ادامزات اقىل-ويىنىڭ تاماشا تابىستارىنىڭ ءبىرى – بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ 160 جىلدان استام تاريحىندا ورتالىق ازيا ايماعى, ءتىپتى تمد ەلدەرىنىڭ ەشقايسىسىندا دا حالىقارالىق كورمە جالاۋى جەلبىرەپ كورگەن جوق. ارعى-بەرگى تاريحتا سولاردىڭ ىشىندە تاۋەلسىز قازاقستان بۇل جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىكتى تۇڭعىش كوتەرگەلى وتىر. استانادا وتەتىن ەكسپو-2017-ءنىڭ ماڭىزدىلىعى دا وسىندا. سوندىقتان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ەكسپو-2017-ءنى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارى جاسالدى. بۇل ۇلتتىق جوسپاردى ءىس-جۇزىنە اسىرۋ مىندەتى ارنايى قۇرىلعان «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-قا جۇكتەلدى. وسىعان وراي ءبىز اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار مەن الدا تۇرعان مىندەتتەر حاقىندا وسى اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ باسقارما توراعاسى تالعات ەرمەگياەۆتى اڭگىمەگە تارتتىق.
ادامزات اقىل-ويىنىڭ تاماشا تابىستارىنىڭ ءبىرى – بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ 160 جىلدان استام تاريحىندا ورتالىق ازيا ايماعى, ءتىپتى تمد ەلدەرىنىڭ ەشقايسىسىندا دا حالىقارالىق كورمە جالاۋى جەلبىرەپ كورگەن جوق. ارعى-بەرگى تاريحتا سولاردىڭ ىشىندە تاۋەلسىز قازاقستان بۇل جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىكتى تۇڭعىش كوتەرگەلى وتىر. استانادا وتەتىن ەكسپو-2017-ءنىڭ ماڭىزدىلىعى دا وسىندا. سوندىقتان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ەكسپو-2017-ءنى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارى جاسالدى. بۇل ۇلتتىق جوسپاردى ءىس-جۇزىنە اسىرۋ مىندەتى ارنايى قۇرىلعان «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-قا جۇكتەلدى. وسىعان وراي ءبىز اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار مەن الدا تۇرعان مىندەتتەر حاقىندا وسى اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ باسقارما توراعاسى تالعات ەرمەگياەۆتى اڭگىمەگە تارتتىق.
– تالعات امانگەلدى ۇلى, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارى جاسالدى. وسى جوسپارعا بايلانىستى اكتسيونەرلىك قوعامعا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى سارالاپ وتسەڭىز. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە اتقاراتىن جۇمىستارى قانداي؟
– قازىرگى كەزدە ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ تىركەۋ قۇجاتتاماسى ازىرلەنىپ بولدى. حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ (حكب) تالاپتارىنا ساي كورمەنى قابىلدايتىن قالا كورمەنى ءساتتى ۇيىمداستىرۋعا باعىتتالعان, نەگىزگى ءىس-ارەكەتتەردى سيپاتتايتىن, سونىمەن قاتار, ولاردىڭ ورىندالۋ مەرزىمىن بەلگىلەگەن كورمە قۇجاتتارىنىڭ جيناعىن ۇسىنۋ كەرەك. تىركەۋ قۇجاتتاماسى بەكىتىلمەيىنشە, ءبىز حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ تۋىن الا المايمىز. حكب-نىڭ بۇكىلالەمدىك كورمەلەر وتكىزۋ جونىندەگى ءوزىنىڭ زاڭنامالارى بار. كورمە وتەتىن ەلگە كەلەتىن ادامدار مەن تاسىلاتىن جۇكتەردى مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەدەن سالىعىنان بوساتۋ جانە باسقا تارتىپتەرى بار. وسىعان بايلانىستى ءبىز زاڭ جوباسىن جاساپ جاتىرمىز. تىركەۋ قۇجاتتارىنىڭ ىشىندە وسىنىڭ ءبارى رەتتەلەدى. حكب-دا ءتيىستى تىركەۋدەن ءوتىپ, تۋدى العاننان كەيىن كورمەگە قاتىساتىن مەملەكەتتەردى, كومپانيالاردى شاقىرۋ سياقتى جۇمىستار باستالادى. تىركەۋ قۇجاتتاماسىنىڭ سوڭعى نۇسقاسىن قازاقستان حكب-عا بيىلعى جىلدىڭ كۇزىندە تاپسىرماق. ودان كەيىن كورمەنى تىركەۋ ءراسىمى بار, 2014 جىلدىڭ جازىندا بىزگە رەسمي تۇردە حكب-نىڭ تۋى تاپسىرىلىپ, ءبىز كورمەنى وتكىزۋگە بەلسەندى تۇردە كىرىسەمىز. بيىلعى جازدا قازاقستاندىقتار بەلگىلى ينتەرنەت رەسۋرستار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ جاڭا لوگوتيپى ءۇشىن داۋىس بەردى. حالىقتىق داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا جانە مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ جاڭا فيرمالىق بەلگىسى رەتىندە «جەل ەنەرگياسى» لوگوتيپى بەكىتىلدى.
– كورمە وتكىزىلەتىن كەزەڭدە استاناعا قانشا تۋريست كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە؟ جالپى, استانا كورمەسىنە تۋريستەردى كوپتەپ تارتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ تۋريستەردى قىزىقتىراتىن قانداي ۇلتتىق باعىتتار مەن تاقىرىپتار بار؟
– جالپى, 2017 جىلى ەكسپو كورمەسىنە 2-3 ملن. ادام كەلەدى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز, ونىڭ 85 پايىزىن قازاقستاندىق ازاماتتار قۇرايدى. سونىمەن قاتار, ەلباسىمىز قىتايدا رەسمي ساپارىمەن بولعان كەزدە, 2017 جىلدى قازاقستانداعى قىتاي ءتۋريزمى جىلى دەپ جاريالاۋ تۋرالى قحر توراعاسىمەن كەلىستى. سوندا ەلىمىزگە كەلۋشى تۋريستەر قاتارى ارتادى جانە قحر-دىڭ ارناۋلى پاۆيلونى سالىناتىن بولادى. ءسويتىپ, ۇلى كورشىمىز بىزگە وتە اۋقىمدى ءىس-شارانى وتكىزۋگە كومەكتەسەتىن بولادى.
وسى ورايدا, باستى نازار اۋدارىلاتىن ماسەلە, قازاقستانعا شەتەل ازاماتتارىن قالاي الىپ كەلۋ, شەتەلدىك تۋريستەردى قالايشا قىزىقتىرۋ جاعدايلارى بولىپ وتىر. بۇل جۇمىس قازىردەن باستاپ جۇرگىزىلۋدە. ەكسپو-عا اناۋ-مىناۋ ادامدار كەلە بەرمەيدى. كەلگەن تۋريستەردىڭ ءوزى كورمەنى ءارى كەتكەندە 4-5 ساعات قانا ارالايدى. ولار تۋريستىك ساپارلارىنىڭ بۇكىل ۋاقىتىن كورمەنى ارالاۋمەن وتكىزبەيدى عوي. سوندىقتان كەلەتىن تۋريستەردى قىزىقتىراتىن جان-جاقتى شارالار ويلاستىرىلۋى كەرەك. ەلىمىزگە تۋريستەردى بارىنشا كوپ تارتۋ ماقساتىندا, ەكسپو شەڭبەرىندە فۋتبول فاناتتارى ءۇشىن حالىقارالىق ماتچ ۇيىمداستىرۋ, الەمگە ايگىلى ونەر جۇلدىزدارىنىڭ گاسترولدەرىن وتكىزۋ سياقتى كەشەندى شارالار ويلاستىرىلۋى قاجەت. تۋريستەر ءۇشىن ارنايى تۋرپاكەتتەر ۇيىمداستىرىلىپ, وتباسىلىق, ەكو-ەتنوگرافيالىق, مەديتسينالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ جوسپاردا بار. ياعني, 2017 جىلى استاناعا كەلەتىن تۋريستەر ەكسپو كورمەسىنە عانا كەلىپ قويماي, جاقىن ماڭداعى بۋراباي, قورعالجىن, الىستاعى بايقوڭىر, تۇركىستان جەرلەرىنە دە بارا الادى.
دەپۋتاتتار كورمەگە تۋريستەردى ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق داستۇرلەرىمىزدى ناسيحاتتاۋ ارقىلى تارتۋدى ۇسىنادى. بۇل دۇرىس قوي. بىراق تالعامى جوعارى شەتەلدىكتەر تەك ەلدىڭ ۇلتتىق ءداستۇرىن تاماشالاۋ ءۇشىن عانا كەلمەيدى. ولاردى ەڭ ءبىرىنشى حالىقارالىق ماڭىزدى شارالار ارقىلى ەلگە اكەلىپ بارىپ, سودان كەيىن داستۇرلەرىمىزدى ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. وسى رەتتە, ايتا كەتەتىن ماسەلە, استانادا وتەتىن بۇكىلالەمدىك كورمەگە 100 مەملەكەتتەن از مولشەردە ەلدەر قاتىساتىن بولسا, بۇل ءبىزدىڭ ۇتىلعانىمىز. قازىردىڭ وزىندە ءبىز كورمەگە 100-دەن استام مەملەكەت قاتىسادى دەپ ءدۇنيە جۇزىنە جاريا ەتتىك. بۇگىنگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ءبارى «ارىق ايتىپ, سەمىز شىعۋ» ماسەلەسى توڭىرەگىندە بولىپ وتىر. ەلىمىز كۇننەن-كۇنگە اسقاقتاپ كەلە جاتقان ابىرويىنان ايىرماسا, ەكسپو-2017-گە 130-عا جۋىق مەملەكەت قاتىسۋى مۇمكىن.
وسى ورايدا, قازاقستان پاۆيلونىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلەدى. كورمە قالاشىعىندا قازاقستاننىڭ نەگىزگى 1 پاۆيلونى جانە تاقىرىپتىق 4 پاۆيلونى بولادى. تاقىرىپتىق پاۆيلوندار بەلگىلى ءبىر تاقىرىپقا ارنالىپ جابدىقتالادى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ كورمەنىڭ جالپى تاقىرىبى «بولاشاق ەنەرگياسى» عوي. وسىعان بايلانىستى, 1-ءشى پاۆيلوندا قورشاعان ورتاعا تارالاتىن ۋلى گازداردى قالاي ازايتۋ ماسەلەسى جان-جاقتى كورىنىس تاباتىن بولسا, 2-ءشى پاۆيلوندا ەلەكتر ەنەرگيالىق قۋات كوزىنە جالپى تۇرعىنداردىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەسى باياندالاتىن بولادى. ءبىز قازىر بالاما قۋات كوزدەرى تۋرالى كوپ ايتامىز. بىراق, ونىڭ ءبارى وتە قىمباتقا تۇسەتىندىگى تۋرالى تۇسىنىك جۇرگىزىپ جاتقان جوقپىز. سوندىقتان بولاشاقتا وسى بالاما قۋات كوزدەرىن قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن قالايشا قولجەتىمدى ەتۋ ءماسەلەسى وسى پاۆيلوندارداعى تاجىريبەلەر ارقىلى كەڭىنەن ناسيحاتتالاتىن بولادى. كورمەگە كەلەتىن تۋريستەر ءۇشىن قازاقستان پاۆيلونى تارتىمدى ءارى ەرەكشە قىزىقتى بولۋى شارت.
بۇكىلالەمدىك كورمەگە قوناقتاردى كوپتەپ تارتۋدىڭ تاعى ءبىر جولى – ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ سيمۆولى بولماق. مىنە, سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى كورمە قالاشىعىنىڭ ەسكيز-جوباسىن جاساۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ءبىز «استانا ەكسپو-2017» كورمە كەشەنىنىڭ ەڭ ۇزدىك ەسكيز-يدەياسى, ونىڭ ىشىندە كورمە نىسانىنىڭ سيمۆولى جوباسىنا حالىقارالىق بايقاۋ جاريالاعان بولاتىنبىز. وعان الەمنىڭ 50 اتاقتى ارحيتەكتورلارى ءوز جوبالارىن ۇسىندى. وسى بايقاۋعا تۇسكەن جوبالاردىڭ ىشىندەگى ۇزدىكتەرىن ارنايى قۇرىلعان تەحنيكالىق كەڭەس ىرىكتەپ الدى. ەندى ەلباسى شەشىم قابىلداسا, ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ ەسكيز-جوباسى مەن سيمۆولى انىقتالاتىن بولادى.
– كورمە قالاشىعىندا پاۆيلوندار سالۋ ماسەلەسى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز. كورمە اياقتالعاننان كەيىن بۇل قۇرىلىس نىساندارى قالاي پايدالانىلادى؟
– وسى جەردە ەرەكشە ءتۇسىندىرىپ وتەتىن ءبىر ماسەلە, ەكسپو-نىڭ ەكى ءتۇرى بار. ءبىرىنشىسى – التى اي مەرزىمگە سوزىلاتىن بۇكىلالەمدىك امبەباپ كورمە, مۇندا كورمەگە قاتىساتىن مەملەكەتتەر ءوز پاۆيلوندارىن وزدەرى سالادى. ەكىنشىسى – ءۇش اي مەرزىمگە سوزىلاتىن مامانداندىرىلعان كورمە. 2017 جىلى استانادا وتەتىن كورمە دە ءدال وسىنداي. مامانداندىرىلعان كورمەدە بارلىق پاۆيلونداردى كورمە وتكىزەتىن ەل سالادى. ياعني, ەكسپو-2017 قالاشىعىنداعى پاۆيلونداردى ءبىز ءوزىمىز سالامىز. سوندىقتان بولاشاق كورمە قالاشىعىنداعى بارلىق نىسانداردى ءبىز ءوزىمىزدىڭ سۇرانىسىمىزعا ىڭعايلاپ سالۋىمىز كەرەك. بولاشاقتا ول نىساندار بوس قالماي, ءتيىمدى پايدالانىلاتىن بولۋى كەرەك.
بۇل رەتتە ءبىز قازىردىڭ وزىندە قۇرىلىس جوباسىن جاساۋشىلارعا تاپسىرما بەردىك. ءاربىر پاۆيلوننىڭ بيىكتىگى 8 مەتردەن كەم بولماۋى كەرەك. ياعني, كورمە وتكەننەن كەيىن بوس قالعان بۇل پاۆيلوندارعا ءاربىر 4 مەتردەن كەيىن ەدەن جانە توبە سالاتىنداي مۇمكىندىك جاسايمىز. پاۆيلوندار بەرىك تۇعىرلارعا قوندىرىلعان ەدەندەر ارقىلى ءبولىنىپ, كوپ قاباتتى عيماراتتارعا اينالادى.
سوندىقتان ءبىز قازىرگى كۇننەن باستاپ ەلورداداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردەن, مەكەمەلەردەن بىزگە مىنانداي زەرتحانا, مىنانداي عىلىمي ورتالىق, مىنانداي كەڭسە عيماراتتارى كەرەك دەگەن ۇسىنىس-پىكىرلەر الىپ جاتىرمىز. ەكسپو وتكەننەن سوڭ كوپ قاباتتى عيماراتتارعا اينالعان پاۆيلونداردىڭ بولمەلەرى ءبولىنىپ, ليفتىلەرى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن سۇرانىس بويىنشا سول مەكەمەلەرگە تاپسىرىلاتىن بولادى.
– كورمە قالاشىعىندا سالىناتىن تۇرعىن ۇيلەر ماسەلەسى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنان كەلەتىن جۇزدەگەن مىڭ قوناقتاردى قابىلداۋعا قوناق ءۇيلەردىڭ جەتىمسىز بولاتىندىعى داۋسىز. سوندىقتان كورمە قالاشىعى اۋماعىندا جالعا بەرەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالىناتىن بولادى. كورمەگە قاتىساتىن مەملەكەتتەر ءوز پاۆيلوندارىن جاراقتاندىرۋ ءۇشىن الدىن الا ادامدارىن جىبەرەدى. ولار ەلوردامىزدا ايلاپ جاتادى. مىنە, سول كەزدە ءبىز ولارعا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىندەگى پاتەرلەردى جالعا بەرەمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا سودان كەيىن بۇل ۇيلەر حالىق يگىلىگىنە جاراتىلۋى كەرەك.
كورمە قالاشىعى اۋماعىندا سالىنعان ۇيلەردى ءبىز التى اي پايدالانامىز. سودان كەيىن ونى قالا اكىمدىگىنىڭ ەنشىسىنە بەرەمىز. نەمەسە بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتارعا ساتامىز. قالاي بولعاندا دا, كورمە قالاشىعىندا سالىنعان تۇرعىن ءۇي قورى حالىق يگىلىگىنە پايدالانىلاتىن بولادى.
– كورمە قالاشىعىندا بوي كوتەرەتىن قۇرىلىس نىساندارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى عوي...
– دۇرىس ايتاسىز, كورمە اياسىندا اتقارىلاتىن مىندەتتەردىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇردەلى ماسەلە دە وسى قۇرىلىس ماسەلەسى بولماق. ءبىز جاي عانا ەكسپو قالاشىعىن سالىپ جاتقان جوقپىز, ءبىز بولاشاقتىڭ قالاسىن سالىپ جاتىرمىز. ول ەرتەڭگى كۇنى ەلوردامىزدىڭ عىلىمي, مادەني جانە ساۋلەت ورتالىعىنا اينالۋ كەرەك. سوندىقتان, ءبىز بۇل بولاشاق نىساندارىن بۇگىندە ەڭ دامىعان وزىق تەحنولوگيالار ارقىلى سالۋىمىز كەرەك. كورمە قالاشىعى بىرىنشىدەن, بالاما قۋات كوزدەرىنەن ءنار الادى. ەكىنشىدەن, ءاربىر عيمارات ءوزى تۇتىناتىن ەلەكتر قۋاتىن ءوزى وندىرەتىن بولادى. ۇشىنشىدەن, وسى جاڭعىرتىلعان ەلەكتر ەنەرگياسىن ءاربىر عيمارات ءبىر-بىرىنە تاراتا الاتىنداي تەحنولوگيامەن جابدىقتالۋى كەرەك. تورتىنشىدەن, بالاما قۋات كوزدەرى ارقىلى وندىرىلگەن ەلەكتر قۋاتى ءتيىمدى ساقتالۋى كەرەك. بەسىنشىدەن, كورمە قالاشىعىندا قاتىنايتىن كولىكتەر دە قورشاعان ورتاعا زيانسىز بولۋى كەرەك. بۇل رەتتە, ءبىز ەلەكترموبيلدەردى كەڭىنەن پايدالانۋ ماسەلەسىن ويلاستىرۋدامىز. قىسقاسى, كورمە قالاشىعىندا ادامزات ەرتەڭىنىڭ تۇعىرى بولىپ تابىلاتىن جەر ەنەرگياسى, كۇن ەنەرگياسى, جەل ەنەرگياسى جان-جاقتى پايدالانىلاتىن بولادى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋدىڭ ءبىرىنشى العىشارتى بولۋى كەرەك.
– استانادا وتەتىن كورمەگە «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى تاقىرىپتىڭ تاڭدالۋى تەگىن ەمەس. ەندەشە, ەكسپو-2017 كورمەسى قازاقستاننىڭ «جاسىل ەكونوميكاسىن» دامىتۋعا نە بەرەدى؟
– «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىنىڭ ماڭىزى – بۇگىنگى كۇنى ادامزاتتىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالعان تابيعي قۋات كوزدەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىن كوتەرۋىندە. مۇنى شەشۋ قازىر كوپتەگەن ەلدەر ءۇشىن ستراتەگيالىق مىندەتكە اينالدى. تاقىرىپتىڭ وزەگىندە ەلەكتر قۋاتىن قولجەتىمدى ەتۋ جانە كەدەيشىلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋ سياقتى پلانەتارلىق كولەمدەگى ماسەلەنى شەشۋ جاتىر. ەندىگى كەزەكتە بۇكىل الەمگە «جاسىل ەكونوميكا» جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىز دامۋ سياقتى تىڭ باعىت قاجەت. جەر بەتىندە ءداستۇرلى ەنەرگيا شيكىزاتتارىنىڭ تاۋسىلۋ قاۋپى زور. ال ولاردى پايدالانۋدىڭ ناتيجەسىندە قورشاعان ورتاعا تيگىزەر زيانى دا زور. سوندىقتان, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا حالىقارالىق كورمە شەڭبەرىندە باسقوسىپ, ماسەلەنى بىرىگىپ شەشۋ تىلەگى جاتقانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇل ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدە «جاسىل ەكونوميكا» باعىتىنا كوشىرۋ جونىندەگى باستاماسىمەن ۇندەسىپ جاتىر.
استانادا وسىنداي ءىرى كورمەنى وتكىزۋ قۋات ۇنەمدەۋ – كۇن, جەل, تەڭىز, مۇحيت جانە تەرمالدىق سۋلاردىڭ ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن كەڭىنەن تالقىلاۋعا جاعداي جاسايدى. وسى ارادا اتاپ ايتاتىن جايت, نەگىزگى جانە اسا جاۋاپتى, كۇردەلى دە قىزىقتى جۇمىس ەندى باستالادى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ءىس-شاراعا جاۋاپتى ادامداردى ايقىندادى, ۇكىمەتتىڭ جانە ەلوردا اكىمدىگىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەر مەن ماقساتتار ايقىندالدى. ەندى تەك ىسكە كىرىسۋ كەرەك. الدىمەن, 2017 جىلعا دەيىن ەڭ جوعارى تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, وسى ەكسپو-عا بولاشاقتا كەلىپ قاتىسۋشى ەلدەر ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاساۋ مىندەتى تۇر. جانە ونى استانامىزدىڭ بۇدان دا تارتىمدى, حالقىمىزدىڭ زاڭدى ماقتانىشى بولاتىنداي, ءسويتىپ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق كورمەلەر تاريحىنا ءوز پاراعىن جازاتىنداي دەڭگەيدە جاساۋ كەرەك.
ءسوز ورايىندا قولعا العان جۇمىسىمىزدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تۇسىن اتاپ وتسەم دەيمىن. دايىندىق جۇمىسى كەزەڭىندە قورشاعان ورتاعا جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرۋىمىزعا, تابيعي رەسۋرستارعا, ەنەرگيا كوزدەرىنە قاتىستى كوپ نارسەنى وزگەرتۋگە, ءوز ەڭبەگىمىزدىڭ ناتيجەلەرىنە ۇقىپتى قاراي بىلۋگە, ءسويتىپ, جاڭاشا ويلاپ, ەڭبەك مادەنيەتىن ارتتىرۋعا ءتيىسپىز. وسىلاي ەتكەن جاعدايدا عانا بۇعان جۇمسالعان بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدىڭ وتەۋى تولىق اياقتالادى.
ال ەگەر ەلدىڭ بۇل باعىتتاعى ەڭبەگى مەن جۇمسالعان قارجىلىق شىعىننىڭ تيىمدىلىگىنە تالداۋ جاساعان كەزدە, ەكسپو-نىڭ ناتيجەسىن وعان كەلۋشىلەردىڭ سانى بويىنشا عانا قاراستىرساق (ارينە بۇل فاكتوردىڭ دا ماڭىزدىلىعىن دا جوققا شىعارۋعا بولمايدى), ايتارلىقتاي تولىق باعالاۋ بولمايدى عوي دەپ ويلايمىن. نەگە دەسەڭىزدەر, ىستەلگەن جۇمىس, سونداي-اق, سالىنعان نىساندار, پاۆيلوندار جانە ولاردى كەيىننەن پايدالانۋ بويىنشا باعالانباۋعا ءتيىس. ياعني, مۇندا ەكسپو-سيتيدەگى وزىق جانە مۇلدەم جاڭا تەحنولوگيالار نەگىزىندە دامۋ ءۇردىسى كورىنىس بەرەتىن جاڭا ءبىر نارسەنى سالۋ عانا ماڭىزدى ەمەس. ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە بۇكىل ەكونوميكانى دامىتۋعا كوزقاراستى وزگەرتۋ, ونى ورنىقتى دامۋدىڭ جاڭا جولىنا سالۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرۋ – ودان دا ماڭىزدى, كۇردەلى مىندەت.
– تالعات امانگەلدى ۇلى, ءاڭگىمەمىزدى تۇيىندەي كەلە, ەكسپو-2017 بۇكىلالەمدىك كورمەسىن وتكىزۋدىڭ ەلىمىز ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە استانا قالاسى ءۇشىن ءمانى مەن ماڭىزىنا توقتالا كەتسەڭىز.
– ساياسي جاعىنان العاندا بۇل ەلباسىنىڭ جانە ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ساحناداعى زور بەدەلىنىڭ ايعاعى. بۇل تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تاريحي شەجىرەسىندە ايشىقتى ءارىپتەرمەن جازىلاتىن وقيعا. ال ەندى بۇكىلالەمدىك كورمە وتكىزۋ ەكونوميكامىزعا قانداي سەرپىلىس بەرەدى دەسەك, بىرىنشىدەن, ءبىز الەمنىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن ەلىمىزگە اكەلۋگە جول اشامىز. ءىرى كومپانيالاردىڭ جەتىستىكتەرىنەن تاجىريبە الماسامىز. ەكىنشىدەن, استانا قالاسىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەرپىلىس جاسالادى. الەمدىك وزىق تەحنولوگيالارمەن سالىنعان قۇرىلىس نىساندارى ەل يگىلىگىنە جاراتىلادى.
استاناداعى جانە ونىڭ ماڭىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىن, ونىڭ ىشىندە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن, قوناقۇي بيزنەسىن, ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا كەڭ جول اشىلادى. كورمە نىساندارى استانا قالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە شەتەل ينۆەستيتسيالارىن تارتۋعا زور مۇمكىندىك تۋدىراتىنى انىق.
«بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبى ءوز كەزەگىندە قازاقستانعا جاڭا تەحنولوگيالاردى تارتۋدىڭ جاقسى جولى, سونداي-اق عىلىمي-تەحنيكالىق ويدى دامىتۋعا تۇرتكى بولارى ءسوزسىز.
ەكسپو كورمەسىنە دايىندىق بارىسىندا مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. كورمەگە كەلۋشىلەرگە تۇراتىن ورىن, ساپالى تاماق, اۋدارماشىلار, ەكسكۋرسيالار مەن ويىن-ساۋىق قاجەت بولادى. سوندىقتان قوسىمشا تابىس تابۋ مۇمكىندىكتەرى پايدا بولادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس يەلەرى, ينۆەستورلار ءۇشىن بۇل جوعارى ساتىعا كوتەرىلۋدىڭ جولى. جاستار ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىكتەر تۋىندايدى, ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ كەزىندە ۆولونتەرلار ۇيىمى جاندانىپ, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىندا ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلاردىڭ كومەگى قاجەت بولادى. بۇل ورايدا, بارلىق جاستارعا ايتارىم, بىرنەشە تىلدەردى مەڭگەرىپ, مەملەكەتتىك ماڭىزى بار شاراعا اتسالىسىڭىزدار دەگىم كەلەدى. ەكسپو بۇل حالىق ءۇشىن, جاستار ءۇشىن جاسالاتىن كورمە.
استانادا ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكiزۋ مۇمكىندىگىنىڭ ءوزى قازاقستاندا عانا ەمەس, گەوگرافيالىق جاعىنان جاقىن ورنالاسقان وزگە مەملەكەتتەردە ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاساي الاتىن تاريحي ماڭىزدى وقيعا بولايىن دەپ تۇر. 2017 جىلى ەلىمىزدە ەكسپو كورمەسى, حالىقارالىق ۋنيۆەرسيادا ۇيىمداستىرىلادى, ەلوردامىز استانا ءوزىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتپەك, سوندىقتان 2017 جىل ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولادى.
ەكسپو – بۇكىلالەمدىك كورمە. ونى وتكىزۋ مۇمكىندىگى ەلگە ءجۇز جىلدا ءبىر رەت قانا بەرىلۋى مۇمكىن. كەي ەلدەرگە ءجۇز جىلداپ تا بەرىلمەۋى دە مۇمكىن. قازاقستان – سونداي مۇمكىندىككە تاۋەلسىز دامۋىنىڭ العاشقى شيرەك عاسىرىندا-اق قول جەتكىزگەن سيرەك ەلدىڭ ءبىرى. وسى تابىسىمىز ارقىلى ءبىز استانانىڭ 20 جىلدىعىنا قازىردەن تاماشا سىي دايىنداپ جاتىرمىز. ەكسپو-2017 – حالقىمىزدىڭ قوناقجايلىلىعىن, اينالىپ كەلگەندە ۇلتتىڭ ۇلىلىعىن كورسەتەتىن تۇس. ءدال سولاي بولارىنا سەنەمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».