ماڭىزدى مىندەتتەر ويداعىداي ورىندالسىن

كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولدى. وندا ۇكىمەتتىڭ بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىنداعى جۇمىس قورىتىندىلارى تىڭدالدى.

 

«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قازاقستاندىقتاردىڭ ەكى-ءۇش بۋىنى ورىنداۋعا ءتيىستى ماڭىزدى مىندەت. الەمنىڭ بارىنشا دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جولى وڭاي ەمەس, وسىنى اركىم ءتۇسىنۋى كەرەك.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى بولدى. وندا ۇكىمەتتىڭ بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىنداعى جۇمىس قورىتىندىلارى تىڭدالدى.

پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جانە ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرى تۋرالى باياندادى.

«بيىلعى جىلى ۇكىمەت ءوز جۇمىسىندا ءسىزدىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەم­لە­كەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىڭىزدا ايتىلعان نەگىزگى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا با­سىم­دىق بەردى. ءبىرىنشى كەزەكتە ەكونوميكانىڭ تۇراق­تى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ مەن جاڭا جۇمىس ورىن­دارىن اشۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. ءسىزدىڭ تاپ­سىرماڭىز بو­يىنشا داعدارىسقا قارسى دەر كەزىندە قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا وڭ ءۇردىس ساقتالۋدا», دەپ باستادى ءسوزىن ۇكىمەت باسشىسى.

بۇگىندە الەم ەكونوميكاسى جاھاندىق داع­دارىستىڭ جاعىمسىز اسەرلەرىنەن ءالى تولىق ايىعا العان جوق. ەۋروپا وداعىنداعى ەكونوميكالىق رە­تسەسسيا, اقش-تاعى فيسكالدىق قۇلدىراۋ تاۋە­كەلدەرى, سونىمەن قاتار, قىتاي مەن رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ باياۋلاۋى اياسىنداعى جالعاسىپ كەلە جاتقان الەمدىك ەكونوميكاداعى تۇراقسىزدىق جاعدايى – وسىنىڭ ءبارى قازاقستان ەكونوميكاسىنا دا ءوز اسەرىن تيگىزەرى ايقىن. بۇل رەتتە قازاقستان ۇكىمەتى كەشەندى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرا وتى­رىپ, اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا عانا تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزەرى انىق. وسىعان وراي, ەلىمىز اعىمداعى جىلى ەلباسى جۇكتەگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا بەس باعىتقا باسىمدىق بەرگەن ەكەن. پرەمەر-مينيستر س.احمەتوۆ وسى باعىتتارعا جەكە-جەكە توقتالدى.

بىرىنشىدەن, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى ورنىقتى ءارى ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسىمدى ساقتاۋ. بۇل باعىتتا اعىمداعى جىلى مەم­لەكەتتىك يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاستى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 34 جوبا ىسكە قوسىلدى. ونداعى ينۆەستيتسيا 72 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, 2300 شاماسىندا تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى.

باسىمدىق بەرىلگەن ەكىنشى باعىت – الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ جانە ەڭبەك ونىمدىلىگى. بۇل رەتتە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.

ءۇشىنشى باسىم باعىت – ءتيىمدى وڭىرلىك دامۋ. بۇعان وراي ۇكىمەت شاعىن قالالاردى دامىتۋ باعدارلاماسىن ازىرلەدى. وعان جالپى سانى 1 ملن. تۇرعىندى قامتيتىن 41 قالا ەندى. سونداي-اق, اۋىل­داردى قايتا دامىتۋ كارتاسى ماقۇلداندى. «اقبۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلى 303 سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تاراتۋ جوباسى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.

ءتورتىنشى باسىم باعىت – مەملەكەتتىك باسقارۋ. بۇل باعىتتا مەملەكەتتىك سىڭايلى سەكتور سۋبەك­تىلەرىن ۇيلەستىرۋدىڭ العاشقى كەزەڭى اياقتالدى جانە مەملەكەتتىكپەن قاتىستى, جەكە سەكتورعا بەرۋگە جاتاتىن ۇيىمدار ءتىزىمى انىقتالدى.

بەسىنشى باسىم باعىت – وڭىرلىك ىقپالداستىق, ىشكى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جەتىلدىرۋ. قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋى اياقتالۋعا جاقىن ەكەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون.

ۇكىمەت باسشىسى سونداي-اق, قولعا الىنعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ۇدەرىسى جاقسارا تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. «الدىن-الا بەرىلىپ وتىرعان باعاعا سايكەس, قاڭتار-قىركۇيەك ارالىعىنداعى ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 5,7 پايىزعا ارتتى. جىل قورىتىندىلارى بويىن­شا 6 پايىز دەڭگەيىندە ءوسىم بولادى دەپ كۇتى­لۋدە. ينفلياتسيا جىلدىق كورسەتكىشتە العان­دا 5,4 پايىزعا تومەندەدى. نەگىزگى كاپيتالعا قۇيىل­عان ينۆەستيتسيالار كولەمى 7,9 پايىزعا ارتتى. ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 90 ملرد. اقش دوللارىنان استام كورسەتكىشتى قۇرادى. جۇمىس­سىزدىق 5,2 پايىز دەڭگەيىندە, حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى نومينالدىق تابىس كولەمى 8 ايدىڭ ىشىندە 9,2 پايىزعا ارتتى», دەدى س.احمەتوۆ.

پرەزيدەنت ۇكىمەت باسشىسى سەرىك احمەتوۆتىڭ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆتىڭ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆتىڭ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان ارىننىڭ جانە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ ەسەپتەرىن تىڭداعاننان كەيىن وتىرىس جۇمىسىن قورىتىندىلادى.

 

ەكونوميكانىڭ دامۋى بىرقالىپتى

دۇنيە جۇزىندەگى, سونداي-اق كورشى مەملەكەتتەردەگى ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تەرىس ىقپالى بىزگە دە كەسىرىن تيگىزۋدە. سولاي بولا تۇرسا دا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى بىرقالىپتى, تۇراقتى دەپ ايتۋعا بولادى, دەپ باستادى ەلباسى ءوزىنىڭ ءسوزىن. ۇكىمەت وسى قالىپپەن جۇمىس ىستەگەلى ءبىر جىل بولدى. بۇل جىل «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى جىلى بولىپ وتىر. ستراتەگيانىڭ ەڭ نەگىزگى ماقساتى – ەكونوميكاسى بارىنشا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ەكەنىن بىلەسىزدەر. ۇكىمەت سوعان سايكەس ەڭبەك ەتتى دەپ ايتا الامىز, سوندىقتان بيىلعى اتقارعان جۇمىستارىڭىزعا راحمەت ايتامىز. بارلىق ايماقتار دا, مينيسترلىكتەر دە, جالپى ۇكىمەت تە ءبىرشاما تىندىرىمدى ەڭبەك ەتىپ جاتىر.

قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارى مەن ونىڭ الدىندا تۇرعان ناقتى مىندەتتەرگە توقتالىپ وتۋمەن قاتار, مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنا باعاسىن بەرە كەلىپ, بىرقاتار كەمشىلىكتەر مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردى باسقارۋداعى ولقىلىقتاردى كورسەتىپ بەردى. قولىمىز جەتپەي نەمەسە قاتەلىكتەن جىبەرگەن كەمشىلىكتەرىمىز دە كوپ, دەي كەلىپ ەلباسى بىرقاتار سىن-پىكىرلەرىن جانە الدا تۇرعان مىندەتتەر تۋرالى ايتىپ ءوتتى.

 

باعدارلامالاردىڭ باعدارى قانداي؟

ەڭ الدىمەن ءبىز قابىلدانعان باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ بارىسىنا توقتالۋىمىز كەرەك, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءبىز حالىققا قابىلدانعان باعدارلامالاردىڭ ءبارى پايدالى ەكەنىن, ونىڭ ورىندالۋىنا قاجەتتى رەسۋرستاردىڭ بولىنەتىندىگىن ايتىپ وتىرامىز. بارلىق باعدارلامالار دا ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى. بىراق پەرمانەنتتى داعدارىس جاعدايىندا بىزگە رەسۋرستارىمىزدى ۇنەمدەۋگە تۋرا كەلەدى. سوندىقتان ءبىز كەيبىر نىسانداردى, كەيبىر كەيىنگە قالدىرۋعا بولاتىن باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋدى توقتاتامىز. وسىدان ءارى ەلباسى قارجىلاندىرۋدى توقتاتۋ تەتىكتەرىنە توقتالدى. مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسى بويىنشا بيۋدجەتتىك ساياساتتى وڭتايلاندىرۋ قاجەت. ۇكىمەت ەڭ الدىمەن بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ مەن ورىنداۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا نازار اۋدارۋى كەرەك. اتاپ ايتقاندا, ءۇش جىلدىق بيۋدجەت جوباسى اكىمدەرمەن ءتيىستى دەڭگەيدە كەلىسىلمەگەن, بۇل بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ تەڭگەرىمسىزدىگىنە اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن. بيۋدجەت ءتيىستى ايماقتارمەن كەلىسىلىپ جاسالۋى كەرەك. ارينە, ايماقتار كورپەنى وزىنە قاراي كولەمدىرەك تارتۋعا تىرىسادى. بىراق ۇكىمەت ولاردىڭ تالاپ-تىلەگىنىڭ قاجەتتىلىككە قانشالىقتى جاقىن ەكەنىن انىقتاۋى كەرەك.

بيۋدجەتتىڭ ساپاسىز ورىندالىپ جانە تولىقتاي يگەرىلمەۋى قالىپتى جايعا اينالىپ وتىر. الدىن-الا بولجامعا قاراعاندا, يگەرىلمەگەن قاراجات كولەمى بۇگىنگى كۇنى 150 ملرد. تەڭگەگە جەتىپتى. بيۋدجەتتىك جوبالاردىڭ داستۇرگە اينالعان قىمباتتاۋلارىنا قارسى ارەكەتتەر جاساۋ كەرەك. 2012 جىلى جوبالىق باعالاردىڭ قىمباتتاۋى 40 ملرد. تەڭگە بولعان ەدى. ال بيىلعى جىلى ول الدەن-اق 60 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ وتىر. وسىدان ءارى پرەزيدەنت جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردى دايىنداۋ ءىسىن كۇماندى بيزنەسكە اينالدىرۋدىڭ جولدارى بار ەكەنىن ايتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆقا ناقتى تاپسىرما بەرىپ, وسىنداي كۇماندى فيرمالاردىڭ قىزمەتىنەن باس تارتىپ, ولارعا اقشا اۋدارۋدى توقتاتۋدى تالاپ ەتتى. ودان ءارى ەلباسى قۇرىلىستى جۇرگىزەتىن مەردىگەردى تابۋ ىسىندەگى جىمقىرۋ جولدارىن دا ءبىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. الدىمەن كونكۋرسقا تۇسكەن 2 مەردىگەردىڭ جەڭىلگەنى سوتقا بەرەدى, ول پروتسەسس اياقتالعانشا ەشقانداي جۇمىس جۇرمەيدى, ودان ءارى كەلەسى كونكۋرس بولىپ, بۇل جولى دا العاشقى وقيعا قايتالانىپ, اقىر سوڭىندا «وزدەرىنىڭ» اقشا بولىسەتىن «ءبىر كوز» اتتى مەردىگەرى عانا قالادى. مۇنداي ىستەردى قارايتىن سۋديالاردى دا سىبايلاس جەمقورلاردىڭ اراسىندا ءجۇر دەپ ساناۋعا بولادى, دەدى ول. سوندىقتان دا ۇلكەن مەردىگەرلەردى تابۋ ىسىنە وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى جاۋاپتى بولسىن, ال ءبىز ولاردى ءتۇرلى, ورىنسىز شاعىمداردان قورعاۋىمىز كەرەك. تەندەردى كوميسسيانىڭ كوزىنشە ۇتىپ العان مەردىگەرگە تيىسۋگە ەشكىمنىڭ دە حاقى جوق. مەردىگەرلەردى انىقتاۋدا ءتۇرلى سارساڭعا سالۋدىڭ كەسىرىنەن باعدارلامالار دا ورىندالمايدى, بولىنگەن قاراجات تا يگەرىلمەي جاتادى, نىسانداردىڭ جوبالىق قۇنى دا ارتادى, دەي كەلىپ, وسى كەلەڭسىزدىكتەردى جويۋدى پرەمەر-مينيسترگە تاپسىردى. ودان ءارى قارجى ءمينيسترى ب.جامىشەۆكە قارجىلىق تەكسەرۋ-باقىلاۋشىلاردىڭ جەتكىلىكتى دارەجەدە جۇمىس ىستەمەي, وسىنداي ىستەگى جىمقىرۋلاردى اشكەرە قىلمايتىندىعى ءۇشىن ەسكەرتۋ جاسادى. وبلىس اكىمدەرىنىڭ دە مۇنداي ىستەردى ءبىلىپ تۇرسا دا قازىر ەشتەڭە ايتپاي, تىنىش وتىرعاندىعىن سىناپ ءوتتى.

– قۋاتى دا, كولەمى دە بىردەي ەكى نىساننىڭ باعاسى ەكى ءتۇرلى بولاتىنىنا نەگە ءشۇبا كەلتىرمەيسىڭدەر؟ – دەدى پرەزيدەنت. – ماسەلەن, اقمولا وبلىسىندا 1200 ورىندىق مەكتەپ ءدال سونداي 900 ورىندىق مەكتەپتەن 219 ملن. تەڭگەگە ارزانعا تۇسكەن. اقتوبە وبلىسىندا ءبىر جىلدا سالىنعان ەكەۋى دە ءدال بىردەي ەكى مەكتەپتىڭ قۇندارىنداعى ايىرماشىلىق 130 ملن. تەڭگە بولعان. اتىراۋ وبلىسىنداعى بىردەي ەمحانا قۇرىلىسىنا جۇمسالعان شىعىن قۇنىنىڭ ايىرماشىلىعى 400 ميلليون تەڭگەدەن اسقان.

ەلباسى وسىنداي فاكتىلەردى ايتا كەلىپ, ءتيىستى وبلىستاردىڭ اكىمدەرىن ورىندارىنان تۇرعىزىپ, جەتكىلىكتى دارەجەدە باقىلاۋ جاساماعاندارى ءۇشىن ەسكەرتۋلەر جاسادى. سەندەردىڭ مىندەتتەرىڭ بيۋدجەتتىڭ, ەلدىڭ اقشاسىنىڭ ۇرلانباۋىن باقىلاۋ ەمەس پە, مەن سەندەردى بۇرىنعىداي استىقتى, ەتتى, ءسۇتتى قانشا بەرەسىڭ دەپ توقپاقتاپ جاتقانىم جوق قوي, دەگەن قاتاڭ سوزدەرىن ايتا كەلىپ, قارجى پوليتسياسى, قارجى باقىلاۋ جانە ت.ب. باقىلاۋشى ورگانداردىڭ وسىندايلاردى تەكسەرۋىن تالاپ ەتتى.

بۇل رەتتە نۇرسۇلتان نازارباەۆ جىلجىمايتىن م ۇلىك نىساندارىن ساتىپ الۋ بارىسىندا ونىڭ با­عا­سى­نا ءتيىستى باقىلاۋدىڭ جوق ەكەنىنە نازار اۋداردى.

سونداي-اق, قۇرىلىس سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى كۇردەلى شىعىنداردى ازايتۋ جانە ساپانى ارتتىرۋ جۇمىسى ناشار جۇرگىزىلىپ جاتقانى ايتىلدى. سونىڭ سالدارىنان جاڭادان سالىنعان اۆتوموبيل جولدارىن پايدالانۋعا بەرگەن ءبىر جىلدان كەيىن قايتا جوندەۋ كەرەك بولادى. اتاپ وتىلگەندەي, الەمدىك رەيتينگتە جول ساپاسى جونىنەن قازاقستان 140 ەلدىڭ ىشىندە 117-ورىندا تۇر.

بيۋدجەتتىڭ ساپاسىز ورىندالۋى كوبىنەسە رۇقسات بەرۋ جانە كەلىسۋ رەسىمدەرىنىڭ كوپتىگىنە بايلانىس­تى, بۇل دا ەكونوميكانىڭ دامۋىن تەجەيدى. ۇكىمەتكە وسى ماسەلەلەردى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋعا تاپسىرما بەرىلدى. 

 

مەملەكەت نەنى, قالاي ساتىپ الۋدا؟

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەسىنە دە ارنايى توقتالدى. بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالماۋىنىڭ جانە ولاردىڭ تيىمسىزدىگىنىڭ نەگىزگى سەبەبى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسى بولىپ سانالادى. كوبىنەسە مەملەكەتتىك ورگاندار تەندەرلەردە «بوگدە» جەت­كىزۋشىلەردىڭ قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەر­مەي­تىن شارتتار بەلگىلەيدى. بۇعان قوسا مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى وزدەرىن وزدەرى  جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىپ, ساتىپ الۋعا قاتىستى شەشىم قابىلداۋدان سىرت  قالادى, دەي كەلىپ, مەملەكەت باسشىسى اكىمدەر مەن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا تەندەرلىك كوميسسيالاردى وزدەرى باسقارىپ, ولاردىڭ اۋقىمدى كولەمدەگى مەملەكەت قاراجاتىن شىعىنداۋعا بايلانىستى جۇمىستارى ءۇشىن تولىقتاي جاۋاپكەرشىلىك الۋىن تاپسىردى.  سونداي-اق, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسىن پارلامەنتكە ەنگىزۋدى تەزدەتكەن ءجون.

نىساندار مەن جەر ۋچاسكەلەرىن ساتىپ الۋدا ءتيىستى دارەجەدە باقىلاۋ جاسالمايدى. ماسەلەن, اقتوبە وبلىسىنىڭ شالقار اۋدانىندا قۇنى 75 ملن. تەڭگەلىك 140 ورىندىق بالاباقشا ەكى ەسە باعا­سىنا ساتىلىپ الىنعان. مۇنداي مىسال­داردى كوپ­تەپ كەلتىرۋگە بولادى. وسىنداي مىسالدارعا قاراپ اكىمدەر ەشتەڭەنى دە باقىلاماي ما دەپ قالاسىڭ. جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ ارقىلى كۇردەلى شىعىنداردى ازايتۋ ماسەلەسىن دە ەشكىم قولعا الماعان. اسىرەسە, ءۇي قۇرىلىسىندا, جول قۇرىلىسىندا وسىنداي ادىستەردى قولدانىپ, باعانى ازايتۋعا بولۋشى ەدى عوي. مەن رەسەيدە جاڭا تەحنولوگيا­لار قولدانۋ ارقىلى سالىنىپ جاتقان ماسكەۋ – قازان تاسجولىنىڭ بۇرىنعى باعادان ەكى ەسە ارزانداعانىن ەستىدىم. بىزدە نەگە وسىندايلاردى قولعا الماسقا؟ – دەدى پرەزيدەنت.

 

كاسىپكەرلىككە – كەڭ ءورىس

وتىرىستا قارالعان ماسەلەلەردىڭ كەلەسى بولىگى مەملەكەتتىك قورعاۋدى جانە كاسىپكەرلىكتى قولداۋدى كۇشەيتۋ بولدى. 

مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىنە اينالدى. سونىمەن ءبىر­گە, ونى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى شاعىمدار دا كوبەيىپ وتىر. ماسەلەن, 43 اۋدان جانە وبلىس­تىق ماڭىزى بار قالالار «بيزنەستىڭ جول كار­تاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىنداعى نەسيە­لەر­دىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديا­لاۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىزىپ وتىرعان جوق. بۇل قىز­مەت ءتۇرى باتىس قازاق­ستان, شىعىس قازاقستان, ماڭ­عىس­تاۋ جانە قا­را­عان­دى وبلىستارىندا باياۋ ءجۇ­رۋدە. اقمولا, الماتى, قاراعاندى, شىعىس قا­زاق­ستان جانە وڭتۇستىك قازاقستان  وبلىستارىندا كاسىپكەرلەرگە بىردە-ءبىر گرانت بەرىلمەگەن. 10 اۋداندا جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا جاڭا باستاۋشى كاسىپكەرلەرگە بىردە-ءبىر شاعىن نەسيە بەرىلمەگەن.

مەملەكەت باسشىسى اتالعان وبلىس اكىمدەرىنىڭ ارقايسىسىنا وسى ماسەلە بويىنشا ەسەپ بەرىپ, ناتيجەسىن باق-تا جاريالاۋدى تاپسىردى.

سونىمەن قاتار, بىرقاتار وڭىرلەر «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ تاپشىلىعىنا كەزىگىپ وتىرعانى ايتىلدى. وڭىرلىك كوميسسيالار ماقۇلداعان 155 جوبا بويىنشا تاپشىلىق 1,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. قازاقستان پرەزيدەنتى وسى قاراجاتتاردى بولۋگە پارمەن بەردى.

مەملەكەت باسشىسى مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك سياقتى ءتاسىلدىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكەن­دىگىنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, قىزىلوردا, پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى 2008 جىلدان بەرى ساراپتاماعا بىردە ءبىر كونتسەسسيالىق ۇسىنىس جاساماعان. دامۋ ينستيتۋتتارى, بانكتەر, زەينەتاقى قورلارى, ساقتاندىرۋ كومپانيالارى مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى جوبالارىنا بەلسەنە قاتىسپايدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ىنتالاندىرۋ جانە بيۋدجەتتى  تولتىرۋدىڭ كوزى جەكەشەلەندىرۋدىڭ جاڭا تولقىنى بولۋى تيىستىگىن اتاپ ءوتتى. سويتە تۇرا, مەملەكەتتىڭ قاتىسى بار ۇيىمداردىڭ تەك 4 پايىزىن عانا جەكەشەلەندىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزىلدى.

– ءاربىر ۆەدومستۆو مەن «سامۇرىق-قازى­نا» جانە «قازاگرو» كومپانيالارىنىڭ جەكەشە­لەن­دىرۋ نىساندارىن كوميسسيالىق تۇردە انىقتاپ, وسى جۇمىستى اشىق جۇرگىزۋ قاجەت. ءبىز شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ مىڭداعان جاڭا سۋبەكتىلەرىن قۇرا الامىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ ستاتيستيكا ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءوسىمىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. جەكە كاسىپكەرلەردىڭ سانى ەكى جىلدا 21 پايىزعا وسكەنىمەن, ولاردان سالىق تۇسىمدەرى 11 پايىزعا عانا ۇلعايعان. 

تەكسەرۋلەر كەزىندەگى زاڭ بۇزۋشىلىقتار بۇرىن­عىشا ساقتالىپ وتىر. بيزنەستى قورعاۋدىڭ پرەزيدەنتتىك سايتىنا وتكەن جىلعى 9 ايدا – 870, ال بيىل  940 شاعىم ءتۇسىپ ۇلگەردى. بيىلعى 7 ايدىڭ وزىندە پروكۋراتۋرا ورگاندارى 2 مىڭنان استام نەگىزسىز تەكسەرۋلەردى انىقتادى. مەملەكەت باس­شىسى باس پروكۋراتۋراعا تەكسەرۋ شارالارىن قىسقارتۋ بويىنشا ۇسىنىس ازىرلەۋدى, سونداي-اق زاڭسىز تەكسەرۋ باستاماشىلارىن جازالاۋدى تاپسىردى.

مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق «كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ» كولەمىن تومەندەتۋ جۇمىستارى سوزىلىپ بارا جاتقانىنا نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, الكوگول اينالىمىن باقىلاۋدى كۇشەي­تۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسىن پارلامەنتكە ەنگىزۋ 2015 جىلعا ىسىرىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەت باسشىسىنا وسى ماسەلەنى شەشۋدى جانە «كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ» كولەمىن تومەندەتۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى جايلى تۇراقتى بايانداپ وتىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

 

يندۋستريالىق ساياساتتىڭ سالماعى

وتىرىستا تالقىلانعان ءۇشىنشى ماڭىزدى باعىت وڭىرلىك دامۋ مىندەتتەرى اياسىندا يندۋستريالىق ساياساتتىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولدى.

مەملەكەت باسشىسى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى «بەسجىلدىعى» وڭ ناتيجە بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. قۇنى 2,1 ترلن. تەڭگەلىك 563 نىسان پايدالانۋعا بەرىلىپ, 2,2 ترلن. تەڭگەنىڭ ونىمدەرى ءوندىرىلدى. 70 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلدى.

– ءبىز داعدارىستىڭ ەڭ قيىن كەزىندە وسىنداي باعدارلامانى ءبىرىنشى بولىپ قابىلدادىق. بىزدەن كەيىن يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردى اقش, جاپونيا, تۇركيا جانە وزگە دە كوپتەگەن ەلدەر ىسكە قوستى. ءبارى مۇنداي شارانىڭ قاجەتتىگىن سەزىندى, سوندىقتان ءبىز «نۇكتەگە» ءدال تۇستىك. ەكىنشى «بەسجىلدىق» باعدارلاماسىن ساپالى ازىرلەپ, بۇل باعىتتاعى ينۆەستيتسيانىڭ قارقىنىن ازايتىپ الماۋ قاجەت, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.    

سونىمەن بىرگە, ناقتى سەكتوردى, سونىڭ ءىشىن­دە ينستيتۋتتىق سەكتوردى قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىل­دىرۋ كەرەك. مىسالى, بيىل قۇرىلعان وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگى وكىلەتتىگى مەن قاراجاتىنىڭ ارا-جىگى ناقتى بولماعاندىقتان ءوز مىندەتىن تولىق كولەمدە جۇزەگە اسىرماعانى, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىمەن ارادا مىندەتتەردى بولىسۋدە تۇسىنىسپەۋشىلىك تۋىنداعانى اتاپ ءوتىلدى.

– بىزدە كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋدەن گورى ولاردى باقىلاۋ فۋنكتسيالارى كوپ, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ول سانەپيدستانسا قىزمەتىندە 12 مىڭ قىزمەتكەر, ال يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىندە 200 مەملەكەتتىك قىزمەتشى جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى.

ءوندىرىس قۋاتىن ۇتىمدى ورنالاستىرۋ تالاپتارى ساقتالماي وتىر. مىسالى, استانادا ەلەكتروۆوزدار شىعاراتىن زاۋىتتىڭ جانە پاۆلوداردا جۇك ۆاگوندارى مەن جارتىلاي ۆاگوندار شىعاراتىن زاۋىتتىڭ اشىلعانىنا قاراماستان, قاراعاندىدا تاعى ءبىر بالاما كاسىپورىن سالۋ جوسپارلانۋدا.

جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى قىزمەت تە جانداندىرۋدى قاجەت ەتەدى. ەلىمىزدە بارلانعان قورلاردىڭ جەتكىلىكتى ءوسىمى قامتاماسىز ەتىلمەيتىنى, جۇمىس ىستەمەيتىن كەنىشتەر بويىنشا احۋال سول كۇيىندە ەكەنى اتاپ ءوتىلدى. بيىل جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋگە بىردە-ءبىر كونكۋرس وتكىزىلمەگەن, حالىقارالىق ينۆەس­تيتسيالاردى تارتۋعا ەشقانداي كەلىسىمشارت جاسالماعان. اتاپ ايتقاندا, «ريو-تينتو» سياقتى ءىرى ينۆەستوردىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ءالى شەشىم قابىلدانعان جوق.

ەنەرگەتيكا سالاسىندا مەملەكەت باسشىسى ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ەنەرگيا تاپشىلىعىن تومەندەتۋ قاجەتتىگىنە ايرىقشا نازار اۋدارىپ, سوعان بايلانىستى ۇكىمەتكە بالقاش جەس-نىڭ قۇرىلىسى مەن ينفراقۇرىلىمىن باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.

پرەزيدەنت «جاسىل ەكونوميكا» تۋرالى ايتپاس بۇرىن ەنەرگيا ۇنەمدەۋدىڭ بازالىق ماسەلەلەرىن شەشۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستاندا جىلۋ جەلىلەرىندەگى شىعىن 22,1 پايىز, ال ەۋرووداقتا ورتاشا 10 پايىزدى قۇرايدى. قازاقستاندىق ەلەكتر جەلىلەرىندە شىعىن 14 پايىز بولسا, قىتاي, كورەيا, جاپونيادا ول نەبارى 5 پايىز.

مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ەنەرگيا ۇنەم­دەۋ مەن ەنەرگيا ەسەپتەۋ ماسەلەلەرىنە جەتكىلىكسىز دەڭگەيدە كوڭىل بولىنەدى. ماسەلەن, جالپى ءۇيدىڭ جىلۋ ەسەپتەگىشتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ قاراعاندى وبلىسىندا 25,8 پايىزدى, باتىس قازاقستان وبلىسىندا 16 پايىزدى عانا قۇرايدى. تۇرعىندار اراسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن, جىلۋ مەن گازدى ۇنەمدەۋ جونىندە پارمەندى ناسيحات جۇرگىزىلمەيدى.

ەلباسى ءوزىنىڭ بۇرىن جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەلەسى تولقىنىن جۇرگىزۋ تۋرالى بەرگەن تاپسىرماسىنا توقتالدى. بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتىڭ ۇلەسى بار ۇيىمدار سانى التى مىڭنان اسىپ بارادى. ولار­داعى ادام سانى ميلليونعا جۋىق جانە بيۋدجەتتەن ولاردى ۇستاۋعا 1,5 ترلن. تەڭگە كەتەدى, دەدى پرەزيدەنت. ءبىز قيىنشىلىق جىلدارىندا ساتىپ جىبەرگەن اسا ءىرى كومپانيالاردىڭ باقىلاۋ پاكەتىن مەملەكەتكە قايتاردىق. ول دۇرىس. بىراق باسقا جاقتان بۇرىن جەكەشەلەنىپ كەتكەن دۇنيەلەر نەگە قايتادان مەملەكەتتىڭ موينىنا ءمىنىپ كەتكەن, دەپ وسىعان وراي ومىرزاق شوكەەۆتەن تۇسىنىك سۇرادى. ول ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ جانىنان قۇرىلعان ەنشىلەس كاسىپورىنداردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ, ونىڭ نەگىزگى بولىگى جەكەشەلەندىرىلگەنىن ايتتى.

يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق باعدارلامانىڭ العاشقى 5 جىلدىعى جاقسى تابىستارمەن اياق­تال­عا­نى قاناعاتپەن اتالىپ ءوتىپ, وسى قارقىننىڭ الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرىلۋى تالاپ ەتىلدى. الايدا, كوپتەگەن جوبالار توقىراۋعا ۇشىراعانىن ايتا كەلىپ, سونىڭ ىشىندە قاراعاندىنىڭ فەرمەرلەرگە ۇشاق شىعارامىز دەگەن زاۋىتىنىڭ توقتاپ قال­عانىن, وقو-داعى توقىما فابريكاسىنىڭ جۇمىس ىستەمەيتىنىن سىن تەزىنە سالىپ, ءتيىستى لاۋازىمدى تۇلعالاردان تۇسىنىك الدى. يندۋستريالاندىرۋ جۇمىستارىن قاداعالاۋدى توقتاتىپ ەدىم, ءبارى دە توقىراۋعا اينالعانىن بايقايمىن. ەندى قايتادان باقىلاپ وتىراتىن بولامىن, ءتىپتى ءاربىر توقسان سايىن باقىلايمىن, دەدى پرەزيدەنت.

 

اگرارلىق سەكتورعا – ايرىقشا نازار

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا اگرارلىق سەكتور سەكىلدى ستراتەگيالىق سالا ماسەلەلەرى بولەك قارالدى.

مەملەكەت باسشىسى ەت ەكسپورتىن 2016 جىلعا قاراي 60 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى قويىلعانىن ەسكە سالدى. ءتيىستى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا 120 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. سويتە تۇرا, بيىلعى جىلدىڭ 7 ايىندا كەدەن وداعىنان سىرتقا شىعارىلاتىن ەت ەكسپورتى نولگە تەڭەسكەن. مۇنىڭ ورنىنا قازاقستان ەتتى سىرتتان, سونىڭ ىشىندە بەلارۋستان يمپورتتاۋدا. ەلباسى ايتقان بۇل ماسەلە اركىمنىڭ دە جانىن اۋىرتاتىنى انىق. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ الدىڭعى كۇنى, 10 قازاندا جاريالاعان «سىرتقا ەت شىعارۋدىڭ ورنىنا, ەتتى سىرتتان تاسيمىز» اتتى پروبلەمالىق ماقالاسى وسى تاقىرىپقا ارنالعان.

شۇجىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى دا 2013 جىلى نولدىك دەڭگەيگە ءتۇسىپ, كاسىپورىنداردىڭ جۇكتەمەسى 28 پايىز عانا بولعان. وسىنداي جاعداي ءسۇت, قانت جانە مايعا قاتىستى دا بايقالادى.

قازاقستان پرەزيدەنتى قاراجات جەتىسپەۋشىلىگى جاعدايىندا دا ازىق-ت ۇلىكتىڭ تۇراقتاندىرۋشى قورلارىن قارجىلاندىرۋ جالعاستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل ورايدا ءىس جۇزىندە 5 ميلليارد تەڭگە نەمەسە بولىنگەن قاراجاتتىڭ 40 پايىزى دەپوزيتتەردە جاتىر جانە پايدالانىلماي وتىر. بۇعان قوسا, تۇراقتاندىرۋشى قورلاردىڭ جۇمىسىنا قاراماستان, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار بىرقاتار ونىمدەردىڭ باعاسى ەداۋىر وسكەن.

«قازاگروقارجى»  بىلتىر 66 جوبانى, ال بيىل, قارجىلاندىرۋ كولەمى ۇلعايسا دا, نەبارى 16 جوبانى ىسكە اسىردى.

مەملەكەت باسشىسى پايدالانىلماعان جەرلەر­دى رەۆيزيالاۋ جانە ولاردى اينالىسقا ءتۇسىرۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋ جۇمىستارىنىڭ سالعىرت جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى.

پرەزيدەنت اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ازىرلەۋدىڭ قيسىندىلىعىنا كۇمان كەلتىردى, ويتكەنى, وسىنداي قۇجات 2004-2010 جىلدارى-اق جۇزەگە اسىرىلعان بولاتىن.

– الدىمەن بۇرىنعى باعدارلامادا قاراستى­رىل­­عان­دى اياعىنا جەتكىزىڭىزدەر جانە ناقتى ءناتي­جەلەرى بويىنشا ەسەپ بەرىڭىزدەر, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

 

قايتالاما قۇرىلىمداردانقۇتىلۋ قاجەت

مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىن ءبىرى قايتالايتىن قۇرىلىمدارىن وڭتايلان­دىرۋ­دى جانە فۋنكتسيالاردى ناقتى ءبولۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋدى تاپسىردى. اكىمدەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋدىڭ قازىرگى جۇيەسىن كوپتەگەن فورمالىق كورسەتكىشتەر مەن ەسەپتىلىك تۇرلەرى قيىنداتىپ وتىرعانى ايتىلدى. كورسەتكىشتەردىڭ 96-سىنىڭ تەك 46-سى قولدانىستاعى ستاتيستيكادان الىنادى, ال 50-ءى جاڭا.

سونداي-اق, وڭىرلەردىڭ دامۋىنا بەرىلەتىن باعاعا دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋ قاجەت. اكىمدەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى رەيتينگىسىندەگى نەگىزگى كورسەتكىشتەر ينۆەستيتسيا تارتۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ, تولىققاندى جۇمىس ورىندارىن اشۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ساپاسى, قاۋىپسىزدىك پەن قۇقىقتىق ءتارتىپ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ماسەلەلەرى, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ سياقتى ينديكاتورلار بولۋعا ءتيىس.

قازاقستان پرەزيدەنتى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ جاڭا باسشىلىعى اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاعانى ءجون ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەت باسشىسى بانك سەكتورىنىڭ ناقتى ەكونوميكانى دامىتۋعا سالىناتىن سالىمدى ارتتىرۋىن باسىمدىعى بار مىندەت رەتىندە بەلگىلەپ بەردى. 

ونەركاسىپكە بۇكىل بانك سەكتورىنىڭ تەك 12 پايى­ز نەسيەسى باعىتتالادى. بانكتەردىڭ شا­عىن بيزنەستى نەسيەلەندىرۋدى ازايتۋ ءۇردىسى دە الاڭداۋشىلىق تۋدىرادى. نەسيە كولەمى 2013 جىلى 13 پايىزعا تومەندەدى, بۇل رەتتە تۇتىنۋ­شىلىق نەسيەلەرىنىڭ كولەمى ءبىر جىل ىشىندە 50 پايىزعا ءوسىپ,  2 تريلليون تەڭگە دەڭگەيىنە جەتكەن.

 

الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ جالعاستىرىلسىن

ۇكىمەتتىڭ ءجىتى نازار اۋدارۋىن تالاپ ەتەتىن كە­لەسى باعىت – الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىن كۇشەيتۋ. 

سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە مەملەكەت ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋ مولشەرىن 1,7 ەسەدەن استام ءمول­شەرگە ۇلعايتتى. 2013 جىلى ول ءبىر جارىم تريل­ليون تەڭگەگە جۋىق كولەمدى قۇرادى. بىراق بالا­باق­شالارداعى ورىن جەتىسپەۋشىلىگى وتكىر كۇيىندە قالۋدا, جارتى ميلليونعا جۋىق بالا كەزەك­تە تۇر. جەكەلەگەن وبلىستار ءبىلىم بەرۋ نىسان­دارىنىڭ قۇرىلىسىن تۇرالاتۋعا جول بەرۋدە. ءسولتۇس­تىك قازاقستان مەن اقتوبە وبلىستارىنداعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن نىساندار بويىنشا قارجى يگەرۋ 62 پايىزدان اسپاي وتىرعانى اتاپ ايتىلدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت بويىنشا دا وسىنداي احۋال بايقالىپ وتىر.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقىتۋ سالاسىندا ەكونوميكا تالاپ ەتىپ وتىرعان بارلىق مامانداردىڭ تەك ۇشتەن ءبىرى عانا دايىندالاتىنىنا توقتالدى. سونىمەن قاتار, ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق بازا قاناعاتتانارلىقسىز كۇيدە قالۋدا, جاتاقحانالار جەتىسپەيدى, وندىرىستىك تاجىريبەسى بار بىلىكتى ماماندار قاتارىنا جاتاتىن وقىتۋشىلارعا تاپشىلىق بار. جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە دە پروبلەمالار بار سەكىلدى.

مەملەكەت باسشىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا دا اسا اۋقىمدى قارجى ءبولىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. 2012 جىلى جالپى قارجىلاندىرۋ كولەمى 8 ميلليارد دوللاردى قۇرادى, ياعني دامىعان ەلدەر دەڭگەيىندەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 4 پايىزى. 45 ەمحانانىڭ, العاشقى دارىگەرلىك سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ, 300-دەن استام دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار مەن فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەردىڭ قۇرىلىستارى جوسپارلاندى. وسىعان قاراماستان قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ءالى كۇتكەن ناتيجەگە جەتە قويعان جوق. قازاقستان پرەزيدەنتى وڭىرلەردە سالىنعان مەديتسينالىق نىسانداردىڭ بىلىكتى ماماندارمەن قامتىلۋى قاجەتتىگىنە توقتالدى.

قازاقستاننىڭ جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان بولعان ءولىم جونىنەن ءبىرىنشى, جول-كولىك وقيعالارىنان بولعان ءولىم جونىنەن ەكىنشى ورىن الاتىنى اتاپ ايتىلدى. وتكەن جىلى جول بو­يىندا 2145 ادام, بيىلدىڭ وزىندە 2273 ادام قازا بولدى. مەملەكەت باسشىسى وسىعان وراي كولىكتى الكوگولدى ىشىمدىك ءىشىپ الىپ جۇرگىزگەندەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

ەلباسى ەڭبەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى الەۋمەتتىك كومەكتى ءوزارا مىندەتتەمەلەر نەگىزىندە ەڭبەككە قابىلەتتى ادامدارعا بەرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. جۇمىسسىز ادام الەۋمەتتىك كومەكتى كەيىن قايتارۋ شارتىمەن الۋعا ءتيىس.

قابىلدانعان شارالارعا قاراماستان, جالاقى بويىنشا بەرەشەك ساقتالىپ وتىرعانى, ونىڭ بيىلعى 1 قاراشادا 1 ميلليارد تەڭگەدەن اسقانى اتاپ ايتىلدى.

باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى الەۋمەتتىك ماسەلە كۇيىندە قالىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ كوپ رەنىش تۋدىرىپ وتىرعانىنا توقتالدى. تولەم قابىلەتىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى وعان كوپتەگەن وتباسىلار قاتىسا الماۋدا. قولجەتىمدى باسپانا بو­يىنشا «تۇرعىنۇيقۇرىلىس جيناق» بانكىندەگى كەلەڭسىز فاكتىلەردى اتاپ ءوتىپ, جەڭىلدىكپەن, زاڭسىز جەڭىلدىكپەن ءۇي العانداردىڭ باسپانالارىن قايتارۋدى تالاپ ەتتى.

 

ىقپالداستىق – ءومىر تالابى

وتىرىس بارىسىندا حالىقارالىق ىقپالداستىق ماسەلەلەرى دە قارالدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ ىشكى نارىقتىڭ كولەمى شەكتەۋلى ەكەندىگىن جانە ەكونوميكانىڭ بۇدان ارعى ءوسىمى ءۇشىن نارىق كەڭىستىگىن كەڭەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

– ىقپالداستىق – ءبىز ءۇشىن ءومىر تالابى. سول سەبەپ­تى ءبىز قازىر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋ جانە دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ تۋرالى ايتۋدامىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. بۇل رەتتە جالپى ىقپالداستىق كارتيناسىن جاساۋ, ءىس-ارەكەتتەردىڭ مۇمكىن بولاتىن بارلىق بالاما نۇسقالارىن ازىرلەۋ, قازاقستاننىڭ ىقتيمال شىعىندارى مەن پايداسىنا تالداۋ جۇرگىزۋ قاجەت.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلىسسوز توپتارى مەن سالا­لىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىنداعى ۇيلەستىرۋدىڭ, سونداي-اق وتاندىق كەلىسسوز جۇرگىزۋشىلەردىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. بۇل ءۇشىن قازاقستاننان وكىلدىك ەتەتىن كادرلاردى ساپالى ىرىكتەۋدىڭ ايقىن تەتىگىن ازىرلەپ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ وسى ماسەلەدەگى ءرولىن كۇشەيتكەن ءجون.

 

وتىزدىقتان ورىن الۋ وڭاي ەمەس

پرەزيدەنت وسى كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى جانە باق-تاردىڭ ءرولىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك باق-تاردا وزەكتى پروبلەمالاردىڭ كوتەرىل­گەنى قاداعالانسىن. ولاردىڭ مىندەتى حا­لىققا وسى زامانعى ەكونوميكا, ساياسات, ەلدىڭ ءىشى-سىرتىنداعى احۋال تۋرالى اقپارات جەتكىزۋ, دەي كەلىپ مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ ەلدىڭ تاريحى تۋ­رالى وقۋلىق جاساۋ جونىندەگى تاپسىرماسى بو­يىنشا جۇمىس ىستەلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. تاريح كونستيتۋتسيا سياقتى كاسىبي مامانداردىڭ قولىمەن جازىلۋى كەرەك دەپ سانايمىن. مۇنداي سالماقتى ىسكە ناق سونداي مامانداردى تارتۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەگە ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا وتە وبەكتيۆتى جانە انىق تۇردە قارايتىن بولامىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قازاقستاندىق­تار­دىڭ ەكى-ءۇش بۋىنى ورىنداۋعا ءتيىستى ماڭىزدى مىندەت. الەمنىڭ بارىنشا دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جولى وڭاي ەمەس, وسىنى اركىم ءتۇسىنۋى كەرەك, دەدى ەلباسى ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا.

جاقسىباي سامرات,

دينارا بىتىكوۆا,

«ەگەمەن قازاقستان».

-----------------------------------------

سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر

س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.