ينتەرنەتتەگى الاياقتىققا تىيىم بولا ما؟

اقش-تىڭ فەدەرالدىق ىزدەۋ بيۋرو­سىنىڭ بىلتىرعى مالىمەتىنە قاراعاندا, ءبىر جىلدا عانا الەمدە وسىنداي 467 مىڭ قىلمىس جاسالىپ, جابىرلەنۋشىلەردىڭ 3,5 ملرد دوللارىن قاقشىپ كەتكەن. جالپى, وسىنداي كيبەر-قىلمىس الەمدىك ەكونوميكاعا جالپى سوماسى 600 ملرد دوللار شىعىن كەلتىرگەن.

الاياقتاردىڭ اقشا سۇراپ, حالىق­تىڭ قالتاسىنا تۇسكىسى كەلەتىن سىلتاۋ­لارىنىڭ ءبىرى – قايىرىمدىلىق. قول­دارىنا اق جاشىك ۇستاپ, قايسىبىر بالا­نىڭ وتباسىنا اقشا جيناپ ءجۇرمىز دەگەن­دەردىڭ ءبارى ۆولونتەر ەمەس, كەيبىرى الاياقتار بولىپ شىققان. بىزدە اندا-ساندا كورىنىس بەرىپ قالاتىن الاياقتىقتىڭ ءبىر ءتۇرى – حالىقارالىق كونتسەرتتەر مەن شوۋلارعا, سپورتتىق شارالارعا ساتىلاتىن «بيلەتتەر». وندايلارعا كوبىنەسە باي-ماناپتاردىڭ اقشانىڭ جۇزىنە قارامايتىن بالالارى ىلىگىپ جاتادى. سونداي الاياقتىقپەن ارنايى اينالىساتىن ۇيىمدار دا بولادى ەكەن. ماسەلەن, اقش-تا تىركەلگەن ءبىر كومپانيا وليمپيادالىق ويىن­داردىڭ بيلەتى دەپ 50 ملن دوللارعا جاساندى قۇجاتتار ساتقان.

شاعىن قالا پەتروپاۆلدا دا ينتەر­نەت-الاياقتىق ورىستەپ تۇر. بيىلعى جىل باسىنان بەرى ونىڭ سانى 30-عا جەتتى. ال پوليتسيا قىلمىستىڭ ءوسۋىن جۇرتتىڭ وزىنەن كورەدى. ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ ءورشۋ سەبەبى نەدە دەگەنىمىزدە پولكوۆ­نيك پ. كليموۆ «ىندەتكە بايلانىستى حالىقتىڭ ءتۇر­لى سايتتار ارقىلى ساۋدا جاساۋى كوبەيدى. ال ونداي سايتتاردىڭ كوبى سەنىمسىز بولىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە حالىقتىڭ ءوزى تسيفرلاندىرۋدىڭ جەدەل وسۋىنە بايلانىس­تى ونى يگەرۋ ساۋاتتىلىعى تومەن», دەيدى. دەمەك, تاعى دا ادامداردىڭ ءوزى كىنالى. ال ىشكى ىستەر ورگاندارىندا جاڭا شىققان ساۋدا سايتتارىن جەدەل تەكسەرىپ, حالىققا ولاردىڭ قاۋىپتى ەكە­نىن جەتكىزىپ وتىراتىن قىزمەت نەگە اشپاسقا؟ تەك «ابايلاڭىز, ينتەرنەتتە الاياقتار ءجۇر!» دەپ, ساقتاندىرۋدان پايدا شامالى سياقتى.

پەتر كليموۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وڭىردەگى الاياقتىقتى ورىستەتىپ, «كومەك بەرىپ» جاتقاندار – قازاقستاننىڭ باسقا ايماعىنان جانە سولتۇستىكتەگى كورشى ەلدەن كىرەتىندەر كورىنەدى. كوبىنەسە سولار تۇرعىنداردى الداپ, تۇزاق قۇرادى ەكەن. ارينە, ولاردى ەشكىم الدىن الا اشكەرەلەمەيدى, تەك الدانىپ قالعاندا عانا جاناشىرلىق كورسەتكەن بولادى.

الاياقتىق ينتەرنەت-بانكينگ تاراپىنان دا بولىپ تۇرادى. وندايدىڭ كوبى «KASPIBANK»-تىڭ اتىن جامىلۋشىلار. الاياقتار كوبىنەسە وسى بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنەنبىز دەپ حابارلاسىپ, كليەنتتەردىڭ بارلىق دەرەكتەرىن ساۋمالاپ ءبىلىپ الىپ, وزدەرىنىڭ ارام ويلارىن ىسكە اسىرادى. ونىڭ ىشىندە كليەنتتىڭ اقشاسىن باسقا شوتتارعا اۋدارتىپ الۋ ارقىلى قاقشىپ كەتكەندەر كوپ. سون­داي­لاردىڭ تەلەفون نومىرلەرى كەيدە بانكتىڭ Call-ورتالىعىمەن سايكەسىپ جاتادى ەكەن. كەيدە, ءتىپتى كليەنتتىڭ اتى-ءجونىن ايتىپ, ءىشى-باۋىرىنا كىرىپ كەتەدى. وسىعان قاراپ الاياقتىق­قا كەيبىر بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ وز­دەرى دە قاتىستى ما دەگەن كۇدىك تۋا­دى. الايدا پولكوۆنيك پ.كليموۆ وبلىستا اشىلعان بىردە-ءبىر ينتەرنەت-الاياقتىققا بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىستىلىعى انىقتالمادى دەدى. بىراق اشىلماعان قىلمىس كوپ بولعاندىقتان, ونىڭ سوزىنە قاناعاتتانۋعا بولمايتىن سەكىلدى. «قۇپيا ءسوز» سياقتى دەرەك­تى ءوزىن بانكتىڭ قىزمەتكەرىمىن دەپ تانىس­تىرعان كىسىگە ايتۋ قاۋىپتى. ويتكەنى بانك قىزمەتكەرلەرى مۇنداي قۇپيا اقپا­راتتى تەلەفون ارقىلى سۇرامايدى. ال ەگەر بىرەۋ سۇراعان بولسا, ونىڭ الاياق ەكەنىن بىردەن بىلۋگە بولادى. وندايدا بانكتىڭ سەنىم تەلەفونىنا حابارلاسىپ, جاعدايدى حابارلاۋ كەرەك», دەيدى پولكوۆنيك.

سولتۇستىك قازاقستاندا بىلتىر ينتەرنەت ارقىلى جاسالعان 89 قىلمىستى ءىس تەرگەلگەن, الايدا سونىڭ تەك 36-سى عانا سوتقا جەتكىزىلىپتى. وسىدان-اق ين­تەرنەت-الاياقتىقپەن كۇرەستىڭ تيىم­دى­لىگى جوعارى ەمەس ەكەنى كورىنىپ تۇر. ونىڭ ۇستىنە پوليتسيا ءوز جۇمىسىن ەسكى تاسىل­مەن جابىق تۇردە جۇرگىزىپ, كەي­بىر دەرەكتى جۇرتتان جاسىرۋعا تىرى­ساتىن سەكىلدى. مىسالى, مەنىڭ بىل­تىر سوتتالعاندار كىمدەر ەدى, اتى-جون­دەرىن ايتپايسىز با دەگەن سۇراعىما پ.كلي­موۆ: «سوت پروتسەسىنە قاتىسپاعان ادام­دارعا سوتتالعان قىلمىسكەر تۋرالى اقپارات بەرىلمەيدى», دەپ ءبىر-اق قايىر­دى. مەنىڭشە, دەموكراتيالىق قوعامدا ءبارى دە اشىق, ءمولدىر بولعانى ءجون. سوندا عانا قىلمىسكەر اتاۋلى اياقتارىن اڭداپ باسار ەدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى