• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
قوعام 06 ءساۋىر, 2020

كەشىرەمىسىڭ, جەر-انا؟..

4730 رەت
كورسەتىلدى

ءمولدىردى اڭدامايمىز بۇلاق تۇنباي,ءومىردى ويلامايمىز سۇراق تۋماي.ءبىز ءتۇزۋ ءجۇرۋدى دە ۇيرەنبەيمىزالدىمەن قارا جەرگە قۇلاپ تۇرماي.جەر-انا! ءتاي باسىپ ۇيرەنىپ, سونىڭ ۇستىندە سايران سالىپ ءومىر كەشىپ, ادام اتا ۇرپاعى ماڭگى مەكەنىن دە سول جەر-انا قۇشاعىنان تابادى. بىراق كۇناھار قابىلدان تاراعان پەندە ءومىر جولىندا كوپتەگەن قاتەلىك جىبەرەدى. ال وعان جەر-انا شىداي-شىداي شارشاپ, ءبىر ءسات قاتتى وكپەلەيدى. ءبىز بۇگىن سول كەزەڭدى باستان كەشىپ وتىرعاندايمىز.

كوروناۆيرۋس. دومالانعان جەر-انا­نى تۇگەل جايلاپ كەلەدى. بىرەۋلەر ساياسات دەپ, بىرەۋلەر الپاۋىت مەملەكەتتەر تەكەتىرەسى دەپ ساۋەگەيلىك ايتۋدا. ادام ويلاپ شىعاردى دەيىك, سول ادامعا دا ويلاپ شىعارتىپ وتىرعان ءبىر ۇلى كۇش بارىنا سەنۋىمىز كەرەك. ادام ويلاپ تاپقان ۆيرۋسقا قارسى كۇرەس قۇرالىن تابۋدا عىلىم دا السىزدىك تانىتتى. ەندەشە, جەر-انا نەمەسە تابيعاتتىڭ ۇلى كۇشى ادامدى ءوزى جاراتتى دەسەك, ول ادامنان الدەقايدا كۇشتىرەك بولىپ شىقپاي ما؟ سول ۇلى تابيعاتتىڭ ادام باعىندىرا ال­مايتىن دۇلەي كۇشى تاسقىندار مەن داۋىل­دار بولىپ ەسكەرتكەنى دە راس. ال بۇگىن عىلىمعا كونبەي, ۆيرۋس جىبەرگەنى تاعى راس.

جەر-انا نەگە رەنجىدى ەكەن؟ ويلا­نايىق, جاي عانا ويلانايىق!

ادامزات ۇرپاعىنا ول ءبارىن سىيلادى. ءشولىڭ قانسىن دەپ ءمولدىر بۇلاق بەرىپ ەدى, ءبىز ونى لايلادىق, ۇلى مۇحيتتارىن دا قوقىسقا تولتىردىق. جەمىس, جايقالعان ورمان بەرىپ ەدى, ءبىز ونى تاپتادىق, تاپتاپ سىندىرعانىمىز از بولعانداي, تەمەكى تارتىپ, وت جاعىپ, ءورت قويدىق. ءان تىڭدا دەپ قۇس سايراتقان كولدەر سىي­لاپ ەدى, مىلتىق اسىنىپ بارىپ, اققۋ-قازىن اتتىق. دالاڭا ءسان بەرسىن دەگەن ەركە كيىك پەن ەلىكتىڭ ەركە لاعىن جەر جاستاندىردىق. تالاي سۇلۋ قۇس پەن اڭىن مازاق ەتىپ, زووباقتارعا قامادىق. قورەك ەتۋگە بەرگەن سان الۋان بالىعىن دا قىرىپ سالدىق. اقشا ءۇشىن سالعان زاۋىتتىڭ ۋلى سۋىن وزەنگە قۇيدىق. ەم­دەلۋگە بەرگەن تۇزدى كولدەردىڭ دە تۇ­زىن ءسۇزىپ الىپ, ساتتىق. ادەمى قالا سالدىق تا, كوشەسىنە قوقىس توكتىك. جەر-انانىڭ بە­تىنە تۇكىردىك. ەندى ول اشۋلانباي, قايتەدى؟

ۇلى دالانىڭ «سىيلاستىق زاڭى» بولعان ەدى عوي. كوز اشقان ۇرپاققا, جاڭا تۇسكەن كەلىنگە «كورشىنى سىيلا!» دەيتىن اڭگىمە ءجىبى ۇزىلگەلى قاشان؟! اقىل ايتسا, بەتىنەن الدىق, باسشىنىڭ جاعاسىنا جارماستىق. وسەك تەردىك, ارىز جازدىق. نە جەتپەي جاتىر؟ ءيا, الەمدى ءارى قويىپ, ءوز كوزىمىز كورگەنگە ورالساق.

ەركىندىك العان وتىز جىل. شىنىمدى ايتسام, قۋاندىم. سوعىستان سوڭعى ۇرپاق ەم, ءار نارسەدەن شوشىندىم. ويتكەنى مەنىڭ «ەركىندىك» دەگەن تۇسىنىگىمە قارا­ما-قايشى جايلار ءوتتى كوز الدىمنان. العاش­قى قيىندىق تەز ۇمىتىلىپ, ەل ەڭسەسىن كوتەرە باستادى. نارىق دەگەن ءداۋىر كەلدى.

نارىق پەن ادامگەرشىلىك تارازىنىڭ ەكى باسىنا ءتۇستى. ار-ۇيات جايلى ءسوز ايتىلمادى.

تاڭ اتار-اتپاستان اناسى بالاسىنىڭ ءحالىن سۇراماستان, ارقايسىسى ءار جاققا تابىس تابۋعا اتتانىپ كەتە باردى. اقشا ءۇشىن, بايلىق ءۇشىن ەكى ازامات اتىستى دەپ ەستىدىك. بيزنەسمەن بايۋ ءۇشىن قىزىن ساۋداعا سالدى دەپ ەستىدىك. باۋىرىنداعى بالاسىن ساتتى دەپ ەستىدىك. بيزنەستەگى كەلىن­شەك كۇيەۋىن ءولتىردى دەپ ەستىدىك. و, سۇمدىق! ءبىزدىڭ قۇلاق تالايدى ەستىپ, ەتىمىز ۇيرەنە باستادى. ءوزىمىز دە سول ۇرى-قارىنىڭ تويىنا بارىپ, ەلمەن بىرگەمىز عوي دەپ جۇبانىپ, تەك بەيبىت زامان بولسىن دەپ, الدىمەن ەركىندىك اياعىنان تىك تۇرسىن دەپ, كوش سوڭىنا ىلەسە بەردىك. جەر-انا مۇنىڭ ءبارىن كەشىرە الماعان سياقتى.

كوروناۆيرۋس. الدىمەن قىتايعا كەلدى. ۇلى دالا سياقتى جەتى اتاسىن جوقتاماي وسە بەرگەن تويىمسىز ۇلتقا دا قاتتى ەسكەرتۋ جاسادى جەر-انا. يتالياعا اۋىر سوعىپ جاتىر. ادام بالاسىن الديلەيتىن بەسىك-ارباعا يت كۇشىگىن الپەشتەپ جۇرگەنى ءۇشىن رەنجيدى-اۋ جەر-انا. الپاۋىت امەريكا شە؟ نەشە ۇرپاعى سوعىس كورمەسە دە, قارۋ جاساۋدان الدىنا جان سالماي كەلەدى ولار. سوعىسسىز دا قىرىلۋعا بولاتىنىن ەس­كەرتىپ جاتىر جەر-انا. ويلانىپ كورسەك, جالپى ادامزاتقا وكپەلى سياقتى تابيعات دەگەن ۇلى كۇش.

وزىمىزگە ورالايىق. سوعىستار مەن توڭكەرىس, اشتىق پەن قۋعىن-قىرعىنداردى باستان كەشكەن ۇلى دالا ۇرپاعى ەركىندىك الدىق! وسى دالا دانالىعى تالاي نارسە ۇيرەتسە دە, قۇبىلىپ شىعا كەلدىك. «قا­يى­رىمدى بول! مەيىرىمدى بول! با­تاسىز قۇل ارىمايدى. الا ءجىپ اتتاما, وزگەنىڭ ەڭبەگىن جەمە, وندايلار قاشاندا وڭباعان» دەگەن اتالى ءسوز ايتىلماي قالدى. تاڭ اتسا, ەستيتىنىڭ – ۇستالعان جەمقور جايلى اڭگىمە. سونداعىڭ – ءزاۋ­لىم ءۇي سالۋ. مىنا ىندەتتەن ءۇيىڭ يە­سىز قالماسىن قايدان بىلەسىڭ ەندى؟! سونداعىڭ – ايەلىڭدى التىنعا مالىندىرۋ, قامقا تونعا وراۋ. مىنا ىندەتتەن ول قاي تويعا بارىپ سايرانداپ, ول التىنىن كىمگە بارىپ كورسەتپەك؟ شەتەل قاشتىڭ اقشا ۇپتەپ, ول جەردە ادىلەت ىزدەپ تاپپاس دەدىڭ دە؟ جەر دەگەن بىرەۋ عوي.

وتىز ءۇشتىڭ اشتىعىن كورگەن اجەم ماقالداۋشى ەدى. «التىن-كۇمىس تاس ەكەن, ارپا-بيداي اس ەكەن» دەپ وتىراتىن. «بالەن دەگەن بايدىڭ ايەلى التىن بىلەزىگىنە اۋىس­تىراتىن ءبىر تابا نان تابا الماي قالعان كەزدە» دەۋشى ەدى. ەندەشە, بۇگىنگى تويىم­سىز بايىعانداردى دا تاۋ­بەگە كەلتىرۋ ءۇشىن بۇل ىندەت تۇگەل جەر شارىن شارلاپ جۇرسە كەرەك.

كوروناۆيرۋس. ۇيگە قامالدىق. ءبىر كۇندىك ويىن-كۇلكى, ساۋىق-سايران, دەن­ساۋ­لىقتىڭ قۇنى قانشا تۇراتىنىن, بالكىم, ەندى سەزىنەرمىز. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ كەي اعايىن ءالى قىدىرىپ ءجۇر. ەسىگىڭدى اشپاساڭ, اۋىلداردا وكپەلەپ كەتەدى.

ءبىزدىڭ ۇلى دالانىڭ تازا جەرى اۋىل ەدى. ودان بەزدىك. اۋىل حالقى كەڭ دالاعا مال باقپايدى, قالادا زىڭگىتتەي جىگىت ەسىك كۇزەتىپ وتىرادى. ەگىن سالىپ, اعاش ەگىپ, ءۇي تۇر­عىزىپ, ۇرپاق ءوسىر دەدى عوي ساعان جەر-انا!

ءبىزدىڭ اشىق-شاشىق جۇرگەن دالا­داعى باۋىرلار ءالى ويانعان جوق دەسەم, وكپەلەمەس. زامان وزگەردى ەكەن دەپ, ءوز بولمىسىن جوعالتۋىڭ ءجون ەمەس دەسەم دە, تىڭدامايدى عوي. ۇلى دالانى مەكەندەگەن اتا-بابامىز ساۋاتسىز بولماعان! قازىرگى بالا اۋرۋى جاس كەلىننىڭ جالاڭاش جۇ­رۋىنەن, اياعى اۋىر كەزدە تۇنگى كلۋبقا بارۋىنان, تۋىپ الىپ, قازاقى بەسىككە بو­لەمەي تاستايتىنى دا سەبەپ دەپ قارا­عان قاتە بولماس ەدى. دالانىڭ ۇلتتىق تا­ما­عى تالاي اۋرۋعا ەم بولارى دا داۋسىز.

جەر-انا بىزگە ءبارىنىڭ قادىرىن بىلمەي كەتكەنىمىز ءۇشىن وكپەلى. ال ءبىز بولساق, «ادامعا باعىن, جەر, ەندى!» دەپ ايقاي سالدىق. جوق, ول بىزگە باعىنبايدى. ءبىز وعان باس يۋگە, ونى قادىرلەپ, سۇيۋگە ءتيىس­پىز! بالكىم, ول سوندا عانا مەيىرىمىن توگىپ, قۇشاعىن اشىپ پانالاتار. وزەن-كولى تازارعان كەزدە, قوقىستارى ازايعان كەزدە, پەندەسى «تاۋبە» دەگەن كەزدە قاي­تادان ەركىن سايرانداۋعا جىبەرەتىن شىعار. ال ءبىز, پەندەلەر, ونىڭ سىيلاعان اسپانىنىڭ قادىرىن تۇسىنە بىلسەك جارار ەدى. ءوزىڭ جاراتقان پەندەڭنىڭ كۇناسىن كەشىرەمىسىڭ جەر-انا؟!

 

اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا,

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى