سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جامان ىندەتتىڭ كەسىرىنە قاراماي بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا وسىمگە قول جەتكىزدى. بۇل تۋرالى وبلىس اكىمدىگىندە وتكەن كەڭەيتىلگەن وتىرىستا ايتىلدى.
2018 جىلى بەكىتىلگەن ۇكىمەتتىڭ كەشەندى جوسپارى جەمىسىن بەرۋدە. ايماقتىق جالپى ءونىم ءۇش جىلدىڭ ىشىندە 34 پايىزعا ءوستى. اقشاعا شاقساق, بۇل – وبلىستىڭ ءوندىرىس وشاقتارى قوسىمشا 378,5 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعاردى دەگەن ءسوز. وسى مەرزىمدە ەكونوميكاعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 50%-عا نەمەسە 93,5 ملرد تەڭگەگە ارتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ونەركاسىپ ونىمدەرى 14%-عا, ال اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى 54%-عا ءوستى.
«التىن شىققان جەردى بەلدەن قاز» دەگەن ەمەس پە, سولتۇستىك قازاقستانداعى كەشەندى جوسپار جەمىس بەرە باستاعان سوڭ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قولداۋىمەن بۇل باعدارلاما 2025 جىلعا دەيىن سوزىلدى. ياعني وبلىس ەكونوميكاسىنا قوسىمشا قاراجات قۇيىلىپ, جەدەل دامۋعا جاڭا سەرپىن بەرمەك.
وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەشەندى جوسپاردىڭ شەڭبەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعىندا قوسىمشا 52 ءسۇت فەرماسى, 8 مال بورداقىلاۋ الاڭى, 3 قۇس فەرماسى سالىنادى. ال ونەركاسىپتە 10 جاڭا كاسىپورىن تۇرعىزىلماق. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 35 %-عا جەتەتىن بولادى. وسىنىڭ ءبارى قوسىمشا 15 مىڭ جۇمىس ورنىن اشادى. سايىپ كەلگەندە, بۇل ايماقتىڭ ەكونوميكاسىن 4 %-عا ارتتىرادى دەپ كۇتىلۋدە.
ەگەر تەك 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا توقتالاتىن بولساق, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا ءوسىم بولدى. سونىڭ ىشىندە كوپتەگەن كورسەتكىش رەسپۋبليكانىڭ ورتاشا كورسەتكىشتەرىنەن جوعارى. ناقتى ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءوسىمى – 101%, ونەركاسىپ سەكتورىنداعى ءوسىم – 104,8%, ينۆەستيتسيا تارتۋ – 120,5%, قۇرىلىس كولەمى – 111,2%, تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ قارقىنى 122,4% بولدى. وسى ءوسىمنىڭ ناتيجەسىندە قوسىمشا 13 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.
– ەكونوميكانىڭ ءوسىمى قارجىلىق تۇراقتىلىقتى دا قامتاماسىز ەتتى. سالىق تۇسىمدەرى 2020 جىلى 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 34,7%-عا ارتتى. زەينەتاقى قورىنا تۇسكەن اۋدارىلىم 44%-عا ءوستى. تۇسىمدەردىڭ ارتۋى وبلىس بيۋدجەتىنىڭ وسىمىنە دە مۇمكىندىك تۋدىردى. ناقتى ايتساق, 2019 جىلعى 245 ملرد تەڭگەدەن 324 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. وسى ءوسىم 2021 جىلعى وبلىس بيۋدجەتىن 26 %-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ناتيجەسىندە, جاڭا جىلدىڭ بيۋدجەتى بىلتىرعىدان 69 ملرد تەڭگەگە ارتىق بەكىتىلدى. ءسويتىپ الەۋمەتتىك سالانىڭ شىعىندارى ارتتى, – دەدى وبلىس اكىمى.
ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى ءوسىم ونىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن سەنىممەن ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تۇراقتى دامۋ جولىنا تۇسكەن. بىلتىرعى جالپى ءونىم كولەمى 779 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 167 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ارتىق ءوندىرىلدى. بۇل وبلىستار اراسىنداعى ەكىنشى ورىنداعى كورسەتكىش. ال وسى سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان كوشباسشىلىق ورنىن ساقتاپ قالدى.
وبلىس شارۋالارى ينتەنسيۆتى دامۋ ءادىسىن قولدانۋدا. مۇنى شارۋالاردىڭ مينەرالدىق تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ بويىنشا رەسپۋبليكاداعى الدىڭعى ورىندا ەكەنىنەن كورۋگە بولادى. بىلتىر بارلىعى 135 مىڭ توننا تىڭايتقىش سەبىلسە, بيىل بەلگىلەنگەن جوسپار – 160 مىڭ توننا. ەكىنشىدەن, اگرارلار تەحنيكانى جاڭارتۋ جۇمىستارىن دا جاقسارتۋدا. 2019 جىلى 1896 دانا جاڭا تەحنيكا ساتىپ الىنسا, بىلتىر 2 مىڭعا جەتتى. ال 2021 جىلعا بەلگىلەنگەن جوسپار – 2200 تەحنيكا الۋ. بۇل قاتاردا اگرارلارعا اۋاداي قاجەت كومباين, تراكتور, ەگۋ كەشەندەرى جانە ت.ب. تەحنيكا تۇرلەرى بار.
اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن شىعارۋ عانا ەمەس ونى وڭدەۋ دە ارتىپ كەلەدى. وسى قاتاردا سەگىز جىلدان بەرى توقتاپ, بىلتىر قايتا ىسكە قوسىلعان استىقتى تۇبەگەيلى وڭدەيتىن «بيوپەرەيشن» جشس-نى ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. ونى ىسكە قوسۋعا 12 ملرد تەڭگەنىڭ جەكە كاپيتالى قۇيىلدى. ەندى بۇل كاسىپورىن كراحمال, گليۋتەن جانە اقۋىزبەن قاتار بيوەتانول شىعارادى. سونىمەن قاتار بىلتىر جىلىنا 100 مىڭ توننا قۇراما جەم وندىرە الاتىن «بايرەك» زاۋىتى ىسكە قوسىلدى.
ەت پەن ءسۇت ءوندىرۋ دە ارتىپ كەلەدى. جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءسۇت ءوندىرۋ كولەمى
5 %-عا, ەت ءوندىرىسى 7%-عا ارتتى. ءبىر جىل ىشىندە 10 ءسۇت كەشەنى ىسكە قوسىلىپ, 11 كەشەننىڭ قۇرىلىسى باستالدى. مال بورداقىلاۋ الاڭدارى دا كوبەيىپ كەلەدى. بيىل ءۋاليحانوۆ جانە اقجار اۋداندارىنداعى ارقايسىسى 13 مىڭ تۇياققا ەسەپتەلگەن الاڭداردىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بىلتىر ەكونوميكاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 20,5% ارتىپ, 281 ملرد تەڭگەگە جەتكەن-ءدى. جىل وتكەن سايىن سولتۇستىكتىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى ارتىپ كەلەدى. 2024 جىلعى دەيىن 53 ينۆەستيتسيالىق جوبادان تۇراتىن ايماقتىق پۋل قۇرىلدى. ونىڭ قاراجات كولەمى 900 ملرد تەڭگەدەن اسادى.
وبلىستىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جالعاسىن تابادى. 2020 جىلى ونىڭ قۇرىلىسى 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 11,2%-عا ارتقان. ەندىگى ءوسىم بۇدان دا اسىپ تۇسۋگە ءتيىس. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ دا قارقىنى بىلتىرعىدان تومەندەمەيدى. بىلتىر 3300-دەن ارتىق پاتەر پايدالانۋعا بەرىلگەن, ال 2021 جىلى بۇل ىسكە 15,6 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جاڭادان 3 700 پاتەر سالىنباق.
2020 جىل جامان ىندەتپەن كۇرەس كەزەڭى رەتىندە ەستە قالدى. قاتاڭ كارانتين, بەكەتتەر, ماسكا رەجىمى – مۇنىڭ ءبارى ادەتتەگى ءومىر سالتىن وزگەرتكەنىمەن, حالىقتىڭ ۇجىمداسۋىن جاقسارتتى. ەندى ۆيرۋسپەن كۇرەستىڭ جاڭا كەزەڭى باستالماق. اقپان-ناۋرىز ايلارىندا قاۋىپ-قاتەر توبىنداعى ازاماتتارعا ەكپە ەگىلە باستايدى.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ جيىنىندا ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى ۇيىمشىلدىقپەن وتكەنى ەرەكشە اتالدى. سولتۇستىكقازاقستاندىق سايلاۋشىلاردىڭ 75,5%-ى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە بارىپ, وزدەرىنىڭ ازاماتتىق پوزيتسيالارىن ايقىنداعان. بۇل – رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ جوعارعى كورسەتكىش.
وتىرىستا الەۋمەتتىك سالاداعى وڭ وزگەرىستەر مەن قول جەتكەن تابىستار تۋرالى ايتىلدى. ءوزىنىڭ قورىتىندى سوزىندە وبلىس اكىمى ق.اقساقالوۆ: ء«بىزدىڭ جالپى مىندەتىمىز – ازاماتتارعا بارلىق جاعدايدى جاساپ, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا ۇمتىلۋ», دەدى. وسى تالاپتىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ – جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ەڭ ماڭىزدى مىندەتى ەكەنى ءسوزسىز.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى