جەتىمدەردى جەبەيتىن جوبا

قازىرگى ۋاقىتتا باس قالا­مىزدىڭ وزىندە جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ سانى 2 730 جاندى قۇرايدى ەكەن. ونىڭ ىشىندە 1 451-ءى – 18-29 جاس ارالىعىنداعى جاستار, 238-ءى زەرتتەۋ فوكۋس-توبىمەن قامتىلعان. جوعارىدا اتالعان جوبا اياسىندا بۇگىندە ينتەرنات مەكەمەلەرىنىڭ 164 ءبىتىرۋشىسىنىڭ الەۋمەتتىك بەينەسى تۇزىلگەنىن دە اتاپ وتكەن ءجون.

الەۋمەتتىك زەرتتەۋگە قاتىسۋ­شىلاردىڭ 46,4 پايىزى – ايەل, 53,6 پايىزى – ەر-ازاماتتار. زەرت­تەۋ ناتيجەلەرى ولاردىڭ ارا­سىنداعى قازاق جانە ورىس ۇلت­تارى­نىڭ ۇلەس سالماعى بىردەي (40,8 پايىزدان) ەكەنىن كورسەتىپ بەرگەن. باسقا ۇلتتار وكىلدەرى – 18,4 پايىز كولەمىندە.

رەسپوندەنتتەردىڭ 26,4 پا­يىزى­نىڭ – ورتا كاسىپتىك, 54,4 پا­يى­زىنىڭ – ورتا, 10,4 پا­يى­زى­نىڭ – جوعارى, 8,8 پا­يى­زى­­نىڭ ورتا تەحنيكالىق بىلىم­دەرى بار. ياعني ولاردىڭ جار­تىسىنا جۋىعى عانا ورتا كاسىپ­تىك ءبىلىمدى مەڭگەرگەن. بۇل ولار­دىڭ الەۋمەتتەنۋى ماسە­لەسىن وزەكتەندىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ بەردى. راس, كەيبىر جاع­داي­لاردا, ءتىپتى تولىققاندى وتبا­سىلاردان شىق­قان جاستاردىڭ دا قارجى جەتىس­پەۋ­شىلىگىنە بايلانىستى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋ­گە مۇمكىندىكتەرى بولماي جاتادى. ال مۇنىڭ جەتىم بالالار ءۇشىن بىرنەشە ەسە اۋىرلىق جۇكتەي­تىنى ەكى باستان بەلگىلى. مىنە, سون­دىقتان ولارعا ارنايى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن سالالىق رەفورمالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت سەكىلدى.

ارنايى ساۋالدامامەن قامتىلعانداردىڭ وتباسىلىق جاعدايلارى دا اركەلكى. ولاردىڭ 64,8 پايىزى ءالى ۇيلەنبەسە, 21,6 پايىزى وتباسىن قۇراپ ۇلگەرىپتى. ال 13,6 پايىزى اجى­راسۋ, ازاماتتىق نەكەگە تۇرۋ سياقتى ءتۇرلى وتباسىلىق جاعداي­لاردى باستان وتكەرىپ وتىر ەكەن. وزدەرىنىڭ دەنساۋلىعى جونىن­دە رەسپوندەنتتەردىڭ 60,8 پا­يىزى «وتە جاقسى», 20 پايى­زى «ورتاشا», 14,4 پايىزى «قاناعات­تانارلىق» دەپ باعالايدى. 4,8 پايىزى – مۇگەدەكتەر ساناتىندا. ولاردىڭ قاتارىندا ءتۇرلى توپتاعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار دا بار.

زەرتتەۋگە قاتىسقاندار حوككەي, فۋتبول, ءجۇزۋ جانە جەڭىل اتلەتيكا سەكىلدى سپورتتىڭ بىرنەشە تۇرىمەن اينالىسادى, بوس ۋاقىتىن كوبىنەسە توقىما توقۋمەن, بي ۇيىرمەسىنە قاتىسۋمەن, سۋرەت سالۋمەن جانە تاماق دايىنداۋمەن ءتيىمدى وتكىزۋگە تىرىسادى ەكەن.

الىنعان جاۋاپتاردىڭ نەگى­زىندە قازىرگى قوعامداعى جەتىم جاستاردىڭ تۇرعىن ۇيگە قولجەتىم­دىلىكتىڭ, وزدەرىن قارجىلاندىرۋ ءىسىنىڭ بولماۋى, حالىق تۇتىناتىن ءبىر رەتتىك تاۋارلارعا باعانىڭ ءوسۋى سەكىلدى باس اۋىرتارلىق نەگىزگى ماسەلەلەرىنىڭ رەيتينگى جا­سالدى. ولار جۇمىسپەن قامتۋ­عا, مەملەكەت تاراپىنان الەۋ­مەت­تىك كومەكتىڭ بولماۋىنا, سى­باي­لاس-جەمقورلىققا بايلانىس­تى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەردى دە اتاپ كورسەتتى. ولار ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا وزدەرىنە بىر­قاتار مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتى­لۋىن قالايدى. اتاپ ايتقاندا, رەسپوندەنتتەردىڭ 21-ءى شەبەر­لىك سىنىپتارىنا قاتىسۋعا, 22-ءسى شەت تىلدەرىن ۇيرەنۋگە, 18-ءى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە, 4-ەۋى ورتا تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋعا, 26-سى جۇرگىزۋشى كۋالىگىنە قول جەتكىزۋگە ىقىلاستى. سونداي-اق ولار تانىمال جاستار ۇيىمدارىنىڭ مۇشەسى بولۋدان دا ءۇمىتتى.

ساۋالداماعا قاتىسۋشىلار مەم­لەكەتتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر­عىن ءۇي, ساپالى ءبىلىم بەرۋ, قول­جە­تىمدى مەديتسينالىق قىزمەت, سوت تورەلىگى, تولىق ەمەس وت­باسىلارعا (جالعىز باستى انا­لارعا) كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرىن باقىلاۋىنا الۋىن قالايدى. ال جارتىسىنان كوبى تۇرعىن ۇيلەر قولجەتىمدى بولسا دەيدى. ەندەشە, ولار ءۇشىن بۇل ماسەلە دە وتە-موتە وزەكتى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بو­يىنشا وسى ساناتتاعى بالالاردىڭ انىق­تالعان ماسەلەلەرىنە قاتىس­تى بىرنەشە باعىت بويىنشا تيىسىنشە جۇمىستار جۇرگىزىلدى.

قالاداعى №6 كاسىپتىك-تەحني­كالىق كوللەدجبەن جاسالىنعان كەلىسىمشارت اياسىندا 80-گە جۋىق بالالار ۇيىنەن شىققانداردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا جانە 14 ءجاسوسپىرىمنىڭ ورتا كاسىپتىك كول­لەدج­دەرگە تۇسۋىنە جاردەم كور­سەتىلدى. قازىرگى تاڭدا وسى سانات­تاعى جاستار ءۇشىن اعىلشىن ءتىلى مەن تىگىن كۋرستارى اشىلىپ, وقۋ-ۇيرەتۋ جۇمىستارى جۇرگى­زىلۋدە. سونداي-اق بۇگىنگى كۇننىڭ سۇرانىسىنا يە سپورت, Sمم, فوتوگراف, جاساندى كىرپىك سالۋ, شاش ساندەۋ, بوياۋ, ينفوبيزنەس سەكىلدى ماماندىقتار بويىنشا 10-نان اسا تاقىرىپتا ۆەبينار جانە وفلاين كۋرستار دا ۇيىمداستىرىلعان.

سونداي-اق جوبا اياسىندا ينتەرنات ۇيىمدارىنان كەيىنگى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قام­قور­لىعىنسىز قالعان بالالار­دى سۇيەمەلدەۋ جانە قولداۋ جونىن­دەگى تۇجىرىمداما ازىرلەنۋدە. ونى ءتۇزۋ جۇمىستارى ساراپشىلارمەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. الەۋمەتتىك پورترەت اياسىندا انىقتالعان ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى مەكەمەلەرگە حاتتار جازىلىپ, ۇسىنىستار جولداندى.

ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا موتيۆا­تسيالىق جاريالانىمدار, سونىڭ ىشىندە جوبامەن قامتىلعان تابىستى ادامداردىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى 10-عا جۋىق ماقالا جاريا­لاندى. جوبانىڭ قامتۋ اۋماعىن ۇلعايتۋ جانە بۇل ءىستى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن Instagram الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى 5 تانىمال بلوگەردىڭ پاراقشالارىندا اقپاراتتىق پوس­تار جارىق كوردى.

جوبا اياسىندا قىركۇيەك ايى­نان باستاپ ە10 كوشەسى, 2-ءۇي, 1-كىرەبەرىس, №1 كابينەت مەكەنجايى بويىنشا كومەك كابينەتى اشىلدى. وندا بالالارعا تەگىن پسيحولوگيالىق جانە قۇقىقتىق كەڭەستەر بەرىلەدى.

جوبادا ونىڭ نەگىزگى تاقىرىپ­تارىن اشىپ كورسەتەتىن الەۋ­مەتتىك بەينەروليكتەر شىعارۋ دا كوزدەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا ونىڭ 4-ەۋى ازىرلەندى, 2-ەۋى جۇزە­گە اسىرىلۋدا, جوبانىڭ قورى­تىندى ناتيجەلەرى جىلدىڭ سوڭى­نا قاراي جاريا ەتىلەدى. وندا ستاتيستيكالىق دەرەكتەر, الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ناتي­جە­لەرى, جوبا بارىسىندا انىقتالعان الەۋمەتتىك ماسەلەلەر نەگىزىندە اقپاراتتىق بايانداما جاسالادى.

نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ باس سا­نيتارلىق دارىگەرىنىڭ قاۋلى­سىنا سايكەس, كاراتيندىك شەكتەۋلەردىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى قالاداعى بار­لىق قوعامدىق شارالار توق­تاتىلعان. وسىعان بايلانىستى موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋلەر ونلاين رەجىمىنە اۋىستىرىلدى. «اتامەكەن» ۇكپ-دا «جاڭا ينتەرنەت-ماماندىقتار», «بيزنەس اشۋعا وتەۋسىز مەملەكەتتىك گرانت», «جەكە برەند», «قارجىلىق ساۋات­تىلىق», «كۇز-قىس ايلارىندا نەمەن اينالىسقان دۇرىس؟ جاستارعا كەڭەس» تاقىرىپتارىنا قاتىستى 5 ونلاين كەزدەسۋ بولىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدە جوبامەن قامتىلعان جاستارمەن «ارماندا. جوسپارلا. ارەكەت ەت» تاقىرىبىندا 2 موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋ وتكىزىلدى. سونداي-اق جو­با­دا جىل سوڭىنا دەيىن جاڭا بيز­نەس-يدەيالار قۇرۋ, ىنتى­ماق­تاستىق ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس جاساسۋ, تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى مەتسەناتتاردى, ءىرى كاسىپكەرلەردى تارتا وتىرىپ, 3 «اشىق ەسىك» كۇنىن جانە بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ, قوعام بەلسەندىسى بولىپ جۇرگەن جاستاردىڭ قاتىسۋىمەن ونلاين ۆەبينارلار دا وتكىزۋ قاراستىرىلعان. بەلسەندى قاتىسقاندارعا ريۋكزاكتار, سپورتتىق كوستيۋمدەر جانە باسقا دا وقۋعا قاجەتتى كەرەك-جاراقتاردى تاراتۋ جوسپارلانۋدا. وتكىزىلگەن ءىس-شارالاردان باسقا قىزىعۋشىلىق بويىنشا ساۋالداما نەگىزىندە جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 6 موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋ وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.

سونداي-اق جوبا اياسىندا ودان ءارى ىنتىماقتاستىق ارىپتەستىك ورناتۋ ءۇشىن نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. مەموراندۋم اياسىندا «اتامەكەن» ۇكپ جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى دەپارتامەنتىمەن ىنتىماقتاستىق ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستار نەگىزىندە كوللەدجدىڭ 24 تۇلەگى جۇ­مىسقا ورنالاستىرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا WhatsApp-تا چات قۇرىلدى, وندا جەدەل جۇمىس ىزدەۋ ءۇشىن جاڭا بوس ورىندار جاريالانادى. 23 قىركۇيەك پەن 23 قازان ارالىعىندا اتالعان جاستار چاتىنا 300 جۇمىس ءتۇرى ۇسىنىلدى. جالاقى كورسەتكىشى – ورتا ەسەپپەن 120 000-200 000 تەڭگە ارالىعىندا, ودان دا جوعارى دەڭگەيدە.

جان-جاقتى تالداۋ, ۆە­دو­م­ستۆو­­­ارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل جانە ۇزدىك ۇيلەستىرۋ ءۇشىن نۇر-سۇل­تان قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار, تۇر­عىن ءۇي جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى, ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ, «كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا جوعارى كوللەدجى, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى جاس­تار جانە وتباسى ىستەرى كوميتەتى, «اتامەكەن» ۇكپ وكىلدەرىمەن, «التىن قىران» حالىقارالىق قايىرىمدىلىق قورى, Jumysbar.kz جوباسى, BTS-EDUCATION.KZ جشس مەنەدجەرلەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى.

جوبا ينتەرنات ۇيىمدارىنان كەيىن جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى بەيىمدەۋگە جانە قولداۋعا باعىتتالعان. ول ءوزىنىڭ دىتتەگەن ماقساتىنا دا جەتەدى دەگەن سەنىمدەمىز.