قۇرعاق ۋادە «قۇرعاقشىلىقتان» قۇتقارمايدى

قالاعا قاراستى 4 اۋدان اكىمىنىڭ جىلدىق ەسەبىن تىڭداساڭىز, ءبارى كەرەمەت. الايدا شىنايى جاعداي قاعازداعى ەسەپتەن مۇلدە بولەك.

جۋىردا اباي اۋدانىنىڭ اكىمى بۇحارباي پارمانوۆتىڭ 2020 جىلى اتقارعان جۇمىستارى بويىنشا ەسەپ بەرۋ جيىنى ءوتتى. سوندا اۋدان اكىمى: «بىلتىر اباي اۋدانىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن 29,3 ملرد تەڭگە قارجى قارالعان. بولىنگەن قارجىنىڭ 2,2 ملرد تەڭگەسى اۋىز سۋ جۇيەسىنە باعىتتالعان», دەگەن ەدى.

انىعىندا, اۋداندا 34 شاعىن اۋدان بار بولسا, ونىڭ 24-ءى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلعان. قالعان 12 شاعىن اۋدان تۇرعىندارى سۋدى قۇدىقتان تارتىپ نەمەسە تاسىپ ءىشىپ, كۇن كورىپ ءجۇر. اتاپ ايتقاندا, «قىزىلجار», «يگىلىك», «جاڭاتالاپ», «تاۋەلسىزدىككە − 20 جىل», «كوكبۇلاق» «جاڭاتۇرلان» تۇرعىن الابى ۇڭعىما سۋىن ىشسە, «ىنتىماق-2», «اقتاس-2», «سولتۇستىك ساياجاي», «قۇرساي» جانە تاعى باسقا شاعىن اۋدان تۇرعىندارى تاسىپ ىشەدى. اۋدان اكىمى ەسەپ بەرۋ جيىنى كەزىندە جىل سوڭىنا دەيىن بۇل شاعىن اۋدانداردا اۋىز سۋ ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تابادى دەپ سەندىردى.

ەستەرىڭىزگە سالار بولساق, بىلتىر 14 اقپاندا قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆتىڭ جىلدىق ەسەپ بەرۋ جيىنىندا اباي اۋدانىنا قاراستى «جاڭاتالاپ» شاعىن اۋداننىڭ تۇرعىنى ابدىعاني ءاشىروۆ: «شىمكەنتتەگى «جاڭاتالاپ» تۇرعىن الابى تۇرعىندارىنىڭ اۋىز سۋعا جارىماي جۇرگەنىنە 10 جىل تولدى. وسىنشاما ۋاقىتتان بەرى ونداعى حالىق جەراستى سۋلارىن پايدالانۋعا ءماجبۇر. ءبىز ساپالى اۋىز سۋعا مۇقتاجبىز. ءبىزدىڭ تۇرعىن الابى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جۇيەسىنە قاشان قوسىلادى؟» دەپ سۇراق قويعان ەدى.

شاھار باسشىسى «وسى باعىتتا قارجى ءبولىندى. جىل اياعىنا دەيىن «جاڭاتالاپ» تۇرعىن الابى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جۇيەسىنە قوسىلادى», دەپ جاۋاپ بەرگەنى ەل ەسىندە. سودان بەرى «جاڭاتالاپ» الابى تۇرعىندارىنىڭ اۋلاسىنا سۋ كەلەتىندەي ۋاقىت بولدى, بىراق كىرگەن سۋ, ونى كورگەن ەل جوق. وسىلايشا, اۋدان اكىمى بۇحارباي پارمانوۆ قالا اكىمى مۇرات دۇيسەنبەك ۇلىنىڭ حالىق الدىندا بەرگەن ۋادەسىن كەزەكتى بوس سوزگە اينالدىرىپ وتىر.

ءتىپتى اتالعان تۇرعىن الاپتاعى بۇل ماسەلە بۇدان بۇرىنعى اكىمدەر عابيدوللا ءابدىراحىموۆ پەن ەرلان ايتاحانوۆتىڭ تۇسىندا دا شەشىمىن تاپپاعان. جاڭاتالاپتىقتار «اكىمدەر كەلىپ, ۋادە بەرىپ كەتەدى, الايدا ناقتى ناتيجە جوق», دەپ كۇيىنەدى. بۇگىندە قالانىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان ءال-فارابي اۋدانىنان باسقا ەڭبەكشى, قاراتاۋ, اباي اۋداندارىندا دەرلىك اۋىز سۋدىڭ ماسەلەسى كۇيىپ تۇر. اقپان ايىنىڭ باسىندا قالا اكىمدىگى «26 مىڭعا جۋىق تۇرعىندى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ جوسپارلانۋدا» دەگەن اقپارات تاراتتى. اكىمدىكتىڭ بۇل دەرەگىنە سەنەر بولساق, بيىل شىمكەنت قالاسىندا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدە بىرقاتار جۇمىس قولعا الىنباق. ماسەلەن, وتكەن جىلى قاراتاۋ اۋدانى تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن قامتۋ ماقساتىندا «تۇران» شاعىن اۋدانىندا (ماگيسترالدى) ەكى سۋاققى قۇرىلىسىن جۇرگىزسە, بيىل «تاسساي» تۇرعىن الابى, «ازات» جانە «وتەمىس» شاعىن اۋدانىندا قۇرىلىس اياقتالىپ, قازىرگى تاڭدا سۋ ەسەپتەگىش قۇرالدار ورناتىلىپ جاتىر. «دوستىق» شاعىن اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلگەن قۇرىلىس جۇمىستارى دا بۇگىندە تولىعىمەن اياقتالعان. ەندى سۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارىن ورناتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ابونەنتتەۋ جۇمىستارى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا اياقتالىپ, شاعىن اۋدان ساپالى اۋىز سۋ ىشەتىن كۇن دە جاقىنداپ كەلەدى.

شىمكەنت قالاسى اباي اۋدانى اۋماعىنداعى بىرقاتار شاعىن اۋداندا ينفاقۇرىلىم جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ءبىرى − «ىنتىماق-2» شاعىن اۋدانىنداعى اۋىز سۋ جۇيەسى قۇرىلىسى. اتالعان شاعىن اۋدانداعى ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىنىڭ ماسەلەسى شاھار باسشىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا. اۋىز سۋ جۇيەسىنىڭ جوبا قۇنى – 1 199,6 ملن تەڭگە. مەردىگەر «كومپانيا احمەت» جشس قۇرىلىستى بىلتىر مامىر ايىندا باستاعان. بيىل تامىز ايىندا اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر. شاعىن اۋداننىڭ باتىس اۋماعىندا دا اۋىز سۋ جۇيەسى قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ جوبالىق قۇنى – 1 971,8 ملن تەڭگە. مەردىگەر «مەليوراتور» جشس نىسان قۇرىلىسىن بيىل اياقتاۋدى جوسپارلاۋدا.

اباي اۋدانى بويىنشا 34 ەلدى مەكەننىڭ 22-ءسى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلعان. اۋداندا 4 ەلدى مەكەننىڭ: «جاڭاتالاپ», «ىنتىماق-2», «جاڭا تۇرلان», «سولتۇستىك ساياجايدا» قۇرىلىس جۇمىستارى 2021 جىلى اياقتالىپ, جالپى 25 مىڭعا جۋىق تۇرعىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلماق.

قازىرگى تاڭدا قالادا 81 ەلدى مەكەننىڭ 69-ى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بيىل 9 ەلدى مەكەندە (تۇران, سولتۇستىك ساياجاي, «ىنتىماق-2», «باتىس», «جاڭا تۇرلان», «اسار-2», «اقتاس», «جاڭاتالاپ», «ساۋلە» قۇرىلىس جۇمىستارى) جۇرگىزىلەدى. اتالعان ەلدى مەكەندەردە قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن 25,6 مىڭ ادام اۋىز سۋمەن قامتىلادى دەپ كۇتىلۋدە. جىل قورىتىندىسى بويىنشا قالا تۇرعىندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ كورسەتكىشى 95,6 پايىزدان 98 پايىزعا وسەدى. سونىمەن قاتار, 3 ماگيسترالدى سۋاققىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى.

جالپى 2022-2025 جىلدارى قالانىڭ وڭتۇستىك بولىگىنىڭ اۋىز سۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا «سايرام سۋ» جاڭا اۋىز سۋ كوزىنىڭ جانە 22 شاقىرىم ماگيسترالدى سۋاققىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان.

ايتپاقشى, ەڭبەكشى اۋدانى اۋماعىنا وسىدان التى جىل بۇرىن ەنگەن سايرام اۋدانىنىڭ بىرقاتار اۋىلىندا تۇرعىندار قۇدىقتان تاسىپ, سۋ ءىشىپ كەلگەن بولاتىن. بىلتىر سول ەلدى مەكەندە اۋىز سۋدىڭ پروبلەماسى تولىعىمەن شەشىلگەندە تۇرعىندار «شىمكەنتتىك ەكەنىمىزدى شىن سەزىندىك» دەگەن ەدى.

وتكەن جىلى ەڭبەكشى اۋدانىنداعى بادام تۇرعىن الابىنا اۋىز سۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, 331 ابونەنت قامتىلدى. سونداي-اق, ابدۋلاباد, بازارقاقپا, تۇردىابات شاعىن اۋداندارىندا دا اۋىز سۋ جۇيەسى اعىمداعى جوندەۋدەن ءوتىپ, تىرشىلىك نارىنەن تارشىلىق كورگەن تۇرعىنداردىڭ كوڭىلىن ءبىر سەرپىلتتى.