وتكەندى ەكشەسەك, ءجۇرىپ وتكەن جولدىڭ قانداي اۋىر بولعانىن, ونى قالاي جەڭگەنىن جانە العا قويىلعان مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىن باعامداۋ قيىن ەمەس.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سارا جولى – اتا-بابالار ارمانىنىڭ ورىندالۋى مەن كۇردەلى ستراتەگيالىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ كورىنىسى. بۇل – حالىق پەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءىرى جەڭىستەرگە جەتۋدەگى قاجىرلى ەڭبەگى, جەمىستى تاريحى.
جاس مەملەكەتتىڭ جاڭا ءداۋىرىنىڭ ءاربىر جىلى ەگەمەن ەلدىڭ ەڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىن بەينەلەيتىن سان قىرلى ورنەكتىڭ ءبىر بولىگى ىسپەتتى.
تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقان كەزدە رەسپۋبليكامىز تۇتاستاي كۇردەلى تۇيتكىلدى ماسەلەلەرمەن بەتپە-بەت كەلدى. بۇل قۇلدىراعان ەكونوميكا, ينفلياتسيا, شيەلەنىسكەن الەۋمەتتىك پروبلەمالار جانە سىرتقى قاۋىپ-قاتەرلەر ەدى.
سول كەزدەگى باستى ماسەلە ەلدىڭ بولاشاعىن, الەمدەگى قازىرگى ورنىن ايشىقتايتىن باستى قۇرامداس بولىكتەرىن جانە مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ يدەولوگيالىق وزەگىن انىقتاۋ مەن شوعىرلاندىرۋ بولاتىن.
ءححى عاسىر قارساڭىندا ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلارىن قالىپتاستىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ دا وزەكتى دۇنيە ەدى.
اسقار تاۋ الىستان كورىنەدى
حالىق اراسىندا «اسقار تاۋ الىستان كورىنەدى» دەگەن ءسوز بار. تاۋەلسىزدىك العان 30 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەرەڭ ءارى كەمەل ويىن, ونىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى مەن قابىلدانعان شەشىمدەرىنىڭ ۋاقتىلى ەكەنىنە كوزىمىز جەتە ءتۇستى.
سونىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك شەكارانى انىقتاۋ.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «ەشقانداي مىندەت اۋماقتىق تۇتاستىقتى ساقتاۋدان ماڭىزدى ەمەس...», دەپ سان رەت ايتقان. ەلدىڭ ناقتى شەبىن ايقىنداۋ ءتارىزدى ساياسي قيىن مىندەتتى شەشۋ – ء«بىر كۇندىك» ماسەلە ەمەس. ەلباسى جاس مەملەكەتتىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن نىعايتتى. وسىلايشا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ بەرىك نەگىزىن قالادى. تۇڭعىش پرەزيدەنت الەمنىڭ ساياسي كارتاسىندا جاڭا ەگەمەن قازاقستاننىڭ بەينەسىن اشىپ كورسەتتى, ونداعى ءاربىر ايماق – اتا-بابالارىمىز سان عاسىر بويى قورعاعان جانە مەملەكەتتىلىكتىڭ باستاۋى قالىپتاسقان جەر.
بىرنەشە ونداعان جىل بويى جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن سىناقتان وتكىزگەن سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن جابىلۋى اسا ماڭىزدى ماسەلە ەدى. بۇل شەشىم الەمدە تەڭدەسى جوق وقيعا عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا ءوزىن قالاي كورسەتەتىندىگىنىڭ ايقىن بەلگىسى بولاتىن.
بەيبىتشىلىك, دوستىق, اشىقتىق, ەتنوسارالىق ديالوگقا جانە كەلىسىمگە دەگەن ۇمتىلىس, 130-دان استام ەتنوس مەكەن ەتكەن ەلدىڭ ورتاق ماقساتى وسى ەدى, بۇل ەلباسىنىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ نەگىزىنە اينالدى. بۇل ماڭگىلىك قۇندىلىقتار ءبىزدىڭ قوعامدا ساباقتاستىعىن بايقاتىپ كەلەدى ءارى ونى تۇڭعىش پرەزيدەنت حالىقارالىق ۇيىمداردا جاريالاعان. بۇگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدىك دەڭگەيدەگى بىتىمگەر رەتىندە تانىمال.
وسىنداي جاسامپاز ساياساتتىڭ ارقاسىندا حح عاسىردىڭ 90-جىلدارىنداعى ەڭ قيىن ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك داعدارىستان شىعۋعا, باسقا ەلدەرمەن سەنىمدى قاتىناس ورناتۋعا جانە بۇرىن تەك ارمانعا اينالعان جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋعا قول جەتكىزدىك.
دالەل رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالۋىن, ونەركاسىپ, ينفراقۇرىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا اۋقىمدى باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسۋىن ايتۋعا بولادى.
جاس استانا – مەملەكەتتىڭ كەشەندى دامۋىنىڭ درايۆەرى
ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق جاڭعىرۋدىڭ جاڭا قوزعاۋشى كۇشى – قازاقستاننىڭ استاناسى بولعانى انىق.
«استانا» اتاۋىمەن جۇزەگە اسقان مەگا-جوبا – تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ كورەگەن يدەيالارىنىڭ تاعى ءبىر ءساتتى كورىنىسى. حح عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ سوڭىندا ەلدىڭ باس قالاسى مەملەكەتتى ودان ءارى دامىتۋدىڭ ۆەكتورىن انىقتادى, ەلدىڭ دامۋىن كەلەلى كەزەڭگە جەتكىزدى.
بۇگىنگى استانا – ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز, ول مەملەكەت نەگىزىن قالاۋشىنىڭ ەسىمىمەن نۇر-سۇلتان دەپ اتالعان. قىسقا مەرزىمدە شاعىن شەت ايماقتىق قالا مادەنيەت پەن وركەنيەتتىڭ نازارىن اۋداراتىن ورتالىققا, حالىقارالىق ساياسي وقيعالار وتەتىن ورىنعا اينالدى.
نۇر-سۇلتان – ەۋرازيانىڭ جۇرەگى, ۇلى قازاق دالاسىنىڭ كەڭ-بايتاق قالاسى. وندا ديزاين جانە ساۋلەت ونەرىنىڭ ەرەكشە جوبالارى, ينجەنەرلىك وزىق ويلار توپتاسقان.
الايدا قالانىڭ زاماناۋي كەسكىن-كەلبەتى ەلباسىنىڭ جوسپارىنا سايكەس ۇلتتىق مادەنيەت پەن بولمىسىمىزدى ساقتاي بىلگەن. شاھاردىڭ اللەيالارى, ساياباقتارى, الاڭدارى تابيعاتپەن ۇيلەسىم تابادى.
كوز الدىمىزدا دامىپ, گۇلدەنىپ كەلە جاتقان ەلوردا قازاقستاندىقتار ءۇشىن قۇتتى مەكەنگە اينالدى. اي سايىن مۇندا جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى بوي كوتەرىپ, سۋ جاڭا بيزنەس نىساندارى اشىلۋدا. بۇگىندە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قۇرىلىسى مەن الەۋمەتتىك نىساندارى قازاقستاننىڭ باسقا شاھارلارىنا ۇلگى بولىپ وتىر, ولار دا ەلوردامەن بىرگە جان-جاقتى دامۋعا جاڭا سەرپىن الدى.
كۇن ساناپ دامىپ وتىرعان نۇر-سۇلتان ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنا دا اينالعان. ەلىمىزدىڭ باس قالاسى – جوعارى ءبىلىمدى مەنەدجەرلەر مەن سالا ماماندارىن قالىپتاستىرۋداعى ەلباسىنىڭ كورەگەن يدەياسىن جۇزەگە اسىراتىن كاسىبي كادرلاردىڭ ۇستاحاناسى.
بولاشاقتىڭ يدەيالارى
جاستارعا قامقورلىق جاساۋ, جەكە جانە كاسىبي وسۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزۋ تۇڭعىش پرەزيدەنت ءۇشىن اركەز باستى باعىت بولعان ەدى. 1993 جىلى سول كەزدەگى قيىندىقتارعا قاراماستان نۇرسۇلتان نازارباەۆ دارىندى جانە بەلسەندى جاستاردى قولداۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ جولىنداعى العاشقى ۇلكەن قادام – «بولاشاق» باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزدە 1500-دەن استام مەكتەپ سالىندى, 100-دەن استام كوللەدج بەن ۋنيۆەرسيتەت اشىلدى. قازاقستاننىڭ جوو الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ الەمدىك رەيتينگىنە كىرەدى. جىل سايىن تالاپكەرلەرگە ونداعان مىڭ ءبىلىم بەرۋ گرانتى بولىنەدى.
ەلباسىنىڭ جاستارعا دەگەن قامقورلىعى مەن ومىرشەڭ يدەيالارى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورىندا جۇزەگە اسادى.
بۇگىندە قور ەڭ ءىرى كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 20 جىلدان بەرى ول جاستارعا عىلىم, يننوۆاتسيا جانە مادەنيەت سالاسىندا ءوزىن دالەلدەۋگە, ءوزىن-ءوزى دامىتۋدا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, باعا جەتپەس تاجىريبە جيناۋعا مۇمكىندىك بەرىپ كەلەدى.
وسى جىلدار ىشىندە مىڭداعان جاس قوردان گرانتتار, ماراپاتتار, ءبىلىم بەرۋ ستيپەنديالارى, تاعىلىمدامالار جانە شەتەلگە ءىس-ساپار تۇرىندە ناقتى قولداۋ كوردى. كوبى بۇگىنگى تاڭدا «نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورىنىڭ لاۋرەاتى» اتاعىنا يە. قور جوبالارىنىڭ جۇلدەگەرلەرى مەن بەلسەندى قاتىسۋشىلارى – بەدەلدى حالىقارالىق عىلىمي شىعارماشىلىق بايقاۋلاردىڭ, كورمەلەردىڭ, زياتكەرلىك وليمپيادالاردىڭ جەڭىمپازدارى, ال الەمدىك دەڭگەيدەگى ارتىستەر مەن مۋزىكانتتار قازاق ەلىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن باسەكەگە قابىلەتتى جانە ءبىلىمدى, تاباندى جاس ۇرپاقتى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى قاراستىرعان «ەل ءۇمىتى» جوباسى جۇزەگە اسۋدا. ول ەلدىڭ كوشباسشىلارى مەن كاسىبي ماماندارىن دايارلاۋعا باعىتتالعان.
جوبانىڭ باعىتىنا سايكەس – «مىڭ بالا» وليمپياداسى اۋىل مەكتەپتەرىنەن ۇزدىك وقۋشىلاردى انىقتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. وليمپيادا جىل سايىن ەلىمىزدىڭ دارىندى بالالارعا ارنالعان ەڭ ايتۋلى مەكتەپتەرىندە وقۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 5-6 سىنىپتان مىڭداعان ۇزدىك وقۋشىنى انىقتايدى.
«ەل ءۇمىتى» جوباسىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى – جىل سايىنعى «El Maqtanyshy» سىيلىعى. بۇل سىيلىق حالىقارالىق پاندىك وليمپيادالاردا ەڭ ۇزدىك ناتيجە كورسەتكەن وقۋشىلارعا بەرىلەدى.
ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار جانداردىڭ ءبىلىم الۋىن جانە ءوزىن-ءوزى دامىتۋى ءۇشىن تەڭ قۇقىقتى قوعام قۇرۋدا بەلسەندى قوعامدىق ومىرگە ارالاسۋى – «قامقورلىق» جوباسىنىڭ باستى ماقساتى. جوبا اياسىندا 2020 جىلدىڭ قىركۇيەگىنە دەيىن مۇنداي بالالارعا ارنالعان رەسپۋبليكا بويىنشا 8 وڭالتۋ ورتالىعى اشىلادى. بۇل ورتالىقتىڭ ارقايسىسى جىلىنا 600-گە دەيىن بالا قابىلدايدى.
«سامۇرىق-قازىنا» ۇاق وڭالتۋ ورتالىقتارى تولىققاندى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن زاماناۋي وزىق جابدىقتار مەن ارنايى قۇرىلعىلاردى جەتكىزىپ, قولداۋ كورسەتەدى. بالالارمەن بىلىكتى ماماندار اينالىسادى.
ەلباسىنىڭ قازاق ءتىلىن كوپۇلتتى قوعامعا كەڭىنەن دارىپتەۋگە دەگەن قامقورلىعى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى جانىنداعى مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ قورىنىڭ جۇمىسىندا كورىنىس تاپتى. ۇيالى تەلەفوندار مەن پلانشەتتەرگە ارنالعان ارنايى قوسىمشالار, ينتەرنەت-رەسۋرستاردى ۇيرەتۋ, قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى تۋرالى سايتتار, جاستارعا ارنالعان بايقاۋلار – وسى جانە وزگە دە شارالاردى مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ قورى جاساعان.
ادامگەرشىلىك, مەيىرىمدىلىك يدەياسىن, جالپىادامزاتتىق ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن عالامدىق اۋقىمدا ناسيحاتتاۋ – نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى قىزمەتىنىڭ اجىراماس باعىتى. ال ونى دارىپتەۋگە ءارى ستراتەگيالىق ساياسي كەڭەس بەرۋمەن قور جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتى (اەسي) اينالىسادى.
اەسي قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ديالوگ الاڭىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ. ينستيتۋت حالىقارالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ سالاسىندا عالامدىق قاۋىپسىزدىك, جەرگىلىكتى داعدارىستار, ەكونوميكا, قازىرگى زامانعى سىن-قاتەر سالاسىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. اەسي تاجىريبە جانە زەرتتەۋ ناتيجەلەرىمەن الماسۋ ارقىلى الەمدىك تالداۋ ورتالىقتارىمەن بەلسەندى بايلانىستا. الەمگە ايگىلى ساياساتكەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن «Astana club» حالىقارالىق پىكىرتالاس كلۋبىنىڭ جىل سايىنعى وتىرىسى – وسى باعىتقا ارنالعان قىزۋ پىكىرسايىس الاڭى.
قالىپتاسۋدان – تۇراقتى دامۋعا
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ءجۇرىپ وتكەن ۇلكەن جولدى قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنان گۇلدەنۋىنە دەيىنگى كەزەڭ دەۋگە بولادى.
بۇل اتا-بابالار ارمانىن جۇزەگە اسىرعان سارا جول.
ەلىمىز بارلىق ەكونوميكالىق بايلانىستارى جويىلعان مەملەكەتتەن كەڭ اۋقىمدى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىراتىن جانە الەمدە جوعارى بەدەلگە يە مەملەكەتكە اينالدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىز, ەگەمەن, كۇشتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قۇرۋمەن قاتار, ۇلتتىق رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاپ, ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا نەگىز قالىپتاستىردى, مەملەكەتتىڭ ودان ءارى جاڭعىرۋى, ەكونوميكالىق وسۋىنە جاعداي جاسادى ءارى ەلىمىزدىڭ الداعى بىرنەشە ونجىلدىقتاعى دامۋ ۆەكتورىن بەلگىلەدى.
بۇل – ەلباسىنىڭ تاريحي ەڭبەگى. دانالىعى مەن كوشباسشىلىعى وسى تۇستا انىق كورىنەدى.
قانات جۇماباەۆ,
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى