مۇنى قالاي, نەمەن تۇسىندىرۋگە بولادى؟
ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ 2025 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ 95%-ى قازاق ءتىلىن بىلۋگە ءتيىس دەگەن مىندەت قويعانىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىپ, ۇيرەنۋ بالاباقشا مەن مەكتەپتەردەن باستالاتىنى بارشامىزعا ايان. بۇل باعىتتا رەسپۋبليكادا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلۋدا. ەلىمىزدە وقۋشىلاردىڭ 64%-دان استامى قازاق تىلىندە وقىتىلادى. 30 مىڭنان استام باسقا ۇلت وكىلدەرى قازاق سىنىپتارىندا وقيدى. بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ بارلىق مەكتەپتەردە قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەتىن «ولكەتانۋ», «الاشتانۋ», «ابايتانۋ» كۋرستارى ەنگىزىلدى. بۇل كۋرستار قازاق ءتىلىنىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋمەن قاتار, وقۋشىلاردىڭ ۇلتتىق, وتانشىلدىق سانا-سەزىمىن دامىتۋعا وڭ ىقپال ەتەدى. الايدا, ءتىل ماسەلەسىن شەشۋدىڭ باستى, نەگىزگى تەتىگى ىسكە قوسىلماي كەلەدى. ول – مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن ىنتا, قاجەتتىلىك.
مۇنى قالاي, نەمەن تۇسىندىرۋگە بولادى؟
ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ 2025 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ 95%-ى قازاق ءتىلىن بىلۋگە ءتيىس دەگەن مىندەت قويعانىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىپ, ۇيرەنۋ بالاباقشا مەن مەكتەپتەردەن باستالاتىنى بارشامىزعا ايان. بۇل باعىتتا رەسپۋبليكادا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلۋدا. ەلىمىزدە وقۋشىلاردىڭ 64%-دان استامى قازاق تىلىندە وقىتىلادى. 30 مىڭنان استام باسقا ۇلت وكىلدەرى قازاق سىنىپتارىندا وقيدى. بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ بارلىق مەكتەپتەردە قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەتىن «ولكەتانۋ», «الاشتانۋ», «ابايتانۋ» كۋرستارى ەنگىزىلدى. بۇل كۋرستار قازاق ءتىلىنىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋمەن قاتار, وقۋشىلاردىڭ ۇلتتىق, وتانشىلدىق سانا-سەزىمىن دامىتۋعا وڭ ىقپال ەتەدى. الايدا, ءتىل ماسەلەسىن شەشۋدىڭ باستى, نەگىزگى تەتىگى ىسكە قوسىلماي كەلەدى. ول – مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن ىنتا, قاجەتتىلىك.
بۇگىندە نەگىزگى مەملەكەتتىك لاۋازىم يەلەرى ۇكىمەتتەن باستاپ, بيلىك تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان باسشىلار, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مىندەتتى تۇردە مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى كەرەك دەگەن قاعيدا باسشىلىققا الىنبايدى. مەملەكەتتىك ءتىل مەملەكەتتىك دارەجەدە تالاپ ەتىلمەگەندىكتەن, كوپ ازامات قازاقستانداعى قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعىنا سەنىڭكىرەمەيدى. سوندىقتان دا, ونى ۇيرەنۋگە ىنتالانبايدى, بالالارىن ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردە وقىتادى. بۇگىندە قازاق بالالارىنىڭ 37%-ىنىڭ ورىس مەكتەپتەرىندە وقۋى سونىڭ ايعاعى.
قازاق تىلىندە وقيتىن مەكتەپتەر سانى قالالاردا از, ولار نەبارى 15%-دى قۇرايدى. ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرلەرىندە قازاق تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردىڭ جوقتىعىنان 161 بالا وزبەك تىلىندە, 101 بالا ۇيعىر ءتىلىندە وقۋعا ءماجبۇر. ولاردىڭ ءوز ەلىندە تۇرىپ, ءوزىنىڭ انا ءتىلىندە وقۋعا مۇمكىنشىلىگىنىڭ بولماۋىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى. قازاق بالالارىنىڭ قازاقشا وقۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىمەن ۇكىمەتتەن باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تياناقتى اينالىسىپ, اتا-انالار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قازاق مەكتەپتەرىنىڭ مارتەبەسى مەن الەۋەتىن كوتەرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ, مۇعالىمدەر بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ باعىتتارىندا قوسىمشا شارالار اتقارۋلارى ءتيىس.
ەلىمىزدەگى 10 مىڭعا جۋىق بالالار تاربيەلەنەتىن بالالار ۇيلەرىندە تاربيەشىلەردىڭ كوپشىلىگى ورىس ءتىلدى ازاماتتار بولعاندىقتان جانە وقۋ ۇدەرىسى ورىس تىلىندە جۇرگىزىلەتىندىكتەن, بالالاردىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيدى. سوندىقتان, بۇل ۇيلەردە وقۋ ۇدەرىسىن قازاق تىلىندە جۇرگىزىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن تاربيەشىلەر جۇمىس ىستەۋلەرى كەرەك. بالالار ۇيلەرىندە تاربيەلەنەتىن بۇلدىرشىندەر مەملەكەتتىك ءتىلدى تولىق مەڭگەرگەن, ەلىمىزدىڭ ناعىز پاتريوتى بولىپ شىعۋى ءتيىس. ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردە قازاق تىلىنەن ءدارىس بەرەتىن ۇستازدار جەتىسپەيدى. ولاردىڭ ساپاسى تومەن. بۇل ازداي, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2012 جىلدىڭ 8 قاراشاسىنداعى №500 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن جاڭا وقۋ جوسپارىندا قازاق ءتىلدى ەمەس مەكەپتەردەگى قازاق ءتىلىنىڭ اپتالىق وقۋ جۇكتەمەلەرى ازايتىلىپ, قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ ساعاتى باستاۋىش سىنىپتاردا 133 ساعاتقا نەمەسە 28%-عا, ال جوعارى سىنىپتاردا 340 ساعاتقا نەمەسە 40%-عا قىسقارتىلعان. بۇل – تىپتەن تۇسىنىكسىز ءجايت.
وزگە ءتىلدى مەكتەپتەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى تولىق مەڭگەرىپ شىعۋدىڭ ەڭ پارمەندى تەتىگى, بىردەن-ءبىر جولى قازاق تىلىنەن تەست تاپسىرۋ قورىتىندىسىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندە مىندەتتى تۇردە ەسەپكە الۋ ەكەندىگى ايدان انىق بولسا دا, بۇل ماسەلە كوپتەن بەرى شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ ماقساتىندا ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردە «قازاقستان تاريحى», «گەوگرافيا», «ولكەتانۋ» پاندەرىن قازاق تىلىندە وقىتۋدى ەندىرۋ قاجەت. بۇل تاجىريبە قازىر نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە, قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىندە بار. بۇل كۋرستار قازاق ءتىلىنىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتىپ, وزگە ۇلت بالالارىنىڭ حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىنا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق فاكتىلەر مەن قۇبىلىستاردى قازاق تىلىندە تانىپ-ءبىلۋ, تالداپ-قورىتۋ قابىلەتتەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەر مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرادى, قازاق ءتىلىن وقىپ ۇيرەنۋگە, مەڭگەرۋگە تولىق جاعداي جاسايدى, ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋعا ءۇلكەن ۇلەس قوسادى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان, ۇكىمەتتىڭ وسى ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى شەشىم قابىلداعانى قاجەت-اق.
قۋانىش ايتاحانوۆ,
سەنات دەپۋتاتى.
ءوز ەلىندە تۇرىپ, ءوزىنىڭ انا تىلىندە وقۋعا مۇمكىندىگى جوق
مۇنى قالاي, نەمەن تۇسىندىرۋگە بولادى؟
قۋانىش ايتاحانوۆ,
سەنات دەپۋتاتى.
ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ 2025 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ 95%-ى قازاق ءتىلىن بىلۋگە ءتيىس دەگەن مىندەت قويعانىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىپ, ۇيرەنۋ بالاباقشا مەن مەكتەپتەردەن باستالاتىنى بارشامىزعا ايان. بۇل باعىتتا رەسپۋبليكادا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلۋدا. ەلىمىزدە وقۋشىلاردىڭ 64%-دان استامى قازاق تىلىندە وقىتىلادى. 30 مىڭنان استام باسقا ۇلت وكىلدەرى قازاق سىنىپتارىندا وقيدى. بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ بارلىق مەكتەپتەردە قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەتىن «ولكەتانۋ», «الاشتانۋ», «ابايتانۋ» كۋرستارى ەنگىزىلدى. بۇل كۋرستار قازاق ءتىلىنىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋمەن قاتار, وقۋشىلاردىڭ ۇلتتىق, وتانشىلدىق سانا-سەزىمىن دامىتۋعا وڭ ىقپال ەتەدى. الايدا, ءتىل ماسەلەسىن شەشۋدىڭ باستى, نەگىزگى تەتىگى ىسكە قوسىلماي كەلەدى. ول – مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن ىنتا, قاجەتتىلىك.
بۇگىندە نەگىزگى مەملەكەتتىك لاۋازىم يەلەرى ۇكىمەتتەن باستاپ, بيلىك تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان باسشىلار, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مىندەتتى تۇردە مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى كەرەك دەگەن قاعيدا باسشىلىققا الىنبايدى. مەملەكەتتىك ءتىل مەملەكەتتىك دارەجەدە تالاپ ەتىلمەگەندىكتەن, كوپ ازامات قازاقستانداعى قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعىنا سەنىڭكىرەمەيدى. سوندىقتان دا, ونى ۇيرەنۋگە ىنتالانبايدى, بالالارىن ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردە وقىتادى. بۇگىندە قازاق بالالارىنىڭ 37%-ىنىڭ ورىس مەكتەپتەرىندە وقۋى سونىڭ ايعاعى.
قازاق تىلىندە وقيتىن مەكتەپتەر سانى قالالاردا از, ولار نەبارى 15%-دى قۇرايدى. ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرلەرىندە قازاق تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردىڭ جوقتىعىنان 161 بالا وزبەك تىلىندە, 101 بالا ۇيعىر ءتىلىندە وقۋعا ءماجبۇر. ولاردىڭ ءوز ەلىندە تۇرىپ, ءوزىنىڭ انا ءتىلىندە وقۋعا مۇمكىنشىلىگىنىڭ بولماۋىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى. قازاق بالالارىنىڭ قازاقشا وقۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىمەن ۇكىمەتتەن باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تياناقتى اينالىسىپ, اتا-انالار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قازاق مەكتەپتەرىنىڭ مارتەبەسى مەن الەۋەتىن كوتەرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ, مۇعالىمدەر بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ باعىتتارىندا قوسىمشا شارالار اتقارۋلارى ءتيىس.
ەلىمىزدەگى 10 مىڭعا جۋىق بالالار تاربيەلەنەتىن بالالار ۇيلەرىندە تاربيەشىلەردىڭ كوپشىلىگى ورىس ءتىلدى ازاماتتار بولعاندىقتان جانە وقۋ ۇدەرىسى ورىس تىلىندە جۇرگىزىلەتىندىكتەن, بالالاردىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيدى. سوندىقتان, بۇل ۇيلەردە وقۋ ۇدەرىسىن قازاق تىلىندە جۇرگىزىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن تاربيەشىلەر جۇمىس ىستەۋلەرى كەرەك. بالالار ۇيلەرىندە تاربيەلەنەتىن بۇلدىرشىندەر مەملەكەتتىك ءتىلدى تولىق مەڭگەرگەن, ەلىمىزدىڭ ناعىز پاتريوتى بولىپ شىعۋى ءتيىس. ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردە قازاق تىلىنەن ءدارىس بەرەتىن ۇستازدار جەتىسپەيدى. ولاردىڭ ساپاسى تومەن. بۇل ازداي, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2012 جىلدىڭ 8 قاراشاسىنداعى №500 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن جاڭا وقۋ جوسپارىندا قازاق ءتىلدى ەمەس مەكەپتەردەگى قازاق ءتىلىنىڭ اپتالىق وقۋ جۇكتەمەلەرى ازايتىلىپ, قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ ساعاتى باستاۋىش سىنىپتاردا 133 ساعاتقا نەمەسە 28%-عا, ال جوعارى سىنىپتاردا 340 ساعاتقا نەمەسە 40%-عا قىسقارتىلعان. بۇل – تىپتەن تۇسىنىكسىز ءجايت.
وزگە ءتىلدى مەكتەپتەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى تولىق مەڭگەرىپ شىعۋدىڭ ەڭ پارمەندى تەتىگى, بىردەن-ءبىر جولى قازاق تىلىنەن تەست تاپسىرۋ قورىتىندىسىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندە مىندەتتى تۇردە ەسەپكە الۋ ەكەندىگى ايدان انىق بولسا دا, بۇل ماسەلە كوپتەن بەرى شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ ماقساتىندا ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردە «قازاقستان تاريحى», «گەوگرافيا», «ولكەتانۋ» پاندەرىن قازاق تىلىندە وقىتۋدى ەندىرۋ قاجەت. بۇل تاجىريبە قازىر نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە, قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىندە بار. بۇل كۋرستار قازاق ءتىلىنىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتىپ, وزگە ۇلت بالالارىنىڭ حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىنا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق فاكتىلەر مەن قۇبىلىستاردى قازاق تىلىندە تانىپ-ءبىلۋ, تالداپ-قورىتۋ قابىلەتتەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەر مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرادى, قازاق ءتىلىن وقىپ ۇيرەنۋگە, مەڭگەرۋگە تولىق جاعداي جاسايدى, ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋعا ءۇلكەن ۇلەس قوسادى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان, ۇكىمەتتىڭ وسى ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى شەشىم قابىلداعانى قاجەت-اق.
Normal 0 false false false RU X-NONE X-NONE