مىڭ جولدىڭ ىشىنەن تۋرا جولدى تاڭداۋ – كەزدەيسوق تاپقىرلىق نەمەسە ساۋەگەيلىك ەمەس. بۇل – ادامنىڭ بولمىسى مەن تىلەگىنىڭ, مىنەزى مەن تاعدىرىنىڭ ۇيلەسۋىنە قاتىستى تىلسىم دۇنيە. وسى رەتتە اقيقاتتى تەمىرقازىق ەتۋ دوس پەن دۇشپاندى ايىرۋعا كومەكتەسەدى.
وڭ مەن سولدى تەڭگەرە بىلەتىن قايراتكەرلىك كوبىنەسە قوعامدىق جۇمىستاردا بايقالادى. وسى قاراپايىم قاعيدانى جاستار جاعى كوپ بىلە بەرمەيدى, بىلسە دە ىسكە كەلگەندە بوگەلەدى. كەز كەلگەن ورتادا سوزىمەن, پاراساتىمەن كوزگە ىلىنگەن ادام كوپكە جول كورسەتۋدى پەشەنەسىنە جازىلعان پارىز, وزىنە بۇيىرعان بورىش سانايدى. جاس كەزىنەن مۇنداي سەنىمگە يە بولۋ ەسەيە كەلە داعدىعا اينالادى, ءوتىنىش جاساعاندى, قولقا سالۋدى توسپايدى. جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگىن سەزىنگەن سوڭ ول ۇزاق ويلانىپ جاتپايدى, بارشا ىسكە بىردەن بەل شەشىپ كىرىسەدى. وعان, ارينە تۋا بىتكەن مىنەز كەرەك.
سوناۋ بالا كەزىندە شىمكەنتتەگى قارسىباي سىپاتاەۆ مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەندە-اق العىرلىق, وجەتتىك, ۇيىمداستىرۋشىلىق, كوشباسشىلىق قاسيەتىمەن تانىلعان ومىربەك جولداسبەكوۆتى الەمدىك دەڭگەيدەگى عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دارەجەسىنە جەتكىزگەن دە ءتۋابىتتى قايسارلىعى جانە تالابى دەۋگە بولادى. شىندىعىندا, بالالار اراسىنداعى ابىرويى مۇعالىمدەردىڭ ىنتا-پەيىلىن اۋدارسا, وقۋشىلار كوميتەتىندەگى توراعالىعى دۋماندى, ماعىنالى كەشتەردىڭ شىرايىن اشتى. ءسويتىپ ول زەرەكتىگىمەن, تالانتىمەن, تاپقىرلىعىمەن تۇتاس مەكتەپتى العا سۇيرەدى. وسى قاسيەتى ستۋدەنت كەزىندە سارالانىپ, ەڭبەككە ارالاسقاندا بەل-بەلەسكە كوتەردى. ال پوليتەحنيكا ينستيتۋتىنداعى پرورەكتورلىق, كازمۋ-دەگى رەكتورلىق لاۋازىمى, التى دۇركىن حالىق دەپۋتاتى بولۋى, سونىڭ ىشىندە ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقارۋى ءبىرسىپىرا اڭىز-اڭگىمەگە, ەلدىك-جاسامپازدىق ونەگەگە ۇلاسقانىن زيالى قاۋىم تەگىس بىلەدى.
بۇگىنگى تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىردان استام ۋاقىتىندا قازاق ءتىلىن قورعاۋدا بۇرىن-سوڭدى وزىنەن باسقا ادام بولماعانداي سويلەيتىندەر كوبەيىپ تۇرعانى بەلگىلى. قىلىشىنان قان تامعان كەڭەس زامانىندا ەڭبەگىن بۇلداماي-اق, ۇلتىنىڭ قانىمەن, جانىمەن بىرگە جاسايتىن انا ءتىلىن ارداقتاپ, ۇلتتى دامىتۋعا ايعايلاماي-اق ۇلەس قوسۋ – ومەكەڭدەر ءداۋىرىنىڭ نامىستى ءىسى, ازاماتتىق پارىزى ەدى. قازىرگى ۇرپاق ماسەلەنىڭ وسى جاعىنا بۇرىلىپ قاراسا, تاريحتان ءتالىم الار ەدى.
وتكەن عاسىردىڭ 60-70 جىلدارى ءۇشىن قازاق تىلىندە كۇردەلى سالا – مەحانيكا مەن ماشينالار تەورياسى ياعني ماشيناتانۋ تەرميندەرىنە انا تىلىندە تۇسىنىكتەمە جازۋ, ولاردى تۇپنۇسقادان تارجىمەلەۋ – قيىننىڭ قيىنى بولاتىن. ومىربەك ارسلان ۇلى وسى عىلىم سالاسى بويىنشا ەكى سوزدىك, تۇڭعىش وقۋ قۇرالى مەن وقۋلىق شىعارۋى – ناعىز ەرلىك, شىن ەڭبەك ەدى. سول كەزدە دە زامانىنىڭ ق ۇلى بولىپ, بارلىق سالادا ءوز تىلىنە قىزمەت ەتۋدەن جەرىنىپ, ۇلتىن مەنسىنبەيتىندەر بولعان. قازىر دە, وكىنىشكە قاراي, جوق ەمەس. زامانىندا «قازاق ءتىلى – عىلىمنىڭ ءتىلى بولا المايدى» دەگەندەرگە ىسىمەن ناقتى جاۋاپ بەرگەن ومىربەك ارسلان ۇلى بىلىكتى ينجەنەرلەردى تىڭعىلىقتى دايارلاۋدى, وزىق ەلدەرمەن تەڭەسۋ مۇمكىندىكتەرىن بۇگىنگى ءىزباسارلارىنا اماناتتاپ كەتتى. رەكتورلىق مانسابى مەن جوعارى ءبىلىمدى ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى ورايىمەن ۇيلەسكەن عالىم تالانتتى ستۋدەنت جاستاردى دەر كەزىندە تاۋىپ, جالىقپاي تاربيەلەۋدىڭ ءجون-جوباسىن كورسەتىپ كەتتى. قانشاما شاكىرتتىڭ جولىن اشتى.
1970 جىلى 39 جاستاعى ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ سول كەزدەگى قازاقستاننىڭ جالعىز ۋنيۆەرسيتەتىنە رەكتور بولىپ تاعايىندالۋى سەنىم مەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ, باتىلدىق پەن نامىستىڭ كورىنىسى-ءتىن. مۇندا بىردەن «بيوفيزيكا» وقۋ-وندىرىستىك بىرلەستىگى, تاجىريبەلىك بيوكلينيكا, ءتۇرلى كونسترۋكتورلىق بيۋرولار, روبوت جاساۋ ورتالىعى قۇرىلىپ, ءوز زامانىنداعى يننوۆاتسيانىڭ قازانى بۇرق-سارق قايناپ جاتتى.
ارينە ءو.جولداسبەكوۆ تۋرالى كوپ ايتۋعا, جازۋعا بولادى. بىراق ونىڭ اتىن تاريحتا ماڭگىگە قالدىرعان ءبىر بەلگى ياكي تاريحي قولتاڭباسى, ءتىپتى رەكتورلىق قىزمەتىنىڭ دارا شىڭى قازمۋ قالاشىعىنىڭ قۇرىلىسى. تاجىريبەلى باسشى اۋەلى «ۋنيۆەرسيتەتستروي» ارنايى قۇرىلىس-مونتاجداۋ باسقارماسىن, جەكە ستۋدەنتتىك قۇرىلىس وتريادىن قۇرىپ, كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي وقۋ كەشەنىنىڭ العاشقى بولىگىن سالىپ ءبىتىردى. ەكى داڭعىلدىڭ اراسىن قوسىپ جاتقان, ءبىر جاعىنان ەسەنتاي وزەنى, ەكىنشى جاعىنان بوتانيكالىق باق قورشاعان جاسىل اۋماق قالا ىشىندەگى عاجايىپ قالاعا اينالدى.
ەل باسشىلىعى قاي كەزدە دە ۇلكەن ءىستى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىگى بار ادامعا تاپسىراتىنى بەلگىلى. ونى ۇيىمداستىرۋ, وزىنە دە, ارىپتەستەرىنە دە تالاپ قويا ءبىلۋ, ادىلدىك, ماماندار مەن ستۋدەنتتەردىڭ تىلەگىنە قۇلاق اسۋ, ءاردايىم كومەك قولىن سوزۋ سياقتى تۇلعالىق قاسيەتتەرى سول شاقتا بۇكىل ەلدە دە, ۇجىمدا دا ومىربەك جولداسبەكوۆ ابىرويىن بيىككە كوتەرگەنى انىق. ستۋدەنتتەردىڭ ىزدەنىسىنە ەركىندىك بەرۋ, عىلىمي-زەرتتەۋلەردى, وقىتۋداعى جاڭا ادىستەمەلەردى ۇدايى قولداۋ, سپورتتا, ونەردە جەتىستىككە جەتكەن جاستاردى جۇيەلى كوتەرمەلەۋ ەسىمى دە, قىزمەتى دە تاريحتا قالعان ارىستان جۇرەك ازاماتتىڭ قۇداي دارىتقان قاسيەتى ەدى. مىنە, وسى ساپا, وسى قولداۋ جاستاردى 1986 جىلى جەلتوقساننىڭ ايازىندا باس الاڭعا الىپ شىقتى. ازاتتىقتىڭ قارلىعاشتارىنىڭ ەلگە, ۇلتقا, كاسىپكە, بولاشاققا ادالدىعى – تاريح تەگەرشىگىن دۇرىس باعىتقا بۇردى.
بۇگىنگى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق شەجىرەسى تۇرعىسىنان قاراساق, سول كەزدەگى تالاپ قوعامنىڭ سانالى بولىگىنە وي سالىپ, جاڭارۋ ۇدەرىسىن باستاتادى. ەجەلدەن ەركىندىكتى اڭساعان اتا-بابا رۋحىمەن سۋسىنداعان, نامىستى قولدان بەرمەگەن, قىمباتىمىزدى ايالاعان ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ساقتاۋ ءاردايىم ماڭىزدى.
دارحان مىڭباي,
ءماجىلىس دەپۋتاتى