ايتۋداي-اق ايتىپ كەلەمىز. قالا عانا ەمەس, اۋدانداردىڭ كوپشىلىگىندە وسى كورىنىس الدىڭىزدان شىعادى. ءۇي يەلەرىمەن دە سويلەسكەن كەزىمىز كوپ. بىراق ازىرشە ناتيجە ازداۋ بولىپ تۇر, – دەيدى «ارال» سالىنىپ جاتقان كاسىپورىندار بىرلەسكەن ديرەكتسياسى فيليالىنىڭ ديرەكتورى التىنبەك ەسەنوۆ.

اۋىز سۋ – كوپكە ورتاق يگىلىك. ال ونى ىسىراپ ەتۋ ىرىستىڭ جۇتى ەكەنىن ۇقساق كەرەك-ءتى.