اتقارىلعان ءىس تە, اتقارىلار شارۋا دا اۋقىمدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل قازاقستان حالقىنا ارناعان «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا كۇردەلى كەزەڭدەگى كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋدىڭ جولىن كورسەتىپ بەردى. پرەزيدەنت ەكونوميكالىق قولداۋعا باعىتتالعان بارلىق مىندەتتەمەلەر ورىندالاتىنىن جەتكىزىپ, بۇل ماقساتقا ۇلتتىق قوردان 1 ترلن تەڭگە بولىنەتىنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن قۇرۋدا نەگىزگى ماقسات – جۇمىستىڭ بارىسى ەمەس, ناتيجەسى بولۋى كەرەكتىگى ءسوز بولدى. پارلامەنت پالاتالارىنىڭ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە بەرۋگە بولاتىن ەگجەي-تەگجەيلى باياندالاتىن نورمالاردى دا قاراستىرۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعانى ايتىلدى. ياعني مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قىزمەتىن قايتا قاراۋدا قولعا الىناتىن تۇبەگەيلى رەفورمالار بارىسىندا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ دا يىعىنا تۇسەتىن سالماقتىڭ جەڭىل بولمايتىنى, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى اۋىرلاي تۇسەتىنى بايقالدى.

بيىلعى جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەن ەكونوميكانىڭ دامۋ باعدارىنا نەگىز بولاتىن جەتى قاعيدات پەن تەڭگەرىمدى اۋماقتىق دامۋ مىندەتتەرى اياسىندا قولعا الىناتىن جۇمىستار وتە وزەكتى. ماسەلەن, پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگى مەن وڭتۇستىك-شىعىس وڭىرلەرىنىڭ ونەر­كاسىپتىك الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋ كەرەگىن جەتكىزدى. «اگرارلىق سەكتورعا ءداستۇرلى قولداۋ كورسەتۋمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭدەتىپ قايتا وڭدەۋگە, تاماق جانە توقىما ءوندىرىسىن دامىتۋعا, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋعا جانە ونەركاسىپتىڭ وزگە دە سالالارىنا باسا نازار اۋدارۋ قاجەت» دەدى پرەزيدەنت.

ماقتا شارۋاشىلىعىن ماندىتپاعان ماسەلە

پارلامەنت دەپۋتاتتارى بۇل ماسەلەگە ۇدايى نازار اۋدارىپ كەلەدى. ماجىلىستەگى پارتيالار فراكتسيالارى مەن دەپۋتاتتىق توپتاردىڭ, اگرارلىق ماسەلەلەر كومي­تەتىنىڭ مۇشەلەرىمەن بىرگە جانە دەربەس تۇردە دۇركىن-دۇركىن دەپۋتاتتىق ساۋالدار ۇكىمەت باسشىلارىنا جولدانىپ, ناتيجەلى شارالار قابىلداندى. مەنىڭ ءوزىم 2016 جىلى 24 ناۋرىزدان باستاپ VI سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, اگرارلىق ماسەلەلەر كومي­تەتى­نىڭ مۇشەسى رەتىندە زاڭ جوبالارىنا 100-دەن اسا ۇسىنىس بەردىم, سونىمەن بىرگە وسى ۋاقىتقا دەيىن 150-گە جۋىق ءوتىنىش قارالدى. سونىڭ ءبىرى – اگرارلىق سەكتوردا ايتارلىقتاي ماڭىزى بار ماقتا شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋ ماسەلەسى بولاتىن.

ەلباسى – تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇر­سۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەت­تىلىك» اتتى 2017 جىلعى 31 قاڭ­تار­داعى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىن­دا ەلىمىزدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابى­لەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋ مىندەتىن قويدى. جالپى, قازاق­ستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنى­نىڭ بولاشاعى زور. كوپتەگەن پوزيتسيالار بويىنشا الەمدەگى ەڭ ءىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى بولا الامىز. «Made in Kazakhstan» برەن­دى وسىنداي ونىمدەردىڭ ەتالونى بولۋى قاجەت. ءبىز 2016 جىلدىڭ قازانىندا ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا ماقتا سالاسىنا قاتىستى ساۋال جولداعان بولاتىنبىز. بۇل ماسەلەگە اينالىپ كەلە بەرەتىنىمىز, ماقتا شارۋاشىلىعى دا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىندا ەرەكشە ورىن الادى. تۇركىستان وبلىسى اۋىلدىق جەرلەرىنىڭ 500 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى وسى سالادا جۇمىس ىستەپ, تابىس تابادى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى مەن ءال-اۋقاتى, كوبىنەسە, ماقتا شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىنە بايلانىستى. ماقتا ءوندىرۋ بۇگىنگى تاڭدا نارىقتىق ەمەس, الەۋمەتتىك ماسەلەگە اينالدى. ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قام­تىعاندار مەن جۇمىسسىزدار ەكونو­ميكالىق ءوسۋدىڭ رەزەرۆى بولىپ سانالادى. مىسالى, 15 جىلعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن شيكى ماقتانى جيناۋ – 460 مىڭ توننا, ال ەگىستىك الاڭى 200 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. بۇل كەڭەستىك كەزەڭ كورسەتكىشىنەن 60%-عا جوعارى. ەكسپورت 147 ملن دوللاردى قۇرادى. ءوندىرىستىڭ وسۋىنە ەكى نەگىزگى فاكتور اسەر ەتتى: بىرىنشىدەن: كاسىپكەرلەر ماقتا تالشىعىن ەكسپورتتاۋ ارناسىن ۇيىمداستىردى; ەكىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە فيۋچەرس سىزباسى ۇسىنىلىپ, وعان نەسيە تارتىلدى. ماقتا زاۋىتتارى سالانىڭ نەگىزگى ينۆەستورلارى بولدى. ماسەلەن, 2004-2007 جىلدارى ماقتا شارۋاشىلىعىنا جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 6 ملرد تەڭگەدەن استام قارجىنى قۇراپ, اتالعان سالا اجەپتاۋىر وركەندەدى.

ال بۇدان كەيىنگى جىلداردا ەگىستىك الاڭ­دارىنىڭ جارتىسىنا دەيىن قىس­قارىپ, تۇقىمدىق ماتەريالدىڭ توزۋى سالدارىنان ماقتانىڭ ساپاسى ناشارلاپ كەتتى. بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, 2007 جىلى ماقتا قولحاتتارى جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋىنە باي­لانىستى ەدى. بۇل ءتيىمسىز بولىپ, قار­جىلاندىرۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن بۇزدى, سايىپ كەلگەندە سالانىڭ قۇلدىراۋىنا اكەپ سوقتى. ەكىنشىدەن, نارىقتاعى بۇكىل ويىنشىلار قاراجاتتى دوللارلىق بالامادا تارتتى, الايدا دوللار كۋرسىنىڭ كۇرت وزگەرۋىنە بايلانىستى, قاراجات تارتۋ مۇمكىن بولمادى. مەملەكەتتىڭ سۋبسيديا تۇرىندەگى ارەكەتى دە كومەكتەسپەدى. ايتالىق, 2015 جىلى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا ماقتا شيكىزاتىن جيناۋ 450 مىڭ توننادان 255 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەدى, ەگىس القاپتارى 200 مىڭ گەكتاردان 99 مىڭ گەكتارعا دەيىن ازايدى. اقشالاي ەسەپتەسەك,  2007 جىلى ەكسپورت 147 ملن دوللاردى قۇراسا, ال 2015 جىلى 49 ملن دوللارعا دەيىن ءتۇستى. وسىعان وراي 2016 جىلدارى پرەمەر-مينيسترگە, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارىنا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترىنە جولداعان ساۋالدارىمىزدا شۇعىل شارالاردى قابىلدايتىن كەز كەلگەنىن, ويتكەنى سالانىڭ توقىراۋى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى­نا تەرىس اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدىك.

ماقتا شارۋاشىلىعىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن الەۋەتى زور. مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن بيزنەس-قوعامداستىقتاردىڭ ماقساتقا ساي جۇمىسى بولسا, ماقتا شارۋاشىلىعى ەكونوميكانىڭ رەن­تابەلدىلىگى جوعارى سەكتورى بولۋى مۇمكىن. وسى ايتىلعاندارعا باي­لانىس­تى جانە ەلىمىز ءۇشىن ماقتا سالاسى­نىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزدى­لى­عىن ەسكەرە وتىرىپ, سونداي-اق ينۆەس­تيتسيالار تارتۋعا جاعداي جاساۋ ماق­ساتىندا كەلەسى شارالاردى قابىل­داۋدى سۇرادىق. بىرىنشىدەن, مۇد­دەلى مەم­لەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ور­گاندارعا, ماقتا نارىعىنا قاتىسۋ­شىلارمەن بىرلەسىپ, پروبلەمالى ما­سەلەلەردى قاراۋ. ەكىنشىدەن, ماقتا سالا­سىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قاراجات تار­تۋدىڭ كۇردەلىلىگىن ەسكەرە وتى­رىپ, زايم نەگىزىندە ۇزاقمەرزىمدى قار­جى­لاندىرۋدىڭ بالامالى تەتىكتەرىن (ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن باسقا) قاراستىرۋ. ۇشىنشىدەن, ساپالى تۇقىمدىق ماتەريال­دى الۋدىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن ىزدەۋ.

دەپۋتات رەتىندە وسى ماسەلەنىڭ زاڭ­نامالىق نەگىزىمەن شۇعىلدانعانىما, ياعني جۇمىس توبىنىڭ توراعاسى رەتىندە اينالىسقانىما ءتورت جىلدىڭ ءجۇزى بولعانىمەن, بۇل سالا اگرارلىق سەكتوردا ۇزاق جىلدار بويى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ماعان ەتەنە تانىس. ءبىرشاما جىل ماقتا شارۋاشىلىعىندا ورنى بار «نيمەكس» كورپوراتسياسىنىڭ قۇرى­لىمدىق بولىمشەلەرىندە, وسى سەرىك­تەستىككە قاراستى شاردارا ماقتا تازالاۋ زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى بو­لىپ تا جۇمىس ىستەگەندىكتەن ىلگەرى­دە قابىلدانعان «ماقتا سالاسىن دا­مىتۋ تۋرالى» زاڭنىڭ ماقتا وسىرۋ­شىلەر مەن وڭدەۋشىلەردىڭ اياعىن تۇساۋ­لاپ تاستاعانىن بىلەمىن. جۋىردا وسى تولايىم ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە قارال­عان بۇل زاڭنىڭ كەمشىلىكتەرى رەت­تەلىپ, اتالعان سالادان كۇدەرىن ۇزگەن اگرو­ونەركاسىپ كەشەنىنىڭ وكىلدەرىنە ۇلكەن ءۇمىت سىيلايتىنىنا سەنىمدىمىن. بۇل اگروونەركاسىپتەگى ماڭىزدى سالانىڭ قايتادان قالپىنا كەلۋىنە جول اشادى. سونداي-اق اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ساباقتاس سۋمەن قامتۋ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ترانسشەكارالىق وزەندەردى ادىلەتتى ءبولىسۋ, اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشۋ, جىلىجايلار جۇمىسىن جانداندىرۋ بويىنشا دا كوپتەگەن ۇسىنىستار دەپۋتاتتىق ساۋال تۇرىندە سالالىق ۆەدومستۆولارعا جولداندى.

اۋە تاسىمالىنىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە باعىتتالدى

ەلىمىز «جاڭا جىبەك جولى» جوباسىنا بەلسەنە قاتىسىپ, حالىقارالىق كولىك-بايلانىس اعىنىنىڭ مۇمكىندىك­تەرى ايا­سىندا ساۋدا, ينۆەستيتسيا جانە تەحنولوگيالىق حابقا اينالۋدى كوز­دەيدى. بۇل رەتتە ەلباسى ۇكىمەتكە 2020 جىلعا قاراي جولاۋشىلار تاسىمالداۋ ءترانزيتىن 4 ەسەگە, جۇكتى 7 ەسەگە, تران­زيتتەن تۇسەتىن تابىستى 4 ملرد دول­لارعا دەيىن كوتەرۋدى جۇكتەگەنى بەل­گىلى. وسى ورايدا ەلىمىزدە وتاندىق اۋە كومپا­نيالارىنىڭ تاريفتەرى بۇرناعى جىلداردا قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا اجەپتاۋىر سالماق سالاتىن. بۇل رەتتە «اشىق اسپان» كەلىسىمىنە قاتىسۋشىلار قاتارىن ارتتىرۋ ارقىلى باسەكەلەستىكتى كوتەرۋ, تاسىمال قۇنىن تومەندەتۋ, اۋە تاسىمالى كولەمىن ۇلعايتۋ ماسەلەسىن دەپۋتاتتىق ساۋال رەتىندە كوتەرۋدىڭ ناتيجەسىندە باس پروكۋراتۋرا تاراپىنان ءتيىستى تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلىپ, انىقتالعان قۇقىقبۇزۋشىلىقتار بويىنشا ايىپپۇل سالىنىپ, بيلەت قۇنىن ايتارلىقتاي تومەندەتۋگە قول جەتكىزدىك.

«اشىق اسپان» جۇيەسىنە كوشكەن ەل­دەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, بۇل سىرتقى الەممەن ينتەگراتسيالىق ۇردىس­تەردى جەدەلدەتىپ, بارىس-كەلىستى وڭاي­لاتادى, ادامي جانە باسقا دا رەسۋرس­تاردىڭ قوزعالىسى مەن سىرتقى ساۋدانى كەڭەيتەدى, تۋريستىك سالانىڭ وسىمىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, ماروككوعا 2006 جىلى 22 جاڭا شەتەلدىك اۋە كومپانياسى ءوز رەيستەرىن ورىنداي باستادى, 2010 جىلى اتالعان ەلگە 6 ملن تۋريست كەلدى, ال تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا 20 ملرد ەۋرونى قۇرادى. مۇنداي مىسالدى يزرايل مەن وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىنەن دە كورۋگە بولادى. اۋە تاسىمالىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ شىن مانىندە اتالعان سالانىڭ ليبەرالدانۋىنا, ىشكى جانە سىرتقى جولاۋشىلار اعىنىنىڭ ارتۋىنا, سول ارقىلى اۋە كەڭىستىگى الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتا­لىعى ىسپەتتى الاڭداردىڭ ءتيىمدى جۇ­مىس ىستەۋىنە, تۋريستەردىڭ ەلىمىزگە كەدەر­گىسىز ءارى قولايلى جەتۋىنە, اۋە ينفرا­قۇرى­لىمىنىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

دەپۋتاتتىق ساۋال اياسىندا كوتەرىلگەن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا نازار اۋدارۋعا بايلانىستى بولدى. ماسەلەن, بۇقارالىق دەنە شى­نىقتىرۋدى دامىتۋعا ەشقانداي قارجى قاراستىرىلمايدى. ال ەلىمىزدە جۇ­مىس ىستەيتىن 45 فۋتبول كلۋبى جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتەن قارجىلاندىرىلادى جانە كۆا­زيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ دەمەۋ­شىلىك سالىمدارى بار. قارجىلاندىرۋ كولەمى­نىڭ ۇلكەن بولۋىنا قاراماستان, قازاقستاندىق فۋتبولعا الەمدىك ارەنادا ازىرشە ورىن جوق. باسقا سپورت تۇرلەرىنىڭ قارجىلاندىرىلۋى الدەقايدا قارا­پايىم بولسا دا, وليمپيا ويىندارىندا, الەم چەمپيوناتتارىندا, ازيا ويىندارىندا جاقسى ناتيجە كورسەتىپ ءجۇر. ال كلۋبتاردىڭ كرەديتورلىق بەرە­شەگى دە ازايمايدى. الەمدەگى كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى توتەنشە جاعداي كەزىندە بارلىق سپورت تۇرلەرىنە بيۋدجەتتىك شىعىنداردى قايتا قاراۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى. ەۋروپا ەلدەرى, سونداي-اق رەسەي ماماندار مەن لەگيونەرلەردەن باس تارتۋدى جاقتادى. قازىر بۇقارالىق دەنە شىنىقتىرۋدى دامىتۋ ماسەلەسى ماڭىزدى. وسى رەتتە شەتەلدىك ماماندار مەن سپورتشىلاردى تارتۋ تاجىريبەسى­نەن باس تارتۋ; بارلىق سپورت تۇرلەرىنە جۇمسالاتىن شىعىنداردى ايماقتار بو­يىنشا تالداۋ ءار سپورت تۇرىنە بيۋدجەتتىڭ بىرىڭعاي نورمالارىن ورناتۋ ماسەلەلەرى وتە وزەكتى.

ورمانعا ويلى

كوزقاراس قاجەت

مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ الداعى بەس جىلدا ورماندى القاپقا 2 ملرد, ەلدى مەكەندەرگە 15 ملن اعاش وتىرعى­زىلاتىنىن ايتتى. جالپى, بيولوگيالىق الۋان تۇرلىلىگى مەن لاندشافتتاردىڭ بايلىعى جونىنەن ورتالىق ازيادا الدا تۇرعانىمەن قازاقستان ورمانى از مەملەكەت سانالادى. ورمان ەل اۋماعىنىڭ ءتورت پايىزدان جوعارى بولىگىن عانا قامتيدى. بۇل كورسەتكىشكە سەكسەۋىل ەكپەلەرى ارقىلى عانا قول جەتىپ وتىر. ويتكەنى سەكسەۋىل ورمان القاپتارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن الىپ جاتىر. ورمان سالاسىنىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كۇش-جىگەرى جۇيەسىز جانە بەرەكەسىز سيپاتتا قالىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگاندار تاراپىنان وبلىس ور­تا­لىقتارىنىڭ توڭىرەگىندە جاسىل ايماق­تاردى دامىتۋعا ءتيىستى دارەجەدە كوڭىل بولىنبەيدى. «قالالاردىڭ جاسىل ايماقتارىنىڭ قۇرامى جانە مولشەرى» مەملەكەتتىك ستاندارتىنا سايكەس, جاسىل ايماقتار كولەمى 326 مىڭ گەكتار بولۋى ءتيىس. الايدا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارىنىڭ جاسىل ايماقتارىنىڭ كولەمى 111 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. ورمان – ەكولو­گيانىڭ تىرەگى. ياعني كليماتتى, وزەندەر اعىسىن رەتتەۋدە, اۋا باسسەينىن تازارتۋ جانە توپىراقتى ەروزيادان قور­عاۋ­دا, كومىرتەگىنىڭ وراسان زور جىل سايىنعى مولشەرىن جيناۋشى رەتىندە جانە باسقا دا ماڭىزدى ەكولوگيالىق قىزمەتىنىڭ تولىق تىزبەسىن ايتىپ وتۋگە بولادى. مىسالى, شىعىس قازاقستاننىڭ مايقاراعاي ورماندارى ەرتىسكە كەلىپ قۇيىلاتىن نەگىزگى ساعالار سانالاتىن ءۇبى, ءۇلبى, بۇقتىرما, قارا ەرتىس وزەن­دەرىنىڭ اعىستارىن قالىپتاستىرادى. ورماننىڭ سۋ قورعاۋداعى وراسان زور رولىنە دە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر دالەل. ويتكەنى وسى وزەندەردىڭ جوعارعى ساعا­لارىندا ونەركاسىپتىك ماقساتتا جاپپاي اعاش كەسۋدىڭ سالدارىنان ەرتىسكە قۇياتىن سۋىنىڭ جىل سايىنعى ىسىرابى 1,5 ملرد تەكشە مەترگە, ماۋسىمدارداعى وزەن دەڭگەيلەرىنىڭ ايىرماسى 3 مەتر­گە دەيىن جەتكەن. وسىنىڭ ءبارى شىعىس قازاقستاننىڭ مايقاراعاي ورماندارىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگىن اڭعارتادى. سونداي-اق ەندەميكالىق, سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلىپ بارا جاتقان تۇرلەردى, بىرەگەي جانە ەتالوندى ۋچاسكەلەردى, جالپى العاندا تابيعي ەكوجۇيەلەردى ساقتاۋ­دىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى شاراسى رەتىندە دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار (ەقتا) جۇيەسىن قۇرۋدى مويىنداعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. قازاقستاندا جاڭا ەقتا-لار قۇرۋ جۇزەگە اسىرىلماي وتىر. باستاپقى دەرەكتەر بويىنشا رەسپۋبليكادا ەسەپكە الىنباعان شامامەن 300 مىڭ گەكتار ورمان بار. ەسەپكە الىنباعان ورمانداردى تۇگەندەپ, كەيىننەن مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ قۇرامىنا قوسۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە قارجى قارالماعان. اعاشتىڭ جاپپاي زاڭسىز كەسىلۋى, سۋ قورعاۋ اي­ماق­تارىنىڭ شەكاراسىندا جۇمىس ىستەي­تىن تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ باقىلاۋسىز قىزمەتى ورمان قورىنىڭ ازىپ-توزۋىنىڭ باستى فاكتورىنا, جاعالاۋلاردىڭ ءب ۇلىنۋ سەبەبىنە اينالىپ وتىر. ورمان, اڭشىلىق جانە بالىق شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقى دەڭگەيىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى وعان ەشكىم قىزىعۋشىلىق تانىتا بەرمەيدى. ياعني پارلامەنت قابىرعاسىندا ورمان شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى دامۋىنا جانە سالادا قوردالانىپ قالعان پروب­لەمالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە با­عىتتالعان ستراتەگيالىق قۇجات قابىلداۋ قاجەتتىگىن دە كوتەرگەن ەدىك.

بۇگىندە ەلىمىزدە ەكولوگيالىق كودەكس ازىرلەنىپ, قورشاعان ورتاعا قول سۇق­قاندارعا جازا قاتاڭداتىلىپ, ەكولو­گيالىق اكتسيالار حالىقتىق سيپات الدى. بۇل ماسەلەنى مەملەكەت باسشىسى تىكەلەي نازارىنا الىپ, سالالىق ۆەدومستۆو دا قۇرىپ بەردى. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن ۇكىمەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ تياناقتىلىعى دا – وسىدا!

ساكەن قانىبەكوۆ,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى