تاربيەنىڭ توقىراۋ سەبەبى نەدە؟

گازەتتىڭ بەتىنەن وسى كۇنگە دەيىن سول ماقالانىڭ تالداۋلارىن, تورەگەلدى اعانىڭ پىكىرىنىڭ جالعاسىن ۇمىتپەن كۇتەمىن. بۇل ماقالا كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ ۇلت جاناشىرلارىنىڭ ءبارىنىڭ دە جۇرەگىن سىزداتىپ, مازاسىن قاشىرعان وزەكتى ماسەلەنى كوتەرىپ, حالىقتى ءدۇر سىلكىندىرىپ, ءبىر سەرپىلتىپ تاستاعان. ەل اعالارى, تورەگەلدى اعانىڭ ىنىلەرى, اقىلمان ادامدار ماقالاعا ءۇن قوسىپ, ويلارىن ورتاعا سالدى. بىراق ول ۇنەمى گازەت بەتىنەن تۇسپەۋى كەرەك ماسەلە دەپ سانايمىن.

مەن دە وسى ماقالادا ايتىلعان ماسەلەلەردى وتە وتكىر ءارى ماڭىزدى دەپ بىلەمىن. نەگە بىزدە قۇندىلىقتار قۇلدىراپ كەتتى جانە ونىڭ كەرى كەتۋى جالعاسۋدا دەگەن وي مەنى قاتتى مازالايدى. ەگەمەن ەل بولىپ, ءوز تۋىمىزدى كوتەرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىن ارتقا تاستاپ وتىرعاندا ەڭ اقىر اياعى نانىمىزدى دۇكەننەن انا تىلىندە سۇراپ, ساتىپ الا المايمىز. نەگە ءتىلىمىز ءوزىنىڭ تۇعىرىنا قونىپ, بيىكتەگى ورنىنان تابىلا الماي تۇر. بۇعان كىم كىنالى؟ نەگە بيلىكتىڭ تومەننەن جوعارعى ساتىلارىنىڭ بارىندە مەملەكەتتىك ءتىل قازاق ءتىلى بولا تۇرا ءىس قاعازدارى باسقا تىلدە جۇرگىزىلەدى. ءوزىمىزدىڭ تۋعان ءتىلىمىزدى ءوزىمىز نەگە قولدانا الماي وتىرمىز؟ قازاق ءتىلى الەمدەگى باي, قۇنارلى, مازمۇندى تىلدەردىڭ ءبىرى ەمەس پە ەدى؟ سوناۋ قيىن-قىستاۋ زاماندا اتا-انالارىمىز ءوز بالالارىنىڭ اۋزىنان جىرعان - ءوزى دە جەتپەي جاتقان ناپاقاسىن «قۇدايى قوناق» دەپ كەلگەندەردىڭ اۋزىنا توستى. ءتىلىمىزدىڭ جۇتاۋى سول - قوناقتى تورگە شىعارامىز دەپ ونىڭ ءتىلىن دە توبەمىزگە شىعارىپ جىبەرگەن قوناقجايلىعىمىزدىڭ كەسىرى ەمەس پە؟

حالقىمىز ءوزى قادىرلەپ, قاسيەت تۇتقان دۇنيەسىنىڭ ءبارىن «انا» سوزىمەن بايلانىستىرادى. مىسالى, «جەر-انا», «تابيعات-انا», «وتان-انا»... سول سياقتى ءتىلىمىز دە انامىز ەدى عوي. انا ءتىلى بولماسا ۇلت تا بولماس ەدى عوي. وسىنى بارلىق اتالار مەن اجەلەر, اكەلەر مەن شەشەلەر بالانىڭ باسىنا ەگۋى كەرەك قوي.

تاۋەلسىزدىكتىڭ قانداي قيىن جولمەن كەلگەنىن, كەشەگى الاش ارىستارىنىڭ قىزمەتىن, جەلتوقسانداعى جاستاردىڭ ەرلىگىن ۇرپاقتىڭ سانالارىنا ەگۋ مۇلدە ءالسىز. تاۋەلسىزدىك كۇنى اتالىپ وتكەن كۇننىڭ ەرتەڭىندە-اق بارلىق تەلەديدار ارنالارى جۇرتتى جاڭا جىلمەن قۇتتىقتاپ جاتتى. ءبىر اۋىز بايلام ايتىلىپ, جاستاردىڭ وي قورىتۋىنا مۇمكىندىك جاسالعان جوق. ءبارى ءبىر كۇن وتپەي جاتىپ ۇمىتىلدى دا قالدى.

اباي ايتپاقشى, «ويىن - ارزان, كۇلكى - قىمبات» بولىپ, جاستارىمىز قۇلاعى مەن كوزىن تەلەفوننان ايىرماي, ارزان, جالعان كۇلكىگە ءماز بولۋدا. تىم بولماسا ءبىر مەزگىل جان-جاعىنا قاراپ, قوعامدا نە بولىپ جاتقانىن بىلمەيدى. كەيبىر ۇلدارىمىز وتاننىڭ بولاشاقتاعى تاعدىرى وزدەرىنىڭ قولىندا ەكەنىن, قىزدارىمىز ۇلتتىق قۇندىلىقتار ساقتالىپ, بالا تاربيەسىندە ۇيات, ار, يناباتتىلىق بولسا عانا دۇرىس ۇرپاق وسەتىنىن تۇسىنە بەرمەيدى.

قاريالارىمىز شاڭىراعىنىڭ تورىنەن, نەمەرەلەرىنىڭ ورتاسىنان الىستاپ كەتتى. «قارتتار ءۇيىن» بولاشاقتا «بابالار ءۇيى» دەپ اتاۋعا بويىمىز ۇيرەنىپ كەتە مە دەپ قورقامىن. جاسى كىشىلەر جاسى ۇلكەنگە ءيىلىپ, جۇگىرىپ سالەم بەرىپ, قۇرمەتتەپ تۇراتىن, قازاقتا اتا-بابادان بەرى جالعاسىپ كەلگەن تاماشا ءداستۇرىمىز دە اياققا باسىلۋدا. كورشى تۇرىپ, ءبىر-ءبىرىن كۇندە كورىپ جۇرگەن ادامدار دا ءبىر-بىرىمەن امانداسپايتىن بولىپ بارادى. قازىر وسىنداي ادەپسىزدىكتى ءتىپتى ەرسى كورمەيسىڭ... جامانشىلىققا دا ادام تەز ۇيرەنەدى ەكەن.

مەن تورەگەلدى اعادان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ وسىلاي قۇلدىراي بەرۋىنە كىم كىنالى دەپ سۇرار ەدىم. قۇلدىراي-قۇلدىراي شىڭىراۋدىڭ تۇبىنە ءبىر-اق تۇسپەيمىز بە؟ مەن وسىدان قورقامىن.

وسى ءبىز, اعا ۇرپاق وكىلدەرى جاستارىمىزدىڭ جۇرەكتەرى اقىل-كەڭەسىمىزدى جەتكىزە الماي, سانالارىن كوتەرە الماي ءجۇرمىز بە, الدە؟ ەكى عاسىردا ۇستازدىق ەتكەن مەن قازىر ءوزىمنىڭ بۇگىنگى ارىپتەستەرىمنىڭ بويىنان مەيىرىمدىلىكتى, جۇزىنەن جىلىلىقتى از كورەمىن. ۇستازداردىڭ وقۋشىلارمەن جۇيەلى تۇردە اڭگىمەلەسىپ, سىرلاس بولۋلارى اۋاداي قاجەت قوي. الايدا قازىر ولاردان ءبىلىم عانا تالاپ ەتىلىپ, تاربيە ماسەلەلەرى سىرىلىپ قالعان. وسى دۇرىس ەمەس قوي. سوندىقتان اتا-انا ۇستازعا, ۇستاز اتا-اناعا سىلتەپ, بالانى وزىمەن ءوزىن قالدىرۋدا. مەن تاربيەنىڭ ناشارلىعى – وسىنداي نەمقۇرايلىقتا, جاناشىرلىقتىڭ جوقتىعىندا دەپ سانايمىن.

ءبىز دە ومىردەن كەتەرمىز, كەتۋ ءۇشىن كەلگەنبىز. بىراق ءومىر دەگەن قايىقتىڭ ەسكەگىن كىمگە بەرىپ كەتەمىز؟ مەن سوعان قايعىرامىن...

قىمبات ەسمۇقانقىزى,

قارت ۇستاز

قىزىلجار