سولتۇستىكتەگى دۇنگەن اعايىندار

بۇرىن-سوڭدى ءتىرى دۇنگەن كورمەگەن تەرىستىكتەگى اعايىندار ولارعا الدى­مەن تاڭىرقاپ قاراۋمەن بولعان. ويت­كەنى تۇرلەرى قازاقتان اۋمايدى, ءدىنى مۇسىلمان, بىراق ءبىر اۋىز قازاقشا بىل­مەيدى. تەك ورىسشا سويلەيدى.

وڭتۇستىكتە تۇراتىن ۇلتى وزبەك, تۇ­رىك, چەشەن, ينگۋش, ورىس ازامات­تار­­­دىڭ ءبارى دەرلىك قازاقشا بىلگەندە كەس­كىندەرى وزدەرىنەن اۋمايتىن دۇنگەن اعا­يىنداردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مۇلدە بىل­مەي­تىندىگى مۇنداعى قازاقتاردى قاي­ران قالدىرعان. بىراق ءشامشىنىڭ «دۇن­گەن قىزى» ءانىن جاقسى بىلەتىن جاس­­تار قىزدارىنىڭ قاستارىنا دا قا­را­­­عىش­تاي بەرگەن... ونەردىڭ حالىق­تار­­دى جاقىن­داس­تىرا الاتىن قۇدىرەتىن سودان ءبىل.

ءار وتباسىندا 5-6 بالا بار كورىنەدى, سولاردىڭ ارقاسىندا وسى ەكى اۋىلداعى مەكتەپ جابىلۋدان امان قالدى. ارادا ءۇش جىل وتكەندە دۇنگەن بالالارىنىڭ قازاقشا سايراپ جۇرگەنىن ەستي باستادىق. ونەرگە جاقىندارى ءتۇرلى كونتسەرتتەر مەن كونكۋرستارعا دا قاتىسىپ قويادى.

الدىمەن ولار وزدەرى شوعىرلانا تۇراتىن جانە وبلىس ورتالىعىنا جاقىن, كوممۋنيكاتسياسى دامىعان ەلدى مە­كەن­دەردە تۇرۋدى قالاعان. ونداي اۋىل­­داردا جەرگىلىكتى تۇرعىندار جەتكى­لىكتى ەكەندىگى ەسكەرىلىپ, قونىس اۋدارۋ­شى­لارعا تاس جولى, اۋىز سۋى بار, وبلىس ورتالىعىنان 80-100 شاقىرىم جەر­دە­گى بيكە مەن بوستاندىق اۋىلدارىن ۇسىن­عان­دا باس تارتپاعان.

دۇنگەن اعايىنداردىڭ باسشىسى وتبا­سىنىڭ ۇلكەن-كىشىلىگىنە قاراي ۇسى­نىلعان ۇيلەردى اعايىندارىنا ءوزى بولگەن. ەشقايسىسى قارسىلىق بىل­دىر­­مەي, ايتقانعا كونە كەتكەنىن ايتىپ, قا­زاق­تار ءبىرشاما قايران قالىپ ءجۇردى. قونىس اۋدارۋشىلار جاڭا مە­كە­نىنە كىرمەس بۇرىن ونى سىلاپ, اعار­تىپ, جوندەپ, ءبىر اپتانىڭ ىشىندە جار­قى­را­تىپ شىعا كەلگەن.

سونىڭ ءبىرى – بوستاندىق اۋىلىنداعى ي.ءچيردىڭ وتباسى. قىرىقتان جاڭا اسقان جىگىت پەن ايەلى 5 بالا ءوسىرىپ وتىر. كە­يىن­گىسى – 2018 جىلى بوستاندىقتا ومىر­گە كەلگەن احمادتان باسقاسىنىڭ ءبارى قازاق مەكتەبىندە وقيدى. مۇعا­لىم­دەر ولاردىڭ وقۋعا ىنتالى ەكەنىن ايتادى, قازاقشانى دا تەز ۇيرەنىپ الىپتى. وتاعاسىنىڭ ءوزى بوستاندىق ورتا مەك­تە­بىندە كۇزەتشىلىككە ورنالاسىپتى. قا­زاق­­تارمەن تىعىز ارالاسىپ تۇرادى, تۇ­سىن­بەگەن قازاق سوزدەرىنىڭ ماعىناسىن بالالارىنان سۇراپ الادى. بىراق بىزدەگى كەيبىر قازاقتىڭ ءوزى شۇلدىرلەپ, ولارمەن ورىسشا سويلەسۋگە بەيىم تۇرادى ەكەن.

جەرگىلىكتى تۇرعىندار ىرعالىپ-جىر­عا­لىپ جۇرگەندە دۇنگەندەر ءساۋىر تۋى­سىمەن ەسىك الدىنداعى شارباقتارىن كارتوپ ەگۋگە دايىن ەتەتىن كورىنەدى. قۇنارلى قارا توپىراقتى قايتا-قايتا يىسكەپ, ابدەن ءتانتى بولادى ەكەن. جاز ورتا­سىندا وسى اۋىلداعى شارباعى ارام­­شوپتەن ەڭ تازا ۇيلەر كىمدىكى دە­سەڭ – ولار دۇنگەن اعايىنداردىكى بولىپ شىعادى. «ەڭبەك ەتسەڭ, قارا جەر دە بەرەدى, قۇر تاستامايدى» دەپ اباي دا­نىشپان ايتپاقشى, بۇلاردىڭ كۇتىپ-باپ­­تاعان كارتوبى كوشىپ كەلگەن جىلدارىنان بەرى مول ءونىم بەرىپ كەلەدى.

دۇنگەندەر قوسىمشا جەر دە سۇراپ الىپتى. اۋىل ادامدارى بۇلاردان ۇيالىپ, ەندى وتىرعىزعان كارتوپتارىن كۇ­تۋگە ءجيى شىعاتىن بولىپتى. قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ كەيبىرى ءتىپتى مەملەكەت بەرەتىن جەڭىلدەتىلگەن سۋبسيديانى دا الماپتى. «قارىز الىپ قايتەمىز», دەپ ويلاسا كەرەك.

بوستاندىقتا چيرلەرمەن قاناتتاسىپ تۇرىپ جاتقانداردىڭ ءبىرى – بەكەر اي­ۆاەۆ­تىڭ وتباسى. ونىڭ ءۇش بالاسى بار. ءوزى وسىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ ماۋ­سىمدىق جۇمىستارىنا ارالاسىپ, تابىس تابادى. باسقا ۋاقىتتا اۋىل­دىڭ مالىن باعادى. ايەلى – مەكتەپتە تەح­ني­كالىق قىزمەتكەر. بۇلار جەڭىل­دىك­تى سۋبسيديا الىپ, تامىرلارىن تەرەڭ جىبەرۋگە بەت بۇرعان.

بوستاندىقتا كوشىپ­ كەلگەن 6 وتباسى­نىڭ ۇشەۋى عانا قالعان. قالعان­دا­رى ءبىرشاما قوڭدانىپ العان سوڭ ءتۇرلى سەبەپتەرمەن تۋعان جەرلەرىنە ات باسىن تۇزەپ­تى. ءۇشىنشى وتباسىنىڭ يەسى – ليۋۆا ششەربا. ونىڭ ايەلى سوفيا ەكەۋىنىڭ بەس بالاسى بار. قازىر بوستاندىق مەكتەبىنىڭ جابىلىپ قالماي تۇرعاندىعى – دۇنگەن بالالاردىڭ ارقاسى. ششەربا دا مەكتەپتە كۇزەتشى, ايەلى كيىم ىلگىشتە ىستەيدى.

دۇنگەندەر بوستاندىقتىڭ تۇرعىن­دا­رىنا ريزا ەكەندەرىن ايتتى. ءبارى دە قونىس اۋلاۋشىلاردى باۋىرلارىنا تار­تىپ جۇرەدى ەكەن. بيكەدەگىلەر دە سولاي. اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى مەن اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماگۇل راما­زا­نوۆا ۇنەمى حالدەرىن ءبىلىپ وتىرادى.

بيكە اۋىلىندا دا قازىر بەس دۇنگەن وتبا­سى وتىر. كوشىپ كەلگەندەردىڭ كوبى كە­يىنىرەك كەتىپ قالعان. تۇراقتاپ قال­عان­­دارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىكتەرى بوس­تان­­دىقتاعىدان ەش ايىرماشىلىعى جوق. دۇنگەندەرگە جەر بولسا بولدى, ەش­­كىمگە «جۇمىس جوق» دەپ مۇڭ شاق­پاي­­­دى. سولتۇستىكتىڭ قاتال قىسىنا دا ۇي­­رە­نىپ الىپتى.

شىنىن ايتساق, دۇنگەن اعايىندارعا قاراعاندا, وڭتۇستىك وڭىرلەردەن قونىس اۋدارعان كەيبىر قازاق اعايىندارىمىز كەي­دە تۇيمەدەيدى تۇيەدەي ەتىپ كورسەتىپ, پروب­لەما تۋعىزىپ جاتادى. ء«ۇيىڭدى قىم­تاپ جىلىت» دەپ اكەلىپ بەرگەن جى­لى­تقىش ماتەريالداردان باس تارت­قان­دار دا بار. ارينە, ولاردىڭ اراسىندا دا سىلتاۋ ىزدەمەي, ايانباي ەڭبەك ەتىپ, تاماشا ءۇي بولىپ كەتكەن اعايىندار كوپ.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى