استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەكى كۇنگە سوزىلعان «قازاقستان – جاڭا جىبەك جولى» اتتى ءىى حالىقارالىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق فورۋم ءوز جۇمىسىن اياقتادى. وعان ەۋرووداق پەن تمد-نىڭ 300-دەن استام ءىرى كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
بۇل فورۋمنىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن اڭگىمەمىزدى ازداپ تا بولسىن كونە تاريحتان باستاعانىمىز ءجون سەكىلدى. وسىدان ءۇش جارىم مىڭ جىلداي ۋاقىت بۇرىن پايدا بولىپ, باسىن قىتايدان الىپ, بىرنەشە باعىت بويىنشا ورتالىق ازيا جەرىن كوكتەپ ءوتىپ, پارسى, ۆيزانتيا, يران, كاۆكاز, ەۋروپا ەلدەرىمەن حالىقارالىق ساۋدانىڭ ورىستەۋىنە ولشەۋسىز اسەر ەتكەن كونە جىبەك جولى ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ دامۋىندا دا باستى قوزعاۋشى كۇشتەردىڭ ءبىرى بولعانى انىق.
استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەكى كۇنگە سوزىلعان «قازاقستان – جاڭا جىبەك جولى» اتتى ءىى حالىقارالىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق فورۋم ءوز جۇمىسىن اياقتادى. وعان ەۋرووداق پەن تمد-نىڭ 300-دەن استام ءىرى كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
بۇل فورۋمنىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن اڭگىمەمىزدى ازداپ تا بولسىن كونە تاريحتان باستاعانىمىز ءجون سەكىلدى. وسىدان ءۇش جارىم مىڭ جىلداي ۋاقىت بۇرىن پايدا بولىپ, باسىن قىتايدان الىپ, بىرنەشە باعىت بويىنشا ورتالىق ازيا جەرىن كوكتەپ ءوتىپ, پارسى, ۆيزانتيا, يران, كاۆكاز, ەۋروپا ەلدەرىمەن حالىقارالىق ساۋدانىڭ ورىستەۋىنە ولشەۋسىز اسەر ەتكەن كونە جىبەك جولى ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ دامۋىندا دا باستى قوزعاۋشى كۇشتەردىڭ ءبىرى بولعانى انىق.جولدىڭ قازىرگى قازاقستان اۋماعىن باسىپ وتەتىن سىلەمدەرىنىڭ بويىندا باسىندا كوپتەگەن بەكەتتەر پايدا بولىپ, ارتىنان ولار قالالارعا اينالعان ەدى. جول عاسىرلار بويى ورتالىق ازيا حالىقتارىن باسقا وڭىرلەرمەن بايلانىستىرۋدا ۇلكەن قىزمەت اتقارىپ تۇردى.
الايدا, ءحىV-حV عاسىرلاردا باتىستا, سونىڭ ىشىندە يسپانيا, پورتۋگاليا, ۇلىبريتانيا سەكىلدى قۇرلىقتىڭ شەتىندە, تەڭىزدىڭ وتىندە ورنالاسقان ەلدەردە كومپاس پەن كارتانىڭ ويلاپ تابىلىپ, كەمە قۇرىلىسىنىڭ وركەن جايۋىنا بايلانىستى قۇرلىقتاردى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستىراتىن سۋ جولدارى اشىلدى دا, وسى قۇبىلىس كونە جىبەك جولىنا ءوز كولەڭكەسىن تۇسىرە باستادى. 1453 جىلى تۇرىكتەر كونستانتينوپولدى باسىپ الدى دا, ولار قۇرعان وسمان يمپەرياسى ەندى ەۋروپادان ازياعا باراتىن قۇرلىقتاعى ساۋدا جولدارىنىڭ بارلىعىنا ءوز باقىلاۋىن ورناتتى. وسى جاعداي وسمان يمپەرياسىمەن قىرعي-قاباق قارىم-قاتىناستاعى ەۋروپالىقتاردى باسقا وڭىرلەرگە تەڭىز جانە مۇحيت ارقىلى شىعاتىن جولداردى ىزدەستىرۋگە ءماجبۇر ەتتى. بۇل ۇدەرىستىڭ سوڭى الەمدە پورتۋگاليا مەن يسپانيا سەكىلدى جاڭا تەڭىز دەرجاۆالارىنىڭ پايدا بولۋىمەن اياقتالدى.
قانداي جول بولماسىن, ول – ءومىر وزەگى. سىرتقى الەممەن جول قاتىناسىن قالىپتاستىرا بىلگەن ەل قاشاندا بولماسىن وزگەلەردەن وزىق داميدى. ماسەلەن, قازىرگى كۇنى 10 ملن. ادامدى قۇرايتىن پورتۋگالداردىڭ تىلىندە ءۇش قۇرلىقتىڭ – ەۋرازيانىڭ, افريكانىڭ, وڭتۇستىك امەريكانىڭ 200 ميلليوننان استام ادامى سويلەيدى. بۇل نەنىڭ اسەرى؟ بۇل پورتۋگاليانىڭ وسىدان 5-6 عاسىر بۇرىن ۇلكەن تەڭىز دەرجاۆاسىنا اينالىپ, ساياحاتشىلارىنىڭ جاڭا تەڭىز جولدارىن اشىپ, امەريكا مەن افريكاداعى كوپتەگەن ەلدەردى وتارلاۋىنىڭ جانە سول ەلدەردەن التىن تاسىپ, بايۋىنىڭ اسەرى.
ءبىزدىڭ قازاقتا «بىرەۋدىڭ باعى – بىرەۋدىڭ سورى» دەگەن ماقال بار. وسى ماقالدى كونە جىبەك جولىنا دا قاتىستى قولدانۋعا بولار ەدى. جاڭا تەڭىز جولدارىنىڭ اشىلۋى ونىڭ بويىنداعى تىرشىلىكتىڭ سايابىر تارتۋىنا كوپ اسەر ەتتى. ايتپەسە, وسىدان مىڭ جىلداي بۇرىن ءبىزدىڭ قازاقستان اۋماعىندا 200-گە تارتا ساۋدا جولىنداعى قالالارى بولعاندىعىن, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقاندىعىن ءبىز باسقا ەلدەرگە ءالى دە بەلگىسىزدەۋ بولىپ كەلە جاتقان ءوزىمىزدىڭ كونە تاريحىمىز ارقىلى جاقسى بىلەمىز. ءتىپتى, جوعارىداعى فاكتىنىڭ قازاق-كەڭەس ەنتسيكلوپەدياسىندا تىركەلگەندىگىن ايتا كەتسەك ارتىق بولماس. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە باسقا ەلدەرگە قاراعاندا قازاقستان اۋماعىندا كونە قازبا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ مولىنان تابىلۋى, قازىر دە وسىنداي ۇدەرىستىڭ جالعاسا ءتۇسۋى سونىڭ تاعى ءبىر ايعاعى. ەندى, مىنە, سول كونە جىبەك جولىن قايتا قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى قايتا باستاۋ الدى. تاۋەلسىز قازاقستان ونىڭ ۇلكەن ىزدەۋشىسى بولىپ وتىر.
ءيا, وسىدان جيىرما جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن الىپ, دەربەس مەملەكەت رەتىندە جەكە شاڭىراق قۇرعان كەزدەن باستاپ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ سول كونە جىبەك جولىن جاڭا قىرىنان قايتا ءتىرىلتۋ ماسەلەسىن الدىنا ستراتەگيالىق ماقساتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قويعان-دى. ويتكەنى, ەلىمىز قازىرگى ادامزاتتىڭ ۇلكەن سۇرانىسىنا يە بولىپ وتىرعان نەشە ءتۇرلى شيكىزات كوزدەرىنە وتە باي. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ الىپ دالامىز قارقىندى دامۋ جولىنا تۇسكەن قىتاي ەلى مەن ەۋروپانىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان. ءسويتىپ, قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولىسىمەن, قوس قۇرلىقتىڭ ورتاسىنداعى التىن كوپىرگە اينالۋ ماقساتىندا اۆتوكولىك جانە تەمىرجولدارىن سالىپ, مۇناي مەن گاز قۇبىرلارىن تارتا باستادى. ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز ءۇشىن وتە زور ماڭىزى بار بۇل ءىستىڭ تۋىنداۋ سەبەبىن ەلباسىمىز ءوزىنىڭ «قازاقستان ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە ساياسي جەدەل جاڭارۋ جولىندا» اتتى حالىققا جولداۋىندا بىلايشا اتاپ كورسەتتى: «حV عاسىردىڭ سوڭىنا دەيىن ورتالىق ازيا الەمدىك ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى ءوڭىرى بولىپ كەلدى. ءبىزدىڭ ءوڭىرىمىز شىعىس پەن باتىستى جالعاپ جاتتى. حالىقتار اۋماقتار مەن ۇلتتارعا بولىنگەن جوق. جىبەك جولىنىڭ سايابىر تارتۋى ورتالىق ازيانى مەشەۋ شەت ايماققا اينالدىردى. تاۋەلسىزدىك العانىمىزدان كەيىن سوڭعى 500 جىلدا العاش رەت ءبىزدىڭ ءوڭىرىمىز الەمدىك ەكونوميكا ءۇشىن قايتادان ماڭىزعا يە بولدى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرىمىزدى نىعايتىپ كەلەمىز. الەمدىك نارىققا باعالى تاۋارلار – مۇناي, گاز, كەن, اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن شىعاراتىن وڭىرگە اينالا باستادىق. قازىردىڭ وزىندە شامامەن كونە جىبەك جولىنىڭ بويىمەن وتەتىن ءححى عاسىردىڭ جاڭا مۇناي-گاز قۇبىرلارىنىڭ, اۆتو جانە تەمىر جولدارىنىڭ سۇلبالارى ايقىندالا باستادى», دەدى.
ەلباسىنىڭ وسى ءسوزى بىزدەگى جەدەل ءجۇرىپ جاتقان دەموگرافيالىق, ميگراتسيالىق, ۋربانيزاتسيالىق جانە باسقا دا وزگەرىستەردىڭ نەگىزگى سەبەبى مەن تەرەڭ ءمانىن بارىنشا ءدوپ باسىپ, اشىپ تۇر دەپ ويلايمىز. قازاقستانعا – باتىس پەن شىعىستىڭ ورتاسىندا التىن كوپىر بولۋعا ابدەن لايىق وسىناۋ بايتاق وڭىرگە تاۋەلسىزدىكتىڭ كەلۋى سان عاسىر بۇرىن ءۇزىلىپ كەتكەن حالىقارالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ ۇلكەن ارناسىنا قايتا جان ءبىتىرىپ قانا قويماي, ونىڭ جاڭا سيپاتتا جان-جاقتى دامۋىنا جول اشا باستادى.
« ۇلى جىبەك جولىن» قايتا جاڭعىرتۋ يدەياسىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ شەتەل ينۆەستورلارىمەن وتكەن 25-پلەنارلىق وتىرىستا قايتا كوتەرىپ, ونىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالعان ەدى. كەشەگى كۇندەرى استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا وتكەن ءىى حالىقارالىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق بيزنەس-فورۋمدى ەلباسى يدەياسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇزەگە اسا باستاۋىنىڭ جانە حالىقارالىق بيزنەس قولداۋىنا يە بولۋىنىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى.
دوڭگەلەك ۇستەل پىشىنىندە وتكەن ماڭىزدى جيىن بەتاشارىندا «قازاقستان – جاڭا جىبەك جولى» بەينەروليگى كورسەتىلدى. العاشقى ءسوز كەزەگىن العان قازاق ەلىنىڭ ۇكىمەت باسشىسى سەرىك احمەتوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فورۋم قاتىسۋشىلارىنا جولداعان جەدەلحاتىن وقىپ بەردى. «قازاقستاندا مۇنداي ۇلكەن اۋقىمداعى كولىكتىك-لوگيستيكالىق فورۋمنىڭ وتكىزىلۋى – شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىرعان وركەنيەتتىڭ باستى سيمۆولى – جاڭا جىبەك جولىنىڭ وركەندەۋ ۇدەرىسىنىڭ ايتۋلى وقيعاسى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ جاعرافيالىق ورنالاسۋ ەرەكشەلىگىن جانە ەۋرازيا كەڭىستىگىندە تاۋار اعىنىنا قولايلى نەگىزگى باعدارلاردى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاندى ءىرى ىسكەر ترانزيتتىك حاب رەتىندە قالىپتاستىرۋ بويىنشا باستاما جاسالدى. وسى باعىتتاعى ايقىن ماقساتتاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزگە الەمنىڭ مەيلىنشە دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ءۇشىن سەنىمدى ينفراقۇرىلىمدىق ىرگەتاسىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ سەرپىندى دامۋى, كەڭ كولەمدى يندۋستريالاندىرۋ جانە ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى جەتىلدىرۋمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى. بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى قادام رەتىندە قتج نەگىزىندە قازاقستان – جاڭا جىبەك جولى باعدارلاماسىنىڭ بازالىق وپەراتورى – حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۇلتتىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيانىڭ قۇرىلۋىن اتار ەدىك. قارقىندى جاھاندانۋ جاعدايىندا كولىك سالاسى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن جانە جالپى ەۋرازيا ايماعى ءۇشىن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنىڭ بىرىنە اينالۋدا. سوندىقتان, فورۋم شەڭبەرىندە تالقىعا سالىناتىن يدەيالار مەن جوبالار حالىقارالىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق جۇيەنى جەتىلدىرۋگە جاڭا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. جەمىستى جۇمىس تىلەيمىن!» دەلىنگەن ەكەن ەلباسى حاتىندا.
سونداي-اق, سەرىك احمەتوۆ دەلەگاتتاردى قازاقستان ۇكىمەتى اتىنان دا ەكىنشى حالىقارالىق بيزنەس-فورۋمنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتاپ, ەۋرازيالىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق جۇيەگە قىزىعۋشىلىق تانىتقان بارلىق قاتىسۋشىلاردىڭ باسىن قوسۋ ءۇشىن كوپجاقتى قاتىناستاردىڭ قاعيداتتارىن جاساقتاۋدىڭ ۇلكەن ماڭىزى بار ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. العا قويعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەل ۇكىمەتىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا رەسپۋبليكالىق كولىك جۇيەسىنىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋ باعدارلاماسى ازىرلەنگەندىگىن, بۇگىنگى كۇنى تەڭىز پورتى مەن اۋەجايلار ينفراقۇرىلىمىن بىرىكتىرەتىن بىرىڭعاي كولىكتىك-لوگيستيكالىق اكتيۆتەر كەشەنىن قالىپتاستىرۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىن, جاڭا اۆتو جانە تەمىرجولدار سالىنۋ ۇستىندە ەكەندىگىن جەتكىزدى.
فورۋمنىڭ «جاڭا جىبەك جولى – عالامدىق ترانزيت درايۆەرى» اتتى ءى سەسسياسىندا ءسوز العان «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين فورۋم قوناقتارىن وسى كومپانيا اتىنان قۇتتىقتاي كەلە, «قازاقستان – جىبەك جولى» جوباسى ەۋرازيا قۇرلىعىنا جۇك اعىنىن تارتۋعا نەگىزدەلگەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كولىكتىك-لوگيستيكالىق جۇيەنى قۇرۋدى ماقسات ەتەتىندىگىن, وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قازىرگى كۇنى قازاقستاندا جولداردى جاڭعىرتۋ ءىسى كەڭ كولەمدە جانە قارقىندى تۇردە ءجۇرىپ جاتقاندىعىن ايتىپ ءوتتى. اسقار ءماميننىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, 2014 جىلى سالىنىپ, پايدالانىلۋعا بەرىلەتىن جاڭا تەمىرجول جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 2,5 مىڭ شاقىرىمدى قۇراماق.
ۇلتتىق تەمىرجول كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت قۇرلىق-تەڭىز جۇك كومپانياسى قۇرىلاتىندىعىن, ال كەلەسى جىلدىڭ سوڭىندا اقتاۋ تەڭىز پورتىن كەڭەيتۋ جوباسى اياقتالاتىندىعىن, سونىمەن قاتار اۋەجايلار ينفراقۇرىلىمى جاڭعىرتىلىپ, وسى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە الدىمىزداعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ قاتىسۋىمەن ا جانە ۆ ساناتتى كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتار جۇيەسى تولىقتاي جاساقتالاتىندىعىن جەتكىزدى.
– قازاقستاننان تىسقارى جەرلەردە دە قازاقستاندىق ەكسپورتتى العا جىلجىتۋ ماقساتىندا كولىكتىك-لوگيستيكالىق كەشەندەر جۇيەسى دە قالىپتاستىرىلۋ ءۇستىندە. ماسەلەن, ورتالىق ەۋروپاعا, بالتىق جانە قارا تەڭىز ايماقتارىنا, پارسى شىعاناعىنا شىعۋ جوبالارىن قاراستىرعان تەرمينالدىق ينفراقۇرىلىم قىتايدىڭ باتىس بولىگىندە, ليانيۋنگان پورتىندا سالىنباق. قازىر جالپى ۇزىندىعى 2787 شاقىرىمدى قۇرايتىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولىنىڭ قۇرىلىسى سالىنۋدا, ول 2015 جىلى اياقتالماق. ءسويتىپ, 2020 جىلعا دەيىن لوگيستيكالىق اكتيۆتەر مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە جاڭعىرتۋعا 60 ملرد. اقش دوللارىنان استام ينۆەستيتسيا قۇيىلماق, – دەدى اسقار مامين. سونىمەن قاتار, ول قازىر بيزنەسكە جاڭا كولىك ءونىمىن ۇسىنىپ وتىرعاندارىن, ونىڭ ەرەكشەلىگى پويىزدى جاساقتاۋ تەحنولوگياسىندا ەكەنىن, ياعني, قازىرگى قولدانىستاعى «پلاتفورما كونتەينەردى كۇتۋدە» ۇستانىمىنان ەرەك, «پلاتفورما ىڭعايىنا قاراي كونتەينەر پارتياسىن جاساقتاۋ» ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.
باس تەمىرجولشى ءوز سوزىندە تەرمينالدىق وڭدەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جانە كونتەينەرلىك تاسىمالداۋ ىسىنە وپەراتورلىق ەتەتىن بىرىككەن كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيا قۇرۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزىنا توقتالىپ ءوتتى. ويتكەنى, بۇل جاڭا كومپانيا ءوز قىزمەتىنىڭ اياسىندا قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس تەمىر جولدارىنىڭ باعا ساياساتى مەن ساپا ستاندارتتارىن ءبىر ىزگە سالىپ, بىرىڭعاي تەحنولوگيا نەگىزىندە «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بىرورتالىقتاندىرىلعان قىزمەتتەر كورسەتەتىن بولادى. ءسويتىپ, ول ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى جۇك قاتىناسىنىڭ جەدەلدەۋىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتەتىن بولادى. كونتەينەرلىك جۇكتەردى تەڭىز كولىگىنەن تەمىر جولعا تيەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان سايكەس بۇل جاڭا كومپانيا ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى قاتىناستاردا قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن كونتەينەرلىك جۇك اعىمىنىڭ جالپى كولەمىن 1,5 ملن. كونتەينەر مولشەرىنە دەيىن جەتكىزەدى.
اسقار مامين جاڭا جىبەك جولىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ازەربايجان, گرۋزيا, تۇركيا, يران جانە بالقان تۇبەگى ەلدەرىندەگى تەڭىز جانە تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ ىنتىماقتاستىققا كەلۋى نەگىزىندە قول جەتكىزۋگە بولاتىندىعىن ايتىپ ءوتتى. بۇل باعىتتاردىڭ الەۋەتى قازاقستانداعى جەزقازعان – بەينەۋ جول قۇرىلىسى سالىنىپ ءبىتىپ, اقتاۋ تەڭىز پورتى كەڭەيتىلگەن كەزدە جانە كارس – احالكالاكي قۇرىلىسى اياقتالىپ, بوسفور بۇعازى ارقىلى ءوتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن تۋننەل پايدالانۋعا بەرىلگەن كەزدە بارىنشا ارتا تۇسەتىن بولادى. وسىنىڭ نەگىزىندە, 2023 جىلعا تامان قازاقستاننىڭ قىتاي جانە تۇركيامەن اراسىنداعى جۇك اينالىمىنىڭ ءوسىمى 2012 جىلعى كورسەتكىشتەن 4 ەسە ۇلعايۋعا ءتيىس.
اسقار مامين ايتىپ وتكەن دەرەكتەردىڭ جۇزەگە اساتىندىعىنا سەنىم مول. ويتكەنى, وسى فورۋم بارىسىندا جوعارىدا اتالعان حالىقارالىق بىرىڭعاي كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيانى قۇرۋعا قول جەتكىزىلدى. وسى كەلىسىمگە قول قويۋ بارىسىندا رەسەي تەمىر جولىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير ياكۋنين مۇنداي كومپانيانىڭ قۇرىلۋى قازاقستان مەن رەسەي مۇددەسىنە تولىق سايكەس كەلەتىندىگىن, ويتكەنى, قازىرگى كۇنى قىتاي مەن ەۋروپا ەلدەرى اراسىنداعى كونتەينەرلىك جۇك اينالىمىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ 0,2 پايىزى عانا ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ارقىلى وتەتىندىگىن, مۇنىڭ ءوزى 285 مىڭ كونتەينەردىڭ يگەرىلمەگەن الەۋەت رەتىندە ءبىزدىڭ نازارىمىزدان تىس قالىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. ەگەر وسى كونتەينەرلەردى يگەرۋ ماقساتىندا جاڭا قۇرىلعان كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيا جۇمىس ىستەي باستاسا, تەك وسىنىڭ وزىنەن عانا جىلىنا كەم دەگەندە ميلليارد دوللارعا جۋىق پايدا تابۋعا بولادى ەكەن.
اتاپ وتەرلىك ءبىر جايت, رەسەي مەن قازاقستان اراسىندا جاسالعان وسى كەلىسىمگە فورۋم بارىسىندا بەلارۋس تارابى دا قوسىلدى. ءسويتىپ, اسقار مامين «رەسەي تەمىرجولدارى» ااق پرەزيدەنتى ۆلاديمير ياكۋنينمەن جانە بەلارۋس تەمىرجولى باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۆلاديمير ميحايليۋكپەن بىرىككەن كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيا قۇرۋ بويىنشا جوسپار-كەستە مەموراندۋمىنا قول قويدى.
فورۋمنىڭ ءبىرىنشى سەسسياسى اراسىندا ازەربايجان, گرۋزيا, لاتۆيا, ليتۆا تەمىرجولدارىنىڭ باسشىلارى, Dubai Port World ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, DB Mobility Logistics AG كومپانياسىنىڭ باسشىسى سەكىلدى مارتەبەلى مەيماندار ءسوز الىپ, وزدەرىنىڭ جاڭا جىبەك جولىن دامىتۋ سەكىلدى ماڭىزدى جوباعا وڭ كوزقاراسپەن قارايتىندىقتارىن, ونىڭ پەرسپەكتيۆالارىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, وسى ءىستى بىرلەسىپ جاڭعىرتۋ باعىتىندا وزدەرىنىڭ وي-پىكىرلەرىن, ۇسىنىستارىن دا جەتكىزە كەتتى.
ءسويتىپ, قالاي الىپ قاراعاندا دا, قازاقستان تارابى كوتەرىپ وتىرعان ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ يدەياسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى بىلىكتى مەنەدجەرلەر مەن مامانداردىڭ ويىنان شىعىپ, كوكىرەكتەرىن قىزدىردى. يدەيانىڭ تارتىمدىلىعى وسىدان-اق انىق بايقالدى.
مۇنىڭ سىرتىندا اتالعان يدەيانى العا جىلجىتۋدىڭ بارلىق نەگىزدەرى وسى فورۋمنىڭ وزىندە قالاندى دەگەن سەنىمدەمىز. ويتكەنى, فورۋم جەمىسىن بەرىپ, كوپتەگەن كەلىسىمدەر جاسالىنىپ ۇلگەردى.
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق-تىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىعىندا قىتايدان قازاقستان ارقىلى ەۋروپاعا جەتكىزىلەتىن كونتەينەرلىك تۇراقتى جۇك اينالىمىنىڭ كولەمى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 85 پايىزعا ارتا تۇسكەن. سەبەبى, كونتەينەرلىك پويىزدار ارقىلى جۇك جونەلتۋ جىلدام جۇزەگە اسادى. وسى ءۇشىن قتج ۇيىمدارى ءوزىنىڭ حالىقارالىق كليەنتتەرىنە قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى جۇك جونەلتۋدىڭ مەرزىمىن 3 ەسە قىسقارتا تۇسەتىن قاتاڭ كەستەنى ۇسىنىپ وتىر. مىنە, وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قتج ۆيتسە-پرەزيدەنتى قانات الپىسباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قىتايدىڭ بىرقاتار جۇك جونەلتۋشىلەرى وزدەرىنىڭ تەڭىز جولدارى ارقىلى جۇك جونەلتىپ كەلگەن بۇرىنعى باعىتتارىن وزگەرتىپ, ەندى قازاقستاندى باسىپ وتەتىن تەمىرجول كولىگىنە قاراي اۋىسپاق. وسى جاعدايدىڭ ءوزى استانانىڭ تاۋەلسىزدىك سارايىندا «قازاقستان – جاڭا جىبەك جولى» ءىى حالىقارالىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق بيزنەس-فورۋمى كوتەرگەن باستى تاقىرىپتاردىڭ وتە وزەكتىلىگىن جانە مۇندا باستاماسى قالانىپ وتىرعان كەلىسىمشارتتاردىڭ بولاشاعى زور ەكەندىگىن كورسەتسە كەرەك.
جالپى, وسى فورۋم بارىسىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن ەكى جانە ءۇشجاقتى ونعا تارتا مەموراندۋمعا قول قويدى.
ءبىز وسى ماقالامىزدىڭ باسىن ورتالىق ازيا حالىقتارىنىڭ سان عاسىر بۇرىنعى جاعدايىنا ۇلكەن ىقپال ەتىپ كەلگەن كونە جىبەك جولىنان, ونىڭ تاريحىنان باستاعان بولاتىنبىز. وسىدان بەس-التى عاسىر ۋاقىت بۇرىن جاڭا تەڭىز جولدارىنىڭ اشىلۋى نەگىزىندە جانە ورتالىق ازيادا ورىن العان بىرقاتار ساياسي الەۋمەتتىك سەبەپتەرگە بايلانىستى حالىقتارعا عاسىرلار بويى قىزمەت ەتىپ كەلگەن وسى كونە جولدىڭ ءتىنى ءۇزىلىپ كەتكەن ەدى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك الۋى جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى ۇلكەن ساياسي الەۋمەتتىك سەبەپتەرگە بايلانىستى بۇل جولدى قايتا جاڭعىرتۋ ءىسى ەندى مىنە, سەنىمدى تۇردە قولعا الىنىپ وتىر.
استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەكى كۇن بويى ناتيجەلى جاعدايدا ءوتكەن «قازاقستان جاڭا جىبەك جولى» ءىى حالىقارالىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق بيزنەس-فورۋمى اتالعان باعىتتا قازاقستاننىڭ العا ۇمتىلىستارىن تاعى ءبىر ايگىلەگەن ۇلكەن شارا بولدى دەپ ەسەپتەيمىز.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».